Hari Tarwiyah pada 8 Zulhijjah menandakan permulaan pergerakan besar jemaah haji dari penginapan di Mekah menuju ke kawasan Masyair, iaitu Mina, Muzdalifah dan Arafah. Pada hari inilah persediaan selama berminggu-minggu mula digunakan dalam keadaan sebenar.
Ramai jemaah tertanya-tanya sama ada mereka perlu ke Mina terlebih dahulu atau terus menuju ke Arafah. Ada juga yang ingin mengetahui pukul berapa bas akan tiba dan masa mereka perlu bersedia di tempat berkumpul.
Panduan ini menerangkan perbezaan antara amalan Hari Tarwiyah dengan operasi jemaah Malaysia. Kami turut menghimpunkan rekod perjalanan musim 2026, cara menyemak jadual maktab, iaitu pejabat yang menguruskan kumpulan jemaah, dan perkara yang perlu disediakan sebelum meninggalkan hotel.
Disemak pada 14 November 2026 · Rujukan utama ialah Lembaga Tabung Haji, Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji (JAWHAR), Bernama dan Sahih Muslim.
Ringkasan
Hari Tarwiyah ialah 8 Zulhijjah, iaitu hari jemaah haji mula bergerak dari Mekah ke Mina dan Arafah. Pada musim haji 2026, jemaah haji Malaysia dibawa terus dari penginapan di Mekah ke Arafah mulai sekitar 7.30 pagi waktu Arab Saudi.
Masa bertolak setiap maktab berbeza, jadi ikut waktu berkumpul yang diberikan oleh petugas maktab anda. Rujuk bahagian Pukul Berapa Bas Bertolak Mengikut Maktab?
Pilih Situasi Anda
Situasi 1Saya Mahu Tahu Masa BasCara menyemak waktu berkumpul mengikut maktab.
Situasi 2Saya Keliru Mina atau ArafahBeza amalan sunat dan aturan jemaah Malaysia.
Situasi 3Saya Sedang Mengemas BegBarang yang perlu dibawa ke dalam bas.
Situasi 4Bas Saya Belum TibaTindakan jika masa berubah atau terpisah.
Peraturan semasa · Disemak November 2026
Perkara Penting Musim Haji 1448H
- Operasi 2026. Jemaah Malaysia dibawa terus dari Mekah ke Arafah pada 8 Zulhijjah.
- Masa bertolak. Waktu bas terawal yang dilaporkan media bukan waktu bertolak bagi setiap maktab.
- Musim 2027. Jadual baharu dirujuk kepada notis operasi, taklimat dan petugas maktab apabila diumumkan.
Kandungan
- Apa Itu Hari Tarwiyah?
- Mengapa Jemaah Malaysia Terus ke Arafah pada Hari Tarwiyah?
- Bagaimana Pergerakan Jemaah Malaysia Dilaksanakan pada 2026?
- Pukul Berapa Bas Bertolak Mengikut Maktab?
- Susunan Perjalanan pada 7 hingga 9 Zulhijjah
- Laluan Hari Tarwiyah: Mekah, Mina dan Arafah
- Apa yang Perlu Dibawa ke dalam Bas pada Hari Tarwiyah?
- Keadaan yang Mungkin Mengubah Masa Bas
- Panduan Hari Tarwiyah untuk Warga Emas dan Jemaah Kurang Sihat
- Kesilapan Lazim pada Hari Tarwiyah
- Senarai Semak Hari Tarwiyah Sebelum Meninggalkan Hotel
- Soalan Lazim
- Rujukan
Kenali hari
Apa Itu Hari Tarwiyah?
Hari Tarwiyah ialah hari kelapan bulan Zulhijjah. Pada hari ini, jemaah haji membuat persiapan akhir sebelum wukuf, iaitu rukun haji yang paling utama, di Arafah pada 9 Zulhijjah.
