Pagi 10 Zulhijjah ialah pagi yang paling sibuk dalam perjalanan haji. Anda baru tiba dari Muzdalifah, berasak ke Jamrah Kubra, mencari tempat bergunting, dan mula tertanya: “Sudah bolehkah saya menanggalkan kain ihram?”
Jawapannya bergantung pada berapa amalan tahallul yang sudah anda selesaikan. Haji mempunyai dua peringkat tahallul, dan setiap peringkat membebaskan larangan yang berbeza. Halaman ini menghuraikan amalan, waktu, larangan yang masih kekal, dan cara bercukur atau bergunting, mengikut Mazhab Syafi’e dan Nota Kursus Asas Haji 1448H. Semoga panduan ini membantu anda, InsyaAllah.
Semakan editorial: 24 Oktober 2026 · Semakan fiqh pakar: dalam proses · Rujukan utama: Nota Kursus Asas Haji 1448H, Modul 4 dan 6 (Lembaga Tabung Haji), Mukhtasar Tuhfat al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj, Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim.
Jawapan ringkas
Ada tiga amalan tahallul: melontar Jamrah Kubra, bercukur atau bergunting, dan tawaf ifadah (bersama saie bagi yang belum bersaie). Selesai dua daripada tiga, anda mencapai tahallul awal dan bebas daripada semua larangan ihram kecuali tiga: bersetubuh, pendahuluannya, dan akad nikah. Selesai ketiga-tiganya, anda mencapai tahallul thani dan bebas sepenuhnya.
Amalan ini boleh dimulakan selepas separuh malam 10 Zulhijjah, setelah wukuf, dan tidak perlu mengikut turutan.
Jenis
Tahallul Awal dan Tahallul Thani
Tahallul bermaksud melepaskan diri daripada larangan ihram (Nota KAH 1448H, Modul 6). Berbeza dengan umrah yang hanya ada satu tahallul, haji ada dua peringkat:
| Peringkat | Kesan |
|---|---|
| Tahallul awal Selepas dua daripada tiga amalan | Bebas daripada 10 larangan ihram. Masih terikat dengan tiga: bersetubuh, pendahuluan persetubuhan, dan akad nikah |
| Tahallul thani Selepas ketiga-tiga amalan | Bebas daripada semua larangan ihram |
Sumber jadual: Nota KAH 1448H, Modul 6. Dalam Minhaj al-Talibin, al-Nawawi menegaskan bahawa akad nikah tidak halal selepas tahallul awal menurut pendapat yang lebih kuat (Mukhtasar Tuhfat al-Muhtaj, 1/579).
Amalan
Tiga Amalan Tahallul
| # | Amalan |
|---|---|
| 1 | Melontar Jamrah Kubra (Aqabah) dengan tujuh biji batu, pada 10 Zulhijjah atau selepasnya |
| 2 | Bercukur atau bergunting sekurang-kurangnya tiga helai rambut kepala |
| 3 | Tawaf ifadah, diikuti saie haji bagi yang belum bersaie selepas tawaf qudum |
Turutan sunat yang dilakukan Rasulullah SAW pada Hari Nahar ialah melontar, menyembelih, bercukur, kemudian tawaf. Namun ketika baginda ditanya oleh sahabat yang mendahulukan satu amalan daripada yang lain, baginda menjawab:
افْعَلْ وَلَا حَرَجَ
“Lakukanlah, tiada masalah.”
Sahih al-Bukhari, no. 83; Sahih Muslim, no. 1306, daripada Abdullah bin Amru RA
Kerana itu Tabung Haji menyatakan pelaksanaan tiga amalan ini tidak perlu mengikut turutan (Nota KAH 1448H, Modul 6).
