Bagi jemaah wanita, kebimbangan terbesar sebelum berangkat haji jarang sekali tentang khemah atau cuaca. Ia tentang haid: bagaimana jika ia datang ketika tawaf ifadah belum dibuat, dan penerbangan pulang sudah ditetapkan?
Kebimbangan itu berasas, tetapi jalannya jelas. Hampir semua amalan haji boleh dikerjakan ketika haid. Hanya tawaf yang perlu menunggu, dan bagi tawaf ifadah, Tabung Haji sudah menyusun pilihan yang boleh diambil.
Panduan ini menghimpunkan hukum haid, nifas dan istihadah sepanjang haji, mengikut fasa perjalanan, berdasarkan Mazhab Syafi’e, Nota Kursus Asas Haji dan keputusan Muzakarah Haji Peringkat Kebangsaan. Semoga panduan ini membantu anda, InsyaAllah.
Semakan editorial: 23 Oktober 2026 · Semakan fiqh pakar: dalam proses · Rujukan utama: Nota Kursus Asas Haji 1446H, Modul 9 (Lembaga Tabung Haji), Soal Jawab Haji TH-JAKIM, keputusan Muzakarah Haji Peringkat Kebangsaan, serta Mukhtasar Tuhfat al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj.
Ringkasan
Wanita haid boleh mengerjakan semua amalan haji kecuali tawaf: berihram, wukuf, bermalam di Muzdalifah dan Mina, melontar, serta bersaie jika tawafnya sudah dibuat ketika suci (Sahih al-Bukhari, no. 305).
Tawaf ifadah tidak gugur kerana haid. Tunggu suci jika masa masih ada; jika tidak, jumpa pejabat TH Makkah sebelum tarikh pulang. Tawaf wada’ pula gugur tanpa dam bagi wanita haid dan nifas.
Hukum asas
Amalan Haji Ketika Haid
Ketika Aisyah RA didatangi haid dalam perjalanan haji, Rasulullah SAW bersabda: “Lakukanlah apa yang dilakukan oleh orang yang berhaji, kecuali bertawaf di Baitullah sehingga engkau suci.” (Sahih al-Bukhari, no. 305)
| Amalan | Ketika haid | Catatan |
|---|---|---|
| Berniat ihram | Boleh | Mandi sunat ihram tetap disunatkan |
| Solat sunat ihram | Tidak | Terus berniat tanpa solat |
| Wukuf di Arafah | Boleh | Sah, dan boleh berzikir serta berdoa |
| Mabit dan melontar | Boleh | Sama seperti jemaah lain |
| Saie | Boleh | Jika tawaf sebelumnya dibuat ketika suci |
| Tawaf | Tidak | Tunggu suci, kemudian mandi wajib |
| Membaca al-Quran | Terhad | Hanya dengan niat zikir atau doa |
| Zikir, doa, talbiah | Boleh | Tiada halangan |
Saie tidak mensyaratkan suci kerana kawasan saie bukan sebahagian daripada masjid (Nota KAH TH 1446H, Modul 9). Dalam Mazhab Syafi’e, bersuci ketika saie hanya sunat (Tuhfat al-Muhtaj, 1/570). Yang penting, tawaf sebelumnya sah.
Panduan penuhSaie: Haid dan UzurBila wanita haid boleh bersaie
Fasa 1
Sebelum Berangkat
- Catat kitaran haid sekurang-kurangnya tiga bulan sebelum berangkat, dan bandingkan dengan jadual penerbangan serta tarikh 10 Zulhijjah.
- Bincang dengan doktor tentang ubat penangguh haid. Muzakarah Haji ke-30 (1435H) mengharuskannya jika ada keperluan, dengan nasihat doktor dan tidak memudaratkan. Dar al-Ifta Mesir (fatwa no. 8972, 2026) mengeluarkan pandangan yang sama. Mulakan lebih awal kerana sesetengah wanita mengalami tompok darah.
- Sediakan pelan kontingensi. Ubat tidak selalu berkesan. Fahami pilihan dalam fasal tawaf ifadah sebelum berangkat, bukan selepas haid datang.
- Pastikan teman perjalanan. Dalam Mazhab Syafi’e, wanita wajib haji apabila ada suami, mahram atau beberapa wanita yang dipercayai untuk menemaninya (syarat wajib haji).
Fasa 2
Haid Ketika Berihram
Haid tidak menghalang ihram. Ketika Asma’ binti ‘Umais RA bersalin di Dzulhulaifah, Rasulullah SAW menyuruhnya mandi, memakai pelapik dan berihram (Sahih Muslim, no. 1218).
- Di miqat: mandi sunat ihram, kerana ia tetap sunat walaupun anda haid (Tuhfat al-Muhtaj, 1/553). Pakai pakaian ihram wanita, kemudian berniat. Jangan solat sunat ihram.
- Niat bersyarat hanya untuk umrah. Niat ihram haji tidak boleh disertakan syarat (niat bersyarat).