Perkataan tarwiyah dalam bahasa Arab berkaitan dengan bekalan air dan minuman. Menurut Ibnu Qudamah dalam kitab al-Mughni, jemaah pada zaman dahulu menyediakan bekalan air pada hari ini untuk dibawa ke Arafah.
Dalam tatacara haji yang disunatkan, jemaah bergerak ke Mina dan bermalam di sana. Mereka kemudian menuju ke Arafah pada keesokan harinya untuk melaksanakan wukuf.
Susunan ini mengikut perjalanan Rasulullah SAW ketika Haji Wada, iaitu haji terakhir Baginda. Menurut Jabir bin Abdullah RA, para sahabat bergerak ke Mina pada Hari Tarwiyah dan berniat ihram haji, iaitu niat untuk memulakan ibadah haji.
Baginda menunaikan solat Zohor, Asar, Maghrib, Isyak dan Subuh di Mina, kemudian berangkat ke Arafah selepas matahari terbit. Kisah ini diriwayatkan dalam Sahih Muslim, no. 1218.
Hukum bermalam di Mina pada Hari Tarwiyah dan pada hari-hari Tasyrik, iaitu 11 hingga 13 Zulhijjah, diterangkan dalam artikel Mabit di Muzdalifah dan Mina.
Terus ke Arafah
Mengapa Jemaah Malaysia Terus ke Arafah pada Hari Tarwiyah?
Pergerakan jemaah haji yang sangat ramai melibatkan bas, jalan raya, kawasan khemah dan giliran masuk ke Masyair. Pihak pengurusan perlu memastikan setiap kumpulan tiba dengan selamat sebelum waktu wukuf bermula.
Manual pengurusan haji JAWHAR menjelaskan bahawa masalah pengangkutan boleh menyebabkan jemaah dibawa terus ke Arafah. Keputusan ini dibuat oleh pengurusan haji berdasarkan keselamatan dan masa ketibaan.
Panduan Haji Edisi Jemaah Haji Malaysia terbitan Lembaga Tabung Haji pula menerangkan susunan amalan Hari Tarwiyah melalui Mina. Kedua-dua penerangan ini tidak bercanggah. Panduan Tabung Haji menerangkan amalan yang disunatkan, manakala manual JAWHAR menerangkan cara perjalanan sebenar diatur.
Bermalam di Mina pada malam 9 Zulhijjah ialah amalan sunat, bukan wajib haji. Oleh itu, haji jemaah yang dibawa terus ke Arafah tetap sah.
Jangan bergerak sendiri ke Mina semata-mata untuk mengikut susunan sunat tersebut. Kekal bersama kumpulan dan dapatkan nasihat pembimbing ibadah jika ada perkara yang kurang jelas.
Operasi 2026
Bagaimana Pergerakan Jemaah Malaysia Dilaksanakan pada 2026?
Pada Isnin, 25 Mei 2026 bersamaan 8 Zulhijjah 1447 Hijrah, jemaah Malaysia mula bertolak secara berperingkat dari Mekah ke Arafah. Laporan Bernama menyatakan perjalanan kumpulan terawal bermula pada pukul 7.30 pagi waktu Arab Saudi.
Setiap maktab diperuntukkan 25 buah bas yang membuat tiga pusingan perjalanan untuk membawa jemaah. Keseluruhan operasi disasarkan selesai pada hari yang sama supaya jemaah dapat bersedia untuk wukuf pada 26 Mei 2026.
| Perkara | Butiran 2026 |
|---|---|
| Tarikh pergerakan | 25 Mei 2026 (8 Zulhijjah 1447H) |
| Destinasi jemaah Malaysia | Terus ke Arafah dari kawasan penginapan Mekah |
| Masa bertolak terawal | 7.30 pagi waktu Arab Saudi |
| Bilangan bas | 25 buah bagi setiap maktab |
| Kaedah membawa jemaah | Tiga pusingan perjalanan bas |
| Wukuf | 26 Mei 2026 (9 Zulhijjah 1447H) |
Jadual ini ialah rekod operasi musim 2026. Jadual ini bukan jadual bas musim 2027 dan bukan waktu bertolak bagi setiap maktab.
