Kebanyakan jemaah Malaysia mengerjakan haji tamattu’. Namun setiap musim, ada jemaah wanita yang berniat umrah di miqat, kemudian didatangi haid sebelum sempat bertawaf. Hari berlalu, tarikh ke Arafah semakin hampir, dan umrahnya masih belum selesai.
Dalam keadaan ini, haji qiran ialah jalan keluar yang diajarkan sendiri oleh Rasulullah SAW kepada Aisyah RA. Ada juga jemaah yang memilih qiran sejak dari miqat.
Panduan ini menerangkan lafaz niat haji qiran, dua cara menjadi qiran, turutan amalannya, dam yang dikenakan dan apa yang perlu dibuat oleh wanita haid, mengikut Mazhab Syafi’e dan Nota Kursus Asas Haji Tabung Haji. Semoga panduan ini membantu anda, InsyaAllah.
Semakan editorial: 23 Oktober 2026 · Semakan fiqh pakar: dalam proses · Rujukan utama: Nota Kursus Asas Haji 1446H, Modul 7 (Lembaga Tabung Haji), Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Sunan Abi Dawud, serta Tuhfat al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj.
Ringkasan
Haji qiran ialah berniat ihram untuk haji dan umrah serentak, kemudian mengerjakan amalan haji sahaja. Satu tawaf ifadah dan satu saie memadai untuk kedua-duanya, dan umrah dikira selesai sebaik sahaja haji selesai.
Lafaz niat: Sahaja aku mengerjakan haji dan umrah dan aku berihram dengan kedua-duanya kerana Allah Taala. Jemaah qiran dikenakan dam, sama seperti tamattu’. Wanita yang haid sebelum sempat bertawaf umrah boleh bertukar ke qiran dengan berniat haji sebelum memulakan tawaf umrah, iaitu sebelum bertolak ke Arafah.
Takrif
Apa Itu Haji Qiran?
Qiran bermaksud menggabungkan. Dalam haji, ia bermaksud berniat haji dan umrah serentak dalam bulan-bulan haji, kemudian melaksanakan semua rukun dan wajib haji (Nota KAH TH 1446H, Modul 7). Umrah tidak dikerjakan secara berasingan; ia terkandung dalam amalan haji.
| Tamattu’ | Ifrad | Qiran | |
|---|---|---|---|
| Niat di miqat | Umrah | Haji | Haji dan umrah |
| Bila umrah | Dahulu | Selepas haji | Bersama haji |
| Tempoh ihram | Pendek | Panjang | Panjang |
| Tawaf dan saie | 2 kali | 2 kali | 1 kali |
| Dam | Wajib | Tiada | Wajib |
Jemaah tamattu’ bertahallul selepas umrah dan berihram semula pada 8 Zulhijjah. Jemaah ifrad dan qiran pula kekal berihram dari miqat hingga tahallul haji. Qiran sahaja yang menggabungkan dua ibadah dalam satu ihram, jadi jemaah qiran tidak perlu mengerjakan umrah lagi selepas haji.
Dua cara
Dua Cara Menjadi Qiran
- Berniat haji dan umrah serentak di miqat. Niat dibuat dalam perjalanan ke Makkah, di Qarn al-Manazil atau Bir Ali. Ini cara bagi jemaah yang memilih qiran dari awal.
- Berniat umrah dahulu, kemudian memasukkan haji. Niat haji mesti dibuat sebelum memulakan tawaf umrah. Dengan niat itu, anda menjadi qiran. Cara ini lazimnya untuk jemaah yang tidak sempat menyempurnakan umrah.
Tabung Haji memberi contoh cara kedua: wanita yang didatangi haid selepas berniat umrah, dan haidnya tidak kering sehingga tarikh berangkat ke Arafah. Jemaah yang tidak sempat menyempurnakan umrah kerana sakit, terhalang atau koma juga boleh melaksanakan haji qiran (Nota KAH TH 1446H, Modul 7).
Tidak sah
- Memasukkan niat haji selepas memulakan tawaf umrah, walaupun baru satu pusingan.
- Berniat haji dahulu, kemudian memasukkan umrah ke atasnya. Dalam Mazhab Syafi’e, cara ini tidak sah menurut qaul jadid.
Lafaz
Lafaz Niat Haji Qiran
Niat di dalam hati sudah memadai. Lafaz membantu menetapkan niat. Selepas berniat, mulakan talbiah dan teruskannya hingga anda mula melontar Jamrah Kubra.