- Umrah tamattu’ belum dibuat? Tunggu suci, mandi wajib, kemudian tawaf dan saie umrah.
Jika berlaku
- Haid berterusan hingga hampir wukuf, dan umrah tamattu’ belum dibuat? Jangan tanggalkan ihram. Berniat haji sebelum wukuf mengikut bimbingan pembimbing ibadah. Haji anda bertukar menjadi qiran, dan dam qiran menggantikan dam tamattu’ (haji qiran).
Panduan penuhPakaian Ihram WanitaApa yang boleh dan tidak boleh dipakai ketika ihram
Fasa 3
Haid dan Tawaf Ifadah
Tawaf ifadah ialah rukun haji. Ia tidak gugur kerana haid dan tidak boleh diwakilkan. Selagi belum dibuat, anda belum bertahallul thani: larangan nikah, bercumbu dan bersetubuh masih kekal.
Jika haid datang sebelum tawaf ifadah, pilihan berikut disenaraikan oleh Tabung Haji (Nota KAH TH 1446H, Modul 9; Soal Jawab Haji TH-JAKIM, soalan 26.4 dan 26.5). Jangan pulang tanpa berbincang dengan pembimbing ibadah TH.
- Masa pulang masih panjang: tunggu suci. Mandi wajib, kemudian tawaf ifadah dan saie haji jika belum.
- Suci di tengah tempoh haid (naqa’): tawaf ketika itu sah, sama ada suci berlaku secara semula jadi atau dengan ubat, dengan syarat anda yakin suci sepanjang tujuh pusingan (Muzakarah Haji ke-40, 1445H). Ini bukan pendapat muktamad Mazhab Syafi’e, tetapi pendapat mazhab Maliki dan sebahagian ulama Syafi’e (Dar al-Ifta Jordan).
- Tidak sempat suci: mohon tangguh penerbangan di pejabat TH Makkah. Ini pilihan pertama TH.
- Penerbangan tidak dapat ditangguh: dam ihsar. Anda kekal dalam ihram, kemudian bertahallul ihsar di tempat anda tidak berdaya kembali ke Makkah. Haji masih belum sempurna, dan tawaf ifadah wajib disempurnakan apabila mampu.
- Bertaklid kepada mazhab Hanafi. TH menyenaraikan pilihan bertawaf ifadah dalam keadaan haid dengan dam seekor unta. Haji anda selesai. Dar al-Ifta Mesir (fatwa no. 8069) dan Dar al-Ifta Jordan turut menyebut jalan ini bagi yang benar-benar tidak dapat menunggu. Buat keputusan ini bersama pembimbing ibadah TH.
Jika berlaku
- Haid datang ketika sedang tawaf? Berhenti serta-merta dan keluar dari masjid. Selepas suci, sambung tawaf hingga cukup tujuh pusingan.
- Haid datang selepas tawaf ifadah? Teruskan saie haji. Tawaf wada’ anda gugur tanpa dam.
Panduan penuhTawaf Ifadah: Wanita HaidDalil, cara dam ihsar dan pilihan bertaklid secara terperinci
Fasa 4
Haid dan Tawaf Wada’
Wanita yang haid atau nifas pada hari hendak meninggalkan Makkah boleh terus bertolak tanpa tawaf wada’ dan tanpa dam. Orang ramai diperintahkan menjadikan Baitullah urusan terakhir mereka, kecuali ia diringankan bagi wanita haid (Sahih al-Bukhari, no. 1755).
- Suci sebelum keluar dari Makkah? Wajib mandi dan bertawaf wada’. Jika suci selepas keluar dari Makkah, tidak perlu kembali (Tuhfat al-Muhtaj, 1/585; Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, al-Kafi #502).
- Baru suci dan belum tawaf ifadah, sedangkan penerbangan sudah dekat? Tawaf ifadah yang dibuat sejurus sebelum bertolak dikira juga sebagai tawaf wada’ (Soal Jawab Haji TH-JAKIM, soalan 38.2).
- Sunat berdoa di pintu masjid sebelum bertolak, walaupun tidak bertawaf.
Panduan penuhTawaf Wada’: Wanita HaidHukum, pengecualian dan golongan yang dikecualikan
Darah lain
Nifas dan Istihadah
| Jenis | Hukum |
|---|---|
| Nifas | Hukumnya sama seperti haid: semua amalan haji boleh kecuali tawaf |
| Istihadah | Dihukum seperti suci: boleh solat dan tawaf, dengan cara tertentu |
Tempoh haid paling lama ialah 15 hari; darah yang melebihinya ialah istihadah (Tuhfat al-Muhtaj, 1/134). Bagi wanita istihadah yang hendak bertawaf, ikut cara yang sama seperti untuk solat (Tuhfat al-Muhtaj, 1/136; Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, al-Kafi #1687):
- Basuh kemaluan.
- Balut atau pakai pelapik untuk menahan darah.