Masa bas
Pukul Berapa Bas Bertolak Mengikut Maktab?
Waktu bertolak sebenar bergantung pada maktab, kumpulan, hotel dan giliran bas yang ditetapkan. Jemaah dalam maktab yang berbeza mungkin menerima arahan berkumpul pada waktu yang tidak sama.
Bagi musim 2026, pukul 7.30 pagi ialah masa pergerakan terawal yang dilaporkan kepada media. Laporan tersebut tidak menyediakan jadual terperinci yang menunjukkan waktu bertolak untuk setiap nombor maktab dan setiap pusingan bas.
Semasa taklimat maktab, catat lapan maklumat ini:
- Nombor maktab.
- Nama hotel atau bangunan.
- Kumpulan atau rombongan.
- Tempat berkumpul.
- Masa perlu berkumpul.
- Masa dijangka menaiki bas.
- Pusingan atau nombor bas.
- Nama dan nombor petugas.
Nota AkuIslam
Tip Ringkas
- Catat waktu berkumpul, bukan sekadar waktu bas dijangka bergerak. Petugas mungkin memerlukan masa untuk menyemak kehadiran dan menyusun kumpulan sebelum semua jemaah menaiki bas.
Di Mana Mendapatkan Jadual yang Betul?
Semak notis pengurusan di hotel dan dengar taklimat maktab sebelum hari pergerakan. Jika maklumat belum jelas, tanya ketua rombongan, petugas Lembaga Tabung Haji (TH) atau petugas Pengelola Jemaah Haji (PJH).
Jangan bergantung pada jadual yang dikongsikan oleh jemaah dari hotel atau maktab lain. Berita dalam kumpulan sembang juga perlu disahkan sebelum dijadikan panduan untuk bergerak.
7 hingga 9 Zulhijjah
Susunan Perjalanan pada 7 hingga 9 Zulhijjah
7 Zulhijjah: Persediaan di Hotel
Semak beg untuk ke Masyair, ubat, dokumen pengenalan diri dan arahan perjalanan bas. Elakkan aktiviti yang terlalu meletihkan supaya badan cukup rehat sebelum bertolak.
Pastikan anda tahu tempat berkumpul dan jenis beg yang boleh dibawa. Peraturan beg boleh berbeza mengikut kumpulan.
8 Zulhijjah: Berniat Ihram dan Bertolak
Kebanyakan jemaah Malaysia menunaikan haji tamattuk, iaitu umrah dahulu, kemudian haji. Jemaah haji tamattuk berniat ihram haji di penginapan masing-masing di Mekah sebelum bertolak.
Ikut bimbingan pembimbing ibadah kerana tatacara niat berbeza mengikut jenis haji. Panduan lanjut ada dalam artikel Niat Ihram Umrah dan Haji.
Apabila diminta berkumpul, pergi ke lokasi yang ditetapkan dan tunggu giliran menaiki bas. Jangan mendahului rombongan atau menukar bas tanpa pengetahuan petugas.
Malam 9 Zulhijjah: Berehat di Lokasi yang Ditetapkan
Bagi jemaah yang dibawa terus ke Arafah, malam 9 Zulhijjah dihabiskan di khemah Arafah. Gunakan masa ini untuk berehat, menjaga kebersihan diri dan mengenali kemudahan di khemah.
Bagi kumpulan yang diarahkan ke Mina terlebih dahulu, susunan bermalam dan pergerakan seterusnya mengikut aturan pihak yang menguruskan kumpulan itu. Jangan menganggap semua jemaah mengikut laluan atau waktu yang sama.
9 Zulhijjah: Wukuf di Arafah
Waktu wukuf bermula apabila masuk waktu Zohor pada 9 Zulhijjah hingga terbit fajar 10 Zulhijjah. Jemaah Malaysia kekal di khemah masing-masing di Arafah mengikut arahan petugas.