Panduan penuhMelontar JamrahWaktu, cara dan doa di Jamrah Aqabah, Wusta dan Ula
Panduan penuhTawaf IfadahNiat, waktu dan cara tawaf rukun haji
Senario
Dua Senario yang Lazim
| Senario | Perjalanan |
|---|---|
| Senario A: di Mina dahulu | Melontar Jamrah Kubra, kemudian bergunting di Mina. Tahallul awal tercapai di Mina. Tahallul thani tercapai selepas tawaf ifadah dan saie di Makkah |
| Senario B: di Makkah dahulu | Tawaf ifadah dan saie selepas separuh malam 10 Zulhijjah, kemudian bergunting. Tahallul awal tercapai di Makkah. Tahallul thani tercapai selepas melontar Jamrah Kubra di Mina |
Sumber jadual: Nota KAH 1448H, Modul 6. Kebanyakan jemaah Tabung Haji mengikut Senario A, kemudian ke Makkah untuk tawaf ifadah mengikut jadual maktab.
Selepas tahallul awal
- Jemaah berpakaian biasa yang menutup aurat sepanjang hari-hari tasyrik di Mina (Nota KAH 1448H, Modul 6).
- Memakai wangian dibenarkan. Aisyah RA meminyakkan wangian kepada Rasulullah SAW untuk tahallulnya sebelum baginda bertawaf (Sahih al-Bukhari, no. 1539).
Larangan
Larangan Selepas Tahallul Awal
| Perkara | Hukum |
|---|---|
| Memakai pakaian berjahit (lelaki) dan menutup kepala | Dibenarkan |
| Memakai wangian | Dibenarkan |
| Bercukur, memotong rambut dan kuku | Dibenarkan |
| Memburu di luar Tanah Haram | Dibenarkan |
| Pendahuluan persetubuhan, seperti bercumbu dan bersentuhan dengan syahwat | Masih haram |
| Bersetubuh | Masih haram |
| Akad nikah, sama ada berkahwin, mengahwinkan atau menjadi wakil | Masih haram |
Sumber jadual: Nota KAH 1448H, Modul 5 dan 6; Mukhtasar Tuhfat al-Muhtaj, 1/579.
Perhatian: Mina berada dalam Tanah Haram. Larangan memburu dan memotong pokok di Tanah Haram tetap terpakai kepada semua orang, sama ada sudah bertahallul atau belum.
Bersetubuh selepas tahallul awal tetapi sebelum tahallul thani tidak merosakkan haji, tetapi berdosa dan dikenakan Dam Takhyir dan Taqdir ke atas suami.
Panduan penuhDam Haji & UmrahCari kesalahan anda dan jenis dam yang dikenakan
Panduan penuhTanah Haram Makkah & MadinahLarangan yang terpakai walaupun tidak berihram
Waktu
Waktu Tahallul
| Perkara | Ketetapan |
|---|---|
| Bermula | Selepas separuh malam 10 Zulhijjah, dengan syarat sudah berwukuf |
| Tamat | Tiada had akhir bagi bercukur, tawaf ifadah dan saie |
| Melontar Jamrah Kubra | Hendaklah dilakukan sebelum lontaran hari-hari tasyrik |
Sumber jadual: Nota KAH 1448H, Modul 4 dan 6; Mukhtasar Tuhfat al-Muhtaj, 1/578 hingga 579.
Kerana tawaf ifadah tiada had akhir, ada jemaah yang tahallul thaninya tertangguh berhari-hari, contohnya wanita yang haid. Sepanjang tempoh itu, tiga larangan di atas tetap terpakai.
Bercukur
Cara Bercukur atau Bergunting
Bercukur atau bergunting ialah rukun haji. Rasulullah SAW mendoakan rahmat untuk orang yang bercukur sebanyak tiga kali, dan sekali untuk orang yang bergunting (Sahih al-Bukhari, no. 1727; Sahih Muslim, no. 1301).
- Kadar minimum: tiga helai rambut kepala, sama ada bercukur atau bergunting. Hujung rambut juga sah digunting.
- Lelaki: afdal bercukur. Jika mahu mendapat fadilat bercukur, jangan bergunting terlebih dahulu.
- Wanita: bergunting sahaja, kira-kira seruas jari, dan tidak bercukur (Sunan Abu Dawud, no. 1985). Jaga aurat ketika bergunting.
- Lelaki yang botak: sunat melalukan pisau cukur di atas kepala.
- Tempat: boleh di mana-mana. Afdal selepas melontar Jamrah Kubra.
