Ada jemaah yang memilih haji ifrad kerana mahu mengerjakan haji tanpa dam, atau kerana mereka tiba di Makkah hampir dengan musim wukuf. Jalannya kelihatan mudah: berniat haji sahaja, kemudian berumrah selepas haji.
Namun ifrad ada kosnya sendiri. Anda kekal berihram dari miqat hingga Hari Nahar, dan umrah selepas haji mudah terlepas kerana jadual pulang yang padat.
Panduan ini menerangkan lafaz niat haji ifrad, turutan amalannya, cara menjaga ihram yang panjang dan cara mengerjakan umrah selepas haji, mengikut Mazhab Syafi’e dan Nota Kursus Asas Haji Tabung Haji. Semoga panduan ini membantu anda, InsyaAllah.
Semakan editorial: 23 Oktober 2026 · Semakan fiqh pakar: dalam proses · Rujukan utama: Nota Kursus Asas Haji 1446H, Modul 3 dan 7 (Lembaga Tabung Haji), I’anat al-Talibin, serta Tuhfat al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj.
Ringkasan
Haji ifrad ialah berniat haji sahaja di miqat, mengerjakan haji, kemudian mengerjakan umrah selepas haji selesai. Jemaah ifrad tidak dikenakan dam jenis haji, tetapi kekal berihram dari miqat hingga tahallul haji.
Lafaz niat: Sahaja aku mengerjakan haji dan aku berihram dengannya kerana Allah Taala. Umrah selepas haji dimulakan dengan berniat di tanah halal seperti Tan’im, setelah selesai semua amalan di Mina.
Takrif
Apa Itu Haji Ifrad?
Ifrad bermaksud menyendirikan. Dalam haji, ia bermaksud mengerjakan haji dahulu dalam bulan-bulan haji, kemudian mengerjakan umrah setelah selesai amalan haji (Nota KAH TH 1446H, Modul 7). Haji dan umrah dikerjakan dengan dua ihram yang berasingan.
| Tamattu’ | Ifrad | Qiran | |
|---|---|---|---|
| Niat di miqat | Umrah | Haji | Haji dan umrah |
| Bila umrah | Dahulu | Selepas haji | Bersama haji |
| Tempoh ihram | Pendek | Panjang | Panjang |
| Tawaf dan saie | 2 kali | 2 kali | 1 kali |
| Dam | Wajib | Tiada | Wajib |
Jemaah tamattu’ bertahallul selepas umrah dan berihram semula pada 8 Zulhijjah. Jemaah ifrad dan qiran pula kekal berihram dari miqat hingga tahallul haji. Bezanya, jemaah ifrad tidak dikenakan dam, tetapi perlu mengerjakan umrah secara berasingan selepas haji.
Lafaz
Lafaz Niat Haji Ifrad
Niat di dalam hati sudah memadai. Lafaz membantu menetapkan niat. Selepas berniat, mulakan talbiah dan teruskannya hingga anda mula melontar Jamrah Kubra.
Lafaz niat haji ifradNiat
نَوَيْتُ الْحَجَّ وَأَحْرَمْتُ بِهِ لِلّٰهِ تَعَالَى
Nawaitul hajja wa ahramtu bihi lillahi ta’ala.
Sahaja aku mengerjakan haji dan aku berihram dengannya kerana Allah Taala.
Nota Kursus Asas Haji 1446H Tabung Haji, Modul 7. Dibaca di miqat (Qarn al-Manazil atau Bir Ali). Anda tidak perlu mengulangi niat pada 8 Zulhijjah.
Langkah demi langkah
Cara Mengerjakan Haji Ifrad
Turutan ini mengikut Nota Kursus Asas Haji 1446H Tabung Haji, Modul 7.
- Bersiap dan berniat di miqat. Mandi sunat, pakai pakaian ihram (lelaki), solat sunat ihram, kemudian berniat haji. Mulakan talbiah.
- Tawaf qudum (sunat) sebaik tiba di Makkah. Jika anda akan bersaie selepasnya, lelaki beridtiba’ dan berlari-lari anak (ramal) pada tiga pusingan pertama.
- Saie haji (rukun). Boleh dibuat selepas tawaf qudum sebelum wukuf, atau ditangguhkan ke selepas tawaf ifadah. Saie mesti dibuat selepas tawaf, dan hanya sekali. Jika tidak pasti, ikut jadual rombongan; mendahulukan saie meringankan beban pada Hari Nahar.
- Kekal berihram hingga Hari Nahar. Tiada tahallul selepas tawaf qudum. Anda juga tidak perlu berniat lagi pada 8 Zulhijjah.