Hukum, sempadan dan amalan wukuf diterangkan dalam artikel Wukuf di Arafah. Keadaan khemah dan masa keluar dari Arafah pula diterangkan dalam artikel Khemah Arafah.
Laluan pergerakan
Laluan Hari Tarwiyah: Mekah, Mina dan Arafah
Jemaah perlu memahami dua susunan perjalanan pada Hari Tarwiyah. Kedua-dua susunan berakhir dengan wukuf di Arafah pada 9 Zulhijjah.
Susunan Sunat atau Operasi Jemaah Malaysia 2026
Menurut laporan Bernama, Arafah terletak sekitar 20 km dari Mekah. Jarak dari hotel, laluan bas dan masa tiba boleh berbeza mengikut lokasi hotel dan kawalan trafik.
Penting. Tempat menaiki bas ditetapkan oleh maktab, lazimnya di kawasan bangunan penginapan dan bukan di pintu Masjidil Haram.
Peta satelit kedudukan Mina, Muzdalifah dan Arafah ada dalam artikel Jarak dan Masa Perjalanan Masyair. Sistem bas dan tren pula diterangkan dalam artikel Pengangkutan Haji di Masyair.
Barang dibawa
Apa yang Perlu Dibawa ke dalam Bas pada Hari Tarwiyah?
Sediakan barang untuk tempoh di Masyair dalam beg kecil yang dibenarkan oleh petugas. Susun barang supaya mudah dicapai tanpa perlu mengeluarkan semua isi beg di tempat berkumpul.
Pastikan beg kecil anda mengandungi barang berikut:
- Kad Nusuk Haji, iaitu kad pengenalan rasmi jemaah haji, dan dokumen lain yang ditetapkan.
- Telefon yang telah dicas, bank kuasa yang dibenarkan dan nombor telefon petugas.
- Ubat peribadi bersama arahan pengambilannya.
- Air minuman dan keperluan ringan mengikut arahan petugas.
- Pakaian ihram ganti, tisu dan barang kebersihan tanpa wangian.
- Salinan maklumat hotel, maktab, khemah dan nombor rombongan.
- Payung kecil untuk berteduh semasa menunggu bas.
Elakkan membawa beg besar atau barang berlebihan jika petugas menetapkan had beg. Bagi ubat yang memerlukan penyimpanan khas, bincangkan lebih awal dengan petugas kesihatan dan pengurusan maktab.
Senarai barang yang lebih terperinci ada dalam artikel Checklist Haji 1448H. Semak semula barang yang dibenarkan mengikut arahan terkini petugas anda.
Tips Praktikal
Letakkan Kad Nusuk di poket yang sama setiap hari. Kad ini perlu ditunjukkan di pusat pemeriksaan sepanjang berada di Masyair.
Cas telefon dan bank kuasa pada malam 7 Zulhijjah. Soket elektrik di khemah terhad dan perlu dikongsi secara bergilir.
Gunakan sabun dan losyen tanpa wangian. Jemaah yang sedang berihram dilarang memakai wangian.
Jika masa berubah
Keadaan yang Mungkin Mengubah Masa Bas
Waktu pergerakan boleh berubah apabila jalan sesak, giliran bas berubah atau pihak berkuasa mengawal laluan. Perubahan sebegini tidak semestinya bermaksud ada masalah pada kumpulan anda.
Petugas mungkin meminta jemaah berkumpul lebih awal atau menunggu sementara di dalam bangunan. Perkara paling penting ialah kekal mudah dihubungi dan berada di kawasan yang diarahkan.
Jika Bas Belum Tiba
Jangan meninggalkan tempat berkumpul tanpa memberitahu petugas. Tunggu di kawasan yang teduh dan jangan abaikan minuman serta ubat peribadi.