- Berwuduk. Satu wuduk untuk satu tawaf rukun; ambil wuduk baharu bagi tawaf rukun yang lain.
- Terus bertawaf tanpa melengahkan masa.
Jika berlaku
- Tompok darah semasa mengambil ubat penangguh haid? Ia mungkin haid atau istihadah, bergantung pada tempoh dan sifatnya. Rujuk ustazah atau pembimbing ibadah sebelum bertawaf.
Perbezaan
Amalan yang Berbeza bagi Wanita
- Pakaian ihram: pakaian biasa yang menutup aurat. Wajah tidak ditutup dan tidak memakai sarung tangan. Stoking dan kasut dibolehkan.
- Talbiah: dibaca dengan suara perlahan.
- Tiada idtiba’ dan ramal ketika tawaf.
- Bergunting, bukan bercukur. Sekurang-kurangnya tiga helai rambut; sunat sekadar hujung jari. Wanita tidak dituntut bercukur (Sunan Abu Dawud, no. 1985).
Panduan penuhPantang Larang IhramSenarai penuh larangan ihram dan dam bagi setiap satu
Soal jawab
Soalan Lazim
Bolehkah wanita haid mengerjakan haji?
Boleh. Wanita haid boleh mengerjakan semua amalan haji kecuali tawaf, termasuk berihram, wukuf di Arafah, bermalam di Muzdalifah dan Mina, dan melontar (Sahih al-Bukhari, no. 305).
Apa perlu dibuat jika haid sebelum tawaf ifadah?
Tunggu suci jika masa masih ada. Jika tarikh pulang hampir, jumpa pejabat TH Makkah. Pilihan yang disusun TH: menangguhkan penerbangan, tawaf ketika naqa’, tahallul dengan dam ihsar, atau bertaklid kepada mazhab Hanafi dengan dam seekor unta.
Bolehkah mengambil ubat penangguh haid untuk haji?
Boleh jika ada keperluan, dengan nasihat doktor dan tidak memudaratkan kesihatan (Muzakarah Haji ke-30, 1435H). Sediakan pelan kontingensi kerana ubat tidak selalu berkesan.
Adakah wanita haid perlu tawaf wada’?
Tidak. Tawaf wada’ gugur tanpa dam bagi wanita haid dan nifas. Namun jika suci sebelum keluar dari Makkah, wajib mandi dan bertawaf wada’.
Bolehkah wanita haid bersaie?
Boleh, dengan syarat tawaf sebelumnya dibuat ketika suci. Saie tidak mensyaratkan suci kerana kawasan saie bukan sebahagian daripada masjid.
Bolehkah niat bersyarat digunakan untuk haji?
Tidak. Niat bersyarat hanya untuk umrah. Bagi haji, wanita yang haid sebelum tawaf ifadah mengikut pilihan yang disusun TH.
Sumber
Rujukan
- Lembaga Tabung Haji, Nota Kursus Asas Haji 1446H, Modul 9. e-Bimbingan Haji TH
- TH-JAKIM, Soal Jawab Haji, Umrah dan Ziarah (2018), soalan 26.4, 26.5 dan 38.2.
- Keputusan Muzakarah Haji Peringkat Kebangsaan ke-30 (1435H, ubat penahan haid) dan ke-40 (1445H, tawaf ketika naqa’).
- Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, al-Kafi li al-Fatawi #502 (wanita haid dan tawaf wada’). muftiwp.gov.my
- Dar al-Ifta Mesir, fatwa no. 8069 (tawaf ifadah bagi wanita haid yang terpaksa bermusafir). dar-alifta.org
- Dar al-Ifta Mesir, fatwa no. 8972 (ubat penangguh haid untuk haji). dar-alifta.org
- Dar al-Ifta Jordan, soalan no. 3182 (wanita haid yang belum tawaf ifadah). islamqa.org
- Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, al-Kafi li al-Fatawi #1687 (hukum wanita istihadah). muftiwp.gov.my
- Sahih al-Bukhari, no. 305 (Aisyah RA haid ketika haji) dan no. 1755 (tawaf wada’ dan wanita haid). sunnah.com
- Sahih Muslim, no. 1218 (Asma’ binti ‘Umais RA berihram ketika nifas). sunnah.com
- Sunan Abu Dawud, no. 1985 (wanita bergunting, bukan bercukur). sunnah.com
- Mustafa Sumait, Mukhtasar Tuhfat al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj, jil. 1, hlm. 134 dan 136 (tempoh haid dan hukum istihadah), hlm. 553 (mandi ihram bagi wanita haid), hlm. 570 (bersuci ketika saie) dan hlm. 585 (wanita haid dan tawaf wada’). shamela.ws
- Pendapat mazhab Hanafi tentang tawaf ziarah ketika haid dengan dam seekor badanah, seperti dinukil dalam Asl al-Zarari Syarh Sahih al-Bukhari, hlm. 165. shamela.ws