Lafaz niat haji qiran (cara pertama)Niat
نَوَيْتُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَأَحْرَمْتُ بِهِمَا لِلّٰهِ تَعَالَى
Nawaitul hajja wal ‘umrata wa ahramtu bihima lillahi ta’ala.
Sahaja aku mengerjakan haji dan umrah dan aku berihram dengan kedua-duanya kerana Allah Taala.
Maksud mengikut lafaz Nota Kursus Asas Haji 1446H Tabung Haji, Modul 7. Dibaca di miqat. Niat di dalam hati sudah memadai.
Sudah berihram umrah dan perlu bertukar ke qiran? Lafaz niat cara kedua, bersama had masanya, ada dalam fasal haid sebelum sempat umrah tamattu’.
Panduan wanita
Haid Sebelum Sempat Umrah Tamattu’
Inilah situasi yang paling kerap membawa jemaah Malaysia kepada haji qiran. Anda sudah berniat umrah tamattu’ di miqat, tetapi haid datang sebelum sempat bertawaf, dan masih belum kering ketika tarikh berangkat ke Arafah semakin hampir.
Aisyah RA pernah mengalami keadaan yang sama. Beliau berihram umrah, kemudian haid sebelum bertawaf. Rasulullah SAW menyuruhnya berihram untuk haji dan meninggalkan amalan umrah buat sementara (Sahih Muslim, no. 1211). Dengan itu beliau menjadi qarinah: umrahnya terkandung dalam haji. Baginda kemudian bersabda kepadanya bahawa tawaf dan saienya sudah memadai bagi haji dan umrahnya (Sunan Abi Dawud, no. 1897).
Sebelum bertolak ke Arafah
- Tunggu dan pantau. Jika anda suci dan sempat mandi wajib, bertawaf dan bersaie umrah sebelum bertolak ke Arafah, sempurnakan umrah dan kekal tamattu’.
- Jika haid belum kering, berniat haji sebelum had akhir. Had akhir ialah sebelum anda memulakan tawaf umrah, dan sebelum bertolak ke Arafah pada tarikh yang ditetapkan TH. Gunakan lafaz di bawah, dan maklumkan pembimbing ibadah rombongan anda.
Lafaz niat haji bagi yang sudah berihram umrah (cara kedua)Niat
نَوَيْتُ الْحَجَّ وَأَحْرَمْتُ بِهِ لِلّٰهِ تَعَالَى
Nawaitul hajja wa ahramtu bihi lillahi ta’ala.
Sahaja aku mengerjakan haji dan aku berihram dengannya kerana Allah Taala.
Nota Kursus Asas Haji 1446H Tabung Haji, Modul 7. Mesti dibuat sebelum memulakan tawaf umrah. Anda masih berihram, jadi tidak perlu kembali ke miqat atau menukar pakaian.
Selepas berniat haji
- Kerjakan semua amalan haji kecuali tawaf. Wukuf, mabit di Muzdalifah dan Mina, serta melontar tidak mensyaratkan suci.
- Selepas suci, mandi wajib, kemudian tawaf ifadah dan saie. Satu tawaf dan satu saie ini sah bagi haji dan umrah sekali gus.
- Dam qiran. Anda kini jemaah qiran, bukan tamattu’, jadi dam yang dikenakan ialah dam qiran. Dalam kisah Aisyah RA, Rasulullah SAW menyembelih seekor lembu untuknya pada Hari Nahar (Sahih Muslim, no. 1319). Maklumkan pertukaran ini kepada pembimbing dan kaunter dam TH.
Jika berlaku
- Haid datang selepas anda memulakan tawaf umrah? Anda tidak lagi boleh bertukar ke qiran. Segera rujuk pembimbing ibadah.
- Haid datang selepas wukuf, sebelum tawaf ifadah? Itu situasi berbeza, dengan pilihan tersendiri daripada TH: wanita haid dan tawaf ifadah.
Langkah demi langkah
Cara Mengerjakan Haji Qiran
Turutan ini mengikut Nota Kursus Asas Haji 1446H Tabung Haji, Modul 7, bagi jemaah yang berniat qiran di miqat.
- Bersiap dan berniat di miqat. Mandi sunat, pakai pakaian ihram (lelaki), solat sunat ihram, kemudian berniat haji dan umrah serentak. Mulakan talbiah.
- Tawaf qudum (sunat) sebaik tiba di Makkah. Jika anda akan bersaie selepasnya, lelaki beridtiba’ dan berlari-lari anak (ramal) pada tiga pusingan pertama.