Jika Terpisah daripada Rombongan
Hubungi petugas maktab atau ketua kumpulan melalui nombor yang telah disimpan. Jangan menaiki bas lain sendirian kerana bas itu mungkin menuju ke kawasan khemah yang berbeza.
Jika Nama Tiada dalam Senarai Bas
Maklumkan perkara ini kepada petugas yang menyemak kehadiran supaya nombor maktab dan kumpulan anda diperiksa. Jangan berpindah barisan tanpa pengesahan kerana tindakan ini menyukarkan petugas menyusun penumpang.
Peranan petugas maktab diterangkan dalam artikel Siapa Urus Jemaah Haji. Langkah jika terpisah pula ada dalam artikel Jemaah Hilang atau Terpisah.
Warga emas
Panduan Hari Tarwiyah untuk Warga Emas dan Jemaah Kurang Sihat
Maklumkan keadaan kesihatan kepada petugas lebih awal jika anda memerlukan kerusi roda, bantuan berjalan atau bantuan mengambil ubat. Jangan tunggu hingga bas tiba untuk meminta bantuan.
Pilih tempat menunggu yang teduh dan elakkan berdiri terlalu lama. Minum air secukupnya, kecuali jika doktor menghadkan pengambilan air anda.
Jika mengalami sesak nafas, pengsan, sakit dada atau kekeliruan yang mendadak, dapatkan bantuan perubatan segera. Maklumat persediaan kesihatan boleh dibaca dalam artikel Syarat Kesihatan Haji.
Kemudahan rawatan Tabung Haji diterangkan dalam artikel Klinik Tabung Haji. Panduan khusus pula ada dalam artikel Haji Warga Emas dan OKU.
Elakkan kesilapan
Kesilapan Lazim pada Hari Tarwiyah
- Menyangka semua jemaah mesti bermalam di Mina. Laluan sebenar ditetapkan oleh pengurusan haji dan boleh berbeza mengikut musim.
- Menganggap pukul 7.30 pagi sebagai waktu semua maktab. Waktu itu hanya permulaan operasi yang dilaporkan pada 2026, bukan jadual setiap maktab.
- Mengikut bas kumpulan lain. Nombor bas dan kawasan khemah perlu disahkan dengan petugas sendiri.
- Membawa terlalu banyak barang. Beg yang berlebihan menyukarkan pergerakan dalam keadaan sesak.
- Keluar bersendirian kerana mahu lebih cepat sampai. Bergerak bersama kumpulan lebih selamat dan memudahkan petugas memastikan semua jemaah ada.
- Tidak menyemak niat ihram. Jemaah haji tamattuk perlu berniat ihram haji sebelum bertolak mengikut bimbingan pembimbing ibadah.
- Memakai wangian selepas berniat ihram. Pastikan sabun, losyen dan tisu yang dibawa tidak berbau wangi.
Senarai semak
Senarai Semak Hari Tarwiyah Sebelum Meninggalkan Hotel
- Saya tahu nombor maktab, nama hotel dan nombor kumpulan.
- Saya telah mengesahkan waktu serta tempat berkumpul.
- Saya tahu sama ada kumpulan saya ke Mina dahulu atau terus ke Arafah.
- Saya telah berniat ihram haji mengikut jenis haji dan bimbingan pembimbing ibadah.
- Kad Nusuk Haji dan pengenalan diri berada bersama saya.
- Ubat, telefon, bank kuasa dan barang asas sudah disediakan.
- Sabun, losyen dan tisu yang dibawa tiada wangian.
- Saya telah memaklumkan keperluan bantuan khas kepada petugas.
- Saya tahu siapa yang perlu dihubungi jika terpisah daripada kumpulan.
Nota AkuIslam
Tentang Panduan Ini
- Laluan dan masa bas musim lalu bukan arahan tetap bagi musim baharu. Ikut makluman semasa daripada petugas TH atau PJH yang menguruskan kumpulan anda.
