Suasana di Muzdalifah sering mengejutkan jemaah haji kali pertama kerana kawasannya terbuka dan kemudahannya ringkas. Jemaah tiba di sini selepas seharian berwukuf, iaitu berada di Arafah untuk beribadah pada 9 Zulhijjah. Ramai yang sudah keletihan ketika bas tiba lewat malam.
Tanpa gambaran awal, jemaah mudah terpisah daripada kumpulan atau tersalah membawa barang. Panduan ini menghimpunkan maklumat tentang perjalanan dari Arafah, kemudahan, kesihatan dan pergerakan ke Mina. Semoga mabit, iaitu bermalam di Muzdalifah, dapat dilalui dengan tenang, insya-Allah.
Disemak pada 14 November 2026 · Rujukan utama ialah Lembaga Tabung Haji, Kementerian Kesihatan Arab Saudi dan Agensi Berita Saudi (SPA).
Ringkasan
Muzdalifah ialah kawasan lapang di antara Arafah dan Mina tempat jemaah bermalam (mabit) pada malam 10 Zulhijjah. Kemudahannya lebih ringkas daripada kemudahan di khemah. Bawa beg kecil, kekal bersama rombongan dan ikut arahan petugas.
Mulakan dengan memahami kedudukan dan sempadannya. Rujuk bahagian Mengenali Muzdalifah.
Pilih Situasi Anda
Situasi 1Saya Masih di ArafahEmpat langkah sebelum dan semasa menaiki bas.
Situasi 2Saya Baru Tiba di MuzdalifahCara mengenali kawasan rombongan dan kemudahan.
Situasi 3Saya Membawa Warga EmasPersediaan bagi warga emas, wanita dan jemaah uzur.
Situasi 4Saya Bersedia ke MinaApa yang berlaku selepas meninggalkan Muzdalifah.
Peraturan semasa · Disemak November 2026
Persediaan Muzdalifah Musim 1447H
- Kemudahan dinaik taraf. Lampu dan tandas Muzdalifah serta pembesar suara, kamera keselamatan, papan tanda dan laluan kecemasan Masjid al-Masy‘ar al-Haram dinaik taraf menjelang musim haji 2026.
- 26 unit kesihatan. Kementerian Kesihatan Arab Saudi membuka 26 unit kesihatan di Muzdalifah.
- Jadual bas. Waktu bergerak ditetapkan mengikut maktab dan boleh berubah pada hari perjalanan.
Kandungan
- Mengenali Muzdalifah
- Perjalanan dari Arafah ke Muzdalifah
- Suasana Malam dan Kemudahan di Muzdalifah
- Panduan Ibadah pada Malam Mabit
- Masjid al-Masy‘ar al-Haram
- Kesihatan dan Keselamatan di Muzdalifah
- Persediaan Warga Emas, Wanita dan Jemaah Uzur
- Perjalanan dari Muzdalifah ke Mina
- Senarai Semak Persediaan Mabit
- Soalan Lazim
- Rujukan
Kenali kawasan
Mengenali Muzdalifah
Muzdalifah terletak di antara Arafah dan Mina. Kawasannya terdiri daripada tanah lapang, permukaan berbatu dan jalan raya yang menghubungkan lokasi Masyair, iaitu Arafah, Muzdalifah dan Mina.
Muzdalifah berada dalam Tanah Haram Mekah, iaitu kawasan suci yang mempunyai peraturan khas. Arafah pula berada di luar Tanah Haram.
Sempadan Muzdalifah ditandakan dengan papan tanda rasmi. Oleh itu, tidak semua bahu jalan antara Arafah dan Mina termasuk dalam kawasan Muzdalifah.
Peta di bawah menunjukkan kawasan lapang di sekitar Masjid al-Masy‘ar al-Haram, iaitu bangunan paling mudah dikenali di Muzdalifah.
PETA SATELIT KAWASAN · DISAHKAN NOVEMBER 2026
Kawasan Lapang Muzdalifah di antara Mina dan Arafah
- Muzdalifah (penanda 1). Penanda diletakkan di Masjid al-Masy‘ar al-Haram. Muzdalifah terletak sekitar 9.8 km garis lurus di timur Kaabah.
- Arafah. Di tenggara Muzdalifah. Masjid Namirah di Arafah terletak sekitar 6.7 km garis lurus dari penanda 1. Jemaah datang dari arah ini selepas Maghrib pada 9 Zulhijjah.