- Saie haji dan umrah (rukun). Boleh dibuat selepas tawaf qudum sebelum wukuf, atau ditangguhkan ke selepas tawaf ifadah. Saie mesti dibuat selepas tawaf, dan hanya sekali. Jika tidak pasti, ikut jadual rombongan; mendahulukan saie meringankan beban pada Hari Nahar.
- Kekal berihram hingga Hari Nahar. Tiada tahallul selepas tawaf qudum. Anda juga tidak perlu berniat lagi pada 8 Zulhijjah.
- 8 hingga 13 Zulhijjah: sama seperti jemaah lain. Wukuf di Arafah, mabit di Muzdalifah, melontar Jamrah Kubra, bercukur, mabit di Mina dan melontar tiga jamrah. Ikut Panduan Haji Lengkap.
- Tawaf ifadah (rukun). Tawaf ini sah bagi haji dan umrah. Bersaie selepasnya hanya jika anda belum bersaie selepas tawaf qudum.
- Tawaf wada’ sebelum meninggalkan Makkah.
Panduan penuhTawaf QudumHukum, niat dan cara tawaf ketika tiba di Makkah
Kesilapan biasa
- Bertahallul selepas tawaf qudum dan saie, seperti selepas umrah tamattu’. Jemaah qiran kekal berihram hingga Hari Nahar.
- Bersaie sekali lagi selepas tawaf ifadah, sedangkan saie sudah dibuat selepas tawaf qudum.
- Menyangka umrah perlu dikerjakan lagi selepas haji untuk melengkapkan qiran.
Larangan ihram
Berihram dalam Tempoh yang Panjang
Jemaah qiran yang tiba awal di Makkah mungkin berihram selama beberapa hari atau minggu sebelum wukuf. Sepanjang tempoh itu, semua 13 larangan ihram yang disenaraikan Tabung Haji kekal, antaranya:
- Lelaki menutup kepala, atau memakai pakaian bersarung seperti baju, seluar dan stoking. Wanita menutup muka. Lelaki dan wanita memakai sarung tangan.
- Memakai wangian pada badan, pakaian, makanan atau minuman, dan memakai minyak pada rambut atau janggut.
- Menanggalkan rambut atau bulu, dan memotong kuku.
- Bercumbu dengan syahwat, bersetubuh dan berakad nikah.
- Memburu binatang darat yang liar, dan memotong pokok di Tanah Haram.
Tempoh yang panjang menambah risiko tersilap, terutamanya wangian dan memotong kuku tanpa sedar. Larangan yang bersifat merosakkan, seperti membuang rambut dan memotong kuku, tetap dikenakan fidyah walaupun berlaku kerana lupa atau tidak tahu.
Panduan penuhPantang Larang IhramSenarai penuh larangan ihram dan dam bagi setiap satu
Dam
Dam Haji Qiran
| Hukum | Wajib: dam tertib dan taqdir, sama seperti tamattu’ |
| Jenis | Seekor kambing, atau satu pertujuh unta atau lembu |
| Ganti | Jika tidak mampu: puasa 3 hari dalam musim haji dan 7 hari selepas pulang (Surah al-Baqarah, ayat 196) |
| Kecuali | Tidak dikenakan kepada penduduk Makkah dan kawasan kurang dua marhalah darinya (hadir al-Masjid al-Haram) |
| Bayaran | Melalui wakalah TH atau PJH |
Nota KAH TH 1446H, Modul 7 menyatakan jemaah tamattu’ atau qiran dikenakan dam tertib dan taqdir, manakala jemaah ifrad tidak dikenakan dam. Syarat dam bagi tamattu’ dan qiran ialah jemaah itu bukan hadir al-Masjid al-Haram (I’anat al-Talibin, 2/332; Surah al-Baqarah, ayat 196).
Panduan penuhDam Haji & UmrahJenis dam, harga semasa dan cara membayar
Tahallul
Tahallul bagi Jemaah Qiran
Tahallul jemaah qiran sama seperti haji. Tiga amalan menentukannya: melontar Jamrah Kubra, bercukur atau bergunting, dan tawaf ifadah berserta saie jika belum dibuat.
| Tahallul | Bila tercapai | Kesannya |
|---|---|---|
| Awal | Selepas dua daripada tiga amalan | Semua larangan ihram terangkat kecuali jimak, perkara yang membawa kepada jimak, dan akad nikah |
| Thani | Selepas ketiga-tiga amalan selesai | Semua larangan terangkat; haji dan umrah anda selesai |
Panduan penuhTahallul HajiTiga amalan tahallul dan turutan pada Hari Nahar
Pilihan
Qiran, Tamattu’ atau Ifrad?