- Menggunting orang lain: dibenarkan apabila sudah masuk waktu, tetapi afdal gunting rambut sendiri dahulu.
Sumber senarai: Nota KAH 1448H, Modul 4. Tabung Haji juga mengingatkan jemaah agar berhati-hati dengan kumpulan yang menawarkan khidmat menggunting dengan bayaran yang tinggi.
Panduan penuhTahallul UmrahKadar, cara bergunting dan jika terlupa
Situasi
Situasi Khas
| Situasi | Panduan |
|---|---|
| Wanita haid dan belum tawaf ifadah | Boleh mencapai tahallul awal dengan melontar dan bergunting. Tahallul thani menunggu tawaf ifadah selepas suci |
| Jemaah uzur yang mewakilkan lontaran | Lontaran oleh wakil dikira lontaran bagi pihaknya. Bergunting dan tawaf tetap perlu dilakukan sendiri |
| Belum bergunting tetapi sudah melontar dan tawaf | Tahallul awal sudah tercapai. Bergunting akan menyempurnakan tahallul thani |
| Jemaah Ifrad dan Qiran | Tiga amalan yang sama. Saie dikira jika sudah dibuat selepas tawaf qudum |
Panduan penuhPanduan Haji WanitaHaid, tawaf ifadah dan pilihan jika tarikh pulang hampir
Kesilapan
Kesilapan Lazim
- Menanggalkan ihram selepas melontar sahaja. Satu amalan belum mencapai tahallul awal. Memakai pakaian berjahit ketika itu ialah larangan ihram.
- Bergunting kurang daripada tiga helai rambut.
- Bergunting sebelum separuh malam 10 Zulhijjah. Ia belum masuk waktu dan tidak dikira.
- Menyangka tahallul awal membebaskan semua larangan. Bersetubuh, pendahuluannya dan akad nikah kekal haram hingga tahallul thani.
- Memetik daun atau mengganggu binatang di Mina selepas bertahallul. Mina dalam Tanah Haram.
Soal jawab
Soalan Lazim
Apakah beza tahallul awal dan tahallul thani?
Tahallul awal tercapai selepas dua daripada tiga amalan, iaitu melontar Jamrah Kubra, bercukur atau bergunting, dan tawaf ifadah dengan saie. Ia membebaskan semua larangan ihram kecuali bersetubuh, pendahuluannya dan akad nikah. Tahallul thani tercapai selepas ketiga-tiganya dan membebaskan semua larangan.
Bilakah boleh bertahallul dalam haji?
Selepas separuh malam 10 Zulhijjah, dengan syarat sudah berwukuf. Bercukur, tawaf ifadah dan saie tiada had akhir.
Bolehkah memakai pakaian biasa selepas tahallul awal?
Boleh. Selepas tahallul awal, jemaah lelaki boleh memakai pakaian berjahit dan menutup kepala, dan jemaah berpakaian biasa sepanjang hari tasyrik di Mina.
Perlukah tiga amalan tahallul dibuat mengikut turutan?
Tidak wajib. Turutan sunat ialah melontar, menyembelih, bercukur dan tawaf, tetapi Rasulullah SAW bersabda “lakukanlah, tiada masalah” kepada sahabat yang mendahulukan satu amalan daripada yang lain.
Berapa kadar bergunting bagi wanita?
Sekurang-kurangnya tiga helai rambut, dan sunat kira-kira seruas jari. Wanita tidak bercukur.
Sumber
Rujukan
- Lembaga Tabung Haji, Nota Kursus Asas Haji 1448H, Modul 4 (bercukur atau bergunting), Modul 5 (13 larangan ihram) dan Modul 6 (tahallul awal dan tahallul thani).
- Mukhtasar Tuhfat al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj, 1/578 hingga 579. al-Maktabah al-Syamilah
- Sahih al-Bukhari, no. 83, 1539 dan 1727. sunnah.com
- Sahih Muslim, no. 1301 dan 1306. sunnah.com
- Sunan Abu Dawud, no. 1985 (wanita bergunting, tidak bercukur). sunnah.com