- 8 hingga 13 Zulhijjah: sama seperti jemaah lain. Wukuf di Arafah, mabit di Muzdalifah, melontar Jamrah Kubra, bercukur, mabit di Mina dan melontar tiga jamrah. Ikut Panduan Haji Lengkap.
- Tawaf ifadah (rukun). Bersaie selepasnya hanya jika anda belum bersaie selepas tawaf qudum.
- Umrah selepas haji, setelah selesai semua amalan di Mina. Langkahnya ada dalam fasal umrah selepas haji.
- Tawaf wada’ sebelum meninggalkan Makkah.
Panduan penuhTawaf QudumHukum, niat dan cara tawaf ketika tiba di Makkah
Kesilapan biasa
- Bertahallul selepas tawaf qudum dan saie, seperti selepas umrah tamattu’. Jemaah ifrad kekal berihram hingga Hari Nahar.
- Bersaie sekali lagi selepas tawaf ifadah, sedangkan saie sudah dibuat selepas tawaf qudum.
- Berniat umrah ketika masih bermalam dan melontar di Mina. Umrah itu tidak sah.
Larangan ihram
Berihram dalam Tempoh yang Panjang
Jemaah ifrad yang tiba awal di Makkah mungkin berihram selama beberapa hari atau minggu sebelum wukuf. Sepanjang tempoh itu, semua 13 larangan ihram yang disenaraikan Tabung Haji kekal, antaranya:
- Lelaki menutup kepala, atau memakai pakaian bersarung seperti baju, seluar dan stoking. Wanita menutup muka. Lelaki dan wanita memakai sarung tangan.
- Memakai wangian pada badan, pakaian, makanan atau minuman, dan memakai minyak pada rambut atau janggut.
- Menanggalkan rambut atau bulu, dan memotong kuku.
- Bercumbu dengan syahwat, bersetubuh dan berakad nikah.
- Memburu binatang darat yang liar, dan memotong pokok di Tanah Haram.
Tempoh yang panjang menambah risiko tersilap, terutamanya wangian dan memotong kuku tanpa sedar. Larangan yang bersifat merosakkan, seperti membuang rambut dan memotong kuku, tetap dikenakan fidyah walaupun berlaku kerana lupa atau tidak tahu.
Panduan penuhPantang Larang IhramSenarai penuh larangan ihram dan dam bagi setiap satu
Selepas haji
Umrah Selepas Haji
Umrah selepas haji melengkapkan ifrad. Dalam Mazhab Syafi’e, ifrad lebih afdal hanya jika umrah dikerjakan pada tahun yang sama (I’anat al-Talibin, 2/332).
| Bila | Setelah selesai semua amalan haji, termasuk bermalam dan melontar di Mina |
| Tempat | Berniat di tanah halal di luar sempadan Tanah Haram, seperti Tan’im (Masjid Aisyah) |
| Turutan | Ihram dan niat, tawaf, saie, kemudian bercukur atau bergunting |
- Pastikan semua amalan haji selesai. Imam al-Syafi’i menyatakan jemaah yang masih terikat dengan melontar dan bermalam di Mina tidak sah umrahnya.
- Keluar ke tanah halal, seperti Tan’im. Mandi sunat, pakai pakaian ihram (lelaki) dan solat sunat ihram.
- Berniat umrah dengan lafaz di bawah, kemudian mulakan talbiah.
- Tawaf umrah dan saie umrah (rukun).
- Bercukur atau bergunting. Umrah anda selesai.
Lafaz niat umrahNiat
نَوَيْتُ الْعُمْرَةَ وَأَحْرَمْتُ بِهَا لِلّٰهِ تَعَالَى
Nawaitul ‘umrata wa ahramtu bihaa lillaahi ta’aalaa.
Sahaja aku mengerjakan umrah dan aku berihram dengannya kerana Allah Taala.
Nota Kursus Asas Haji 1446H Tabung Haji, Modul 7. Dibaca di tanah halal, bukan di hotel di Makkah.
Jika berlaku
- Tidak sempat berumrah kerana jadual pulang? Haji anda tetap sah. Bincangkan dengan pembimbing ibadah tentang umrah yang belum dikerjakan.
Panduan penuhNiat Ihram UmrahLafaz niat, cara berihram dan pantang larangnya
Dam
Ifrad Tanpa Dam
| Ifrad | Tiada dam jenis haji (Nota KAH TH 1446H, Modul 7) |
| Wajib | Wajib haji yang tertinggal tetap dikenakan dam, sama seperti jemaah lain |
| Ihram | Melanggar larangan ihram: dam atau fidyah mengikut jenis larangan |
Dam jenis haji hanya dikenakan kepada jemaah tamattu’ dan qiran (I’anat al-Talibin, 2/332). Kerana tempoh ihram jemaah ifrad lebih panjang, risiko terlanggar larangan ihram pula lebih tinggi.