Dalam Mazhab Syafi’e, susunan yang lebih afdal ialah ifrad, kemudian tamattu’, kemudian qiran (Tuhfat al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj). Ifrad didahulukan dengan syarat umrah dikerjakan pada tahun yang sama (I’anat al-Talibin, 2/332).
Bagi kebanyakan jemaah Malaysia, tamattu’ menjadi pilihan biasa kerana mereka tiba awal dan boleh bertahallul sementara menunggu wukuf. Qiran lazimnya bukan pilihan awal, tetapi jalan keluar apabila umrah tidak sempat disempurnakan.
Apa pun jenis haji anda, ikut ketetapan pembimbing ibadah rombongan.
Panduan penuhHaji IfradBerniat haji sahaja, umrah selepas haji, tanpa dam
Panduan penuhHaji Tamattu’Umrah dahulu, bertahallul, kemudian berihram haji pada 8 Zulhijjah
Soal jawab
Soalan Lazim
Apa maksud haji qiran?
Haji qiran ialah berniat haji dan umrah serentak dalam bulan-bulan haji, kemudian mengerjakan amalan haji. Satu tawaf ifadah dan satu saie memadai untuk kedua-duanya.
Apakah lafaz niat haji qiran?
Sahaja aku mengerjakan haji dan umrah dan aku berihram dengan kedua-duanya kerana Allah Taala. Niat dibuat di miqat, dan niat di dalam hati sudah memadai.
Adakah haji qiran dikenakan dam?
Ya. Jemaah qiran dikenakan dam tertib dan taqdir, sama seperti tamattu’: seekor kambing, atau puasa 3 hari dalam musim haji dan 7 hari selepas pulang jika tidak mampu.
Perlukah jemaah qiran mengerjakan umrah lagi selepas haji?
Tidak. Umrah dikira selesai sebaik sahaja haji selesai. Umrah selepas haji hanya sunat, bukan untuk melengkapkan qiran.
Apa perlu dibuat jika haid sebelum sempat tawaf umrah tamattu’?
Jika haid belum kering, berniat haji sebelum memulakan tawaf umrah dan sebelum bertolak ke Arafah. Anda menjadi qiran, mengerjakan semua amalan haji kecuali tawaf, dan bertawaf ifadah selepas suci.
Bolehkah bertukar ke qiran selepas tawaf umrah dimulakan?
Tidak. Niat haji mesti dimasukkan sebelum tawaf umrah dimulakan. Jika sudah bermula, rujuk pembimbing ibadah untuk pilihan lain.
Sumber
Rujukan
- Al-Quran, Surah al-Baqarah, ayat 196. quran.com
- Sahih al-Bukhari, no. 1556 (jemaah yang menggabungkan haji dan umrah bertawaf sekali). sunnah.com
- Sahih Muslim, no. 1211 (Aisyah RA haid sebelum tawaf umrah). sunnah.com
- Sahih Muslim, no. 1215 (saie sekali sahaja). sunnah.com
- Sahih Muslim, no. 1319 (lembu disembelih untuk Aisyah RA pada Hari Nahar). sunnah.com
- Sunan Abi Dawud, no. 1897 (tawaf dan saie memadai bagi haji dan umrah), dinilai sahih oleh al-Albani. sunnah.com
- Lembaga Tabung Haji, Nota Kursus Asas Haji 1446H, Modul 7: Jenis Haji dan Cara-cara Mengerjakan Haji. e-Bimbingan Haji TH
- Lembaga Tabung Haji, Nota Kursus Asas Haji 1446H, Modul 3: tawaf qudum, ramal dan idtiba’.
- Mustafa Sumait, Mukhtasar Tuhfat al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj, jil. 1, hlm. 588 hingga 589. shamela.ws
- Al-Bakri al-Dimyati, I’anat al-Talibin, jil. 2, hlm. 332 (jenis haji yang afdal dan syarat dam). shamela.ws
- Lafaz Arab niat haji qiran: NU Online, Niat Umrah dan Haji. quran.nu.or.id
- Dar al-Ifta’ al-Misriyyah, fatwa no. 755 (2008), makna ifrad, qiran dan tamattu’.