- Panduan ini memberi tumpuan kepada perjalanan dan persediaan jemaah haji Malaysia pada 8 Zulhijjah. Hukum Hari Tarwiyah, niat ihram dan wukuf diterangkan dalam panduan ibadah AkuIslam serta kursus haji Tabung Haji.
- Kotak promosi di bawah merujuk pakej umrah MK Haramain, bukan pakej haji.
Soalan lazim
Soalan Lazim
Apakah maksud Hari Tarwiyah?
Hari Tarwiyah ialah nama bagi 8 Zulhijjah, dan perkataan tarwiyah berkaitan dengan bekalan air. Menurut Ibnu Qudamah, jemaah pada zaman dahulu menyediakan bekalan air pada hari ini untuk dibawa ke Arafah.
Adakah semua jemaah haji Malaysia pergi ke Mina pada 8 Zulhijjah?
Tidak semestinya. Pada musim haji 2026, jemaah haji Malaysia dibawa terus dari Mekah ke Arafah, manakala susunan melalui Mina ialah amalan sunat.
Adakah haji sah jika jemaah tidak bermalam di Mina pada malam 9 Zulhijjah?
Ya, haji tetap sah kerana bermalam di Mina pada malam itu ialah amalan sunat. Jemaah yang dibawa terus ke Arafah oleh pengurusan haji tidak meninggalkan sebarang perkara wajib dalam haji.
Pukul berapa bas jemaah haji Malaysia bertolak pada 8 Zulhijjah?
Waktu bas bertolak bergantung pada maktab dan giliran kumpulan. Pada musim 2026, pukul 7.30 pagi waktu Arab Saudi ialah permulaan operasi, bukan waktu semua jemaah menaiki bas.
Adakah semua maktab bertolak pada waktu yang sama?
Tidak semestinya kerana pergerakan jemaah disusun secara berperingkat. Setiap jemaah perlu merujuk jadual kumpulan sendiri dan mengesahkan sebarang perubahan dengan petugas.
Perlukah jemaah pergi sendiri ke Mina untuk mendapat pahala sunat?
Tidak, jemaah tidak perlu keluar daripada aturan kumpulan untuk pergi sendiri ke Mina. Keselamatan dan ketibaan di Arafah untuk wukuf lebih diutamakan, jadi dapatkan nasihat pembimbing ibadah jika ragu.
Di manakah tempat berkumpul jemaah haji Malaysia pada 8 Zulhijjah?
Tempat berkumpul ditetapkan oleh maktab, lazimnya di lobi atau kawasan luar bangunan penginapan. Sahkan lokasi ini semasa taklimat kerana tempatnya mungkin bukan di pintu utama hotel.
Apakah barang yang perlu dibawa ke dalam bas pada Hari Tarwiyah?
Jemaah perlu membawa Kad Nusuk, ubat peribadi, telefon bercas, air dan keperluan ihram dalam beg kecil. Bagasi besar lazimnya ditinggalkan di hotel mengikut arahan petugas.
MERANCANG UMRAH?
Umrah Lebih Tenang Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi termasuk tempat bersejarah di Mekah dan Madinah. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dengan lebih tenang.
Sumber
Rujukan
- Bernama, 25 Mei 2026, Jemaah Haji Malaysia Mula Bergerak ke Arafah Secara Berperingkat.
- Lembaga Tabung Haji, Panduan Haji Edisi Jemaah Haji Malaysia, bahagian Hari Tarwiyah.
- JAWHAR, Manual Pengurusan Haji Ifrad, Haji Tamattuk dan Haji Qiran, bahagian Hari Tarwiyah.
- Tabung Haji, Kursus Asas Haji 1448H/2027M bermula 25 September 2026.
- Sahih Muslim, no. 1218. Hadis Jabir bin Abdullah RA tentang perjalanan Rasulullah SAW ke Mina pada Hari Tarwiyah ketika Haji Wada.
- Ibnu Qudamah, al-Mughni. Sebab 8 Zulhijjah dinamakan Hari Tarwiyah.