Panduan penuhDam Haji & UmrahJenis dam, harga semasa dan cara membayar
Tahallul
Tahallul bagi Jemaah Ifrad
Tahallul jemaah ifrad sama seperti haji. Tiga amalan menentukannya: melontar Jamrah Kubra, bercukur atau bergunting, dan tawaf ifadah berserta saie jika belum dibuat.
| Tahallul | Bila tercapai | Kesannya |
|---|---|---|
| Awal | Selepas dua daripada tiga amalan | Semua larangan ihram terangkat kecuali jimak, perkara yang membawa kepada jimak, dan akad nikah |
| Thani | Selepas ketiga-tiga amalan selesai | Semua larangan terangkat; haji anda selesai |
Umrah selepas haji dikerjakan dengan ihram yang baharu, selepas semua amalan di Mina selesai.
Panduan penuhTahallul HajiTiga amalan tahallul dan turutan pada Hari Nahar
Pilihan
Ifrad, Tamattu’ atau Qiran?
Dalam Mazhab Syafi’e, ifrad paling afdal, diikuti tamattu’, kemudian qiran, dengan syarat umrah dikerjakan pada tahun yang sama (I’anat al-Talibin, 2/332).
Namun bagi kebanyakan jemaah Malaysia yang tiba awal, tamattu’ lebih praktikal kerana mereka boleh bertahallul sementara menunggu wukuf. Ifrad lebih sesuai jika anda yakin mampu menjaga ihram dalam tempoh yang panjang, dan jadual anda memberi ruang untuk umrah selepas haji.
Apa pun pilihan anda, ikut ketetapan pembimbing ibadah rombongan.
Panduan penuhHaji QiranNiat haji dan umrah serentak, dam qiran dan jika haid sebelum umrah
Panduan penuhHaji Tamattu’Umrah dahulu, bertahallul, kemudian berihram haji pada 8 Zulhijjah
Soal jawab
Soalan Lazim
Apa maksud haji ifrad?
Haji ifrad ialah mengerjakan haji dahulu dalam bulan-bulan haji, kemudian mengerjakan umrah selepas haji selesai, dengan dua ihram yang berasingan.
Apakah lafaz niat haji ifrad?
Sahaja aku mengerjakan haji dan aku berihram dengannya kerana Allah Taala. Niat dibuat di miqat, dan niat di dalam hati sudah memadai.
Adakah haji ifrad dikenakan dam?
Tidak. Jemaah ifrad tidak dikenakan dam jenis haji. Namun dam tetap dikenakan jika meninggalkan wajib haji atau melanggar larangan ihram.
Bilakah umrah selepas haji boleh dikerjakan?
Setelah selesai semua amalan haji, termasuk bermalam dan melontar di Mina. Umrah yang diniatkan sebelum itu tidak sah.
Di mana berniat umrah selepas haji?
Di tanah halal di luar sempadan Tanah Haram, seperti Tan’im. Jemaah yang berada di Makkah perlu keluar ke sana dahulu untuk berniat.
Apa beza haji ifrad dan qiran?
Kedua-duanya kekal berihram dari miqat hingga tahallul haji. Ifrad berniat haji sahaja dan tiada dam; qiran berniat haji dan umrah serentak dan dikenakan dam.
Sumber
Rujukan
- Lembaga Tabung Haji, Nota Kursus Asas Haji 1446H, Modul 7: Jenis Haji dan Cara-cara Mengerjakan Haji. e-Bimbingan Haji TH
- Lembaga Tabung Haji, Nota Kursus Asas Haji 1446H, Modul 3: niat ihram, tawaf qudum, ramal dan idtiba’.
- Al-Bakri al-Dimyati, I’anat al-Talibin, jil. 2, hlm. 332 (jenis haji, syarat afdal dan dam). shamela.ws
- Mustafa Sumait, Mukhtasar Tuhfat al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj, jil. 1, hlm. 588. shamela.ws
- Ahmad Hutaybah, Syarh Kitab al-Jami’ li Ahkam al-’Umrah wa al-Hajj wa al-Ziyarah, jil. 3, hlm. 4, menukil Imam al-Syafi’i tentang umrah jemaah yang masih di Mina. shamela.ws
- NU Online, Ini Miqat dalam Haji dan Umrah (miqat umrah bagi yang berada di Makkah). nu.or.id