- Mina. Di barat laut Muzdalifah. Masjid al-Khaif di Mina terletak sekitar 4.8 km garis lurus dari penanda 1. Jemaah bergerak ke arah ini selepas mabit.
Jarak di atas ialah jarak garis lurus antara masjid utama setiap kawasan, bukan jarak jalan raya. Anggaran jarak jalan dan masa perjalanan bas dihuraikan dalam artikel panduan jarak dan masa perjalanan Masyair.
Nota AkuIslam
Sempadan Muzdalifah
- Jangan bergantung pada pin aplikasi peta untuk menentukan sempadan Muzdalifah. Ikut papan tanda rasmi dan arahan petugas maktab, iaitu pejabat yang menguruskan kumpulan jemaah di Tanah Suci.
Malam 10 Zulhijjah
Perjalanan dari Arafah ke Muzdalifah
Selepas matahari terbenam pada 9 Zulhijjah, jemaah meninggalkan Arafah secara berperingkat mengikut giliran bas. Jaraknya dekat, tetapi kawalan lalu lintas boleh menyebabkan perjalanan mengambil masa beberapa jam.
Waktu ketibaan tidak sama bagi semua jemaah Malaysia. Bas yang dijadualkan awal juga tidak semestinya tiba dahulu. Sahkan jadual dengan maktab atau Pengelola Jemaah Haji (PJH) anda.
1
Langkah 1 daripada 4
Khemah Arafah
Kemas Sebelum Berkumpul
Semak Kad Nusuk dan ubat harian. Kad Nusuk ialah kad pengenalan haji yang perlu ditunjukkan di setiap pusat pemeriksaan.
Gunakan tandas sebelum berkumpul. Tandas di laluan bas dan di Muzdalifah mungkin sesak.
2
Langkah 2 daripada 4
Tempat Berkumpul
Tunggu Giliran Bas
Kekal di tempat berkumpul. Sebahagian kumpulan bergerak awal dan sebahagian lagi menunggu giliran seterusnya.
Pastikan warga emas bersama penjaga. Kumpulan mudah berpecah ketika ramai jemaah menaiki bas serentak.
3
Langkah 3 daripada 4
Dalam Bas
Ikut Arahan Petugas
Jangan turun ketika bas berhenti. Bas yang berhenti di tepi jalan belum tentu berada dalam sempadan Muzdalifah.
Maklumkan petugas jika kurang sihat. Petugas boleh mengatur bantuan lebih awal sebelum bas tiba.
4
Langkah 4 daripada 4
Ketibaan
Kenal Pasti Kawasan Rombongan
Perhatikan nombor bas dan papan tanda. Maklumat ini membantu anda kembali ke kumpulan jika terpisah.
Kenal pasti lokasi tandas. Lakukan perkara ini sebelum memilih tempat berehat.
Jika Berlaku
- Bas lewat lebih daripada sejam? Kekal di tempat berkumpul dan tunggu arahan ketua rombongan. Jangan menaiki kenderaan lain.
- Terpisah daripada kumpulan ketika menaiki bas? Hubungi ketua rombongan dan tunjukkan Kad Nusuk kepada petugas berdekatan. Rujuk bahagian Kesihatan dan Keselamatan di Muzdalifah.
Malam 10 Zulhijjah
Suasana Malam dan Kemudahan di Muzdalifah
Pada malam 10 Zulhijjah, suasana di Muzdalifah sesak dengan jemaah dari pelbagai negara yang duduk, berbaring dan berzikir di kawasan lapang. Kawasan berhampiran jalan lebih bising dengan bunyi kenderaan dan pengumuman petugas.
Permukaannya terdiri daripada kawasan berturap, tanah dan batu kecil. Kawasan ini tidak selesa seperti khemah Arafah atau bilik hotel.
Cara Mengenali Kawasan Rombongan
Sebelum turun dari bas, perhatikan nombor bas, nombor maktab dan tanda pengenalan petugas. Ambil gambar papan tanda kawasan jika keadaan mengizinkan.
Jangan memilih sendiri tempat berehat hanya kerana ada ruang kosong. Kawasan itu mungkin dikhaskan untuk rombongan lain atau menjadi laluan kecemasan.
Kemudahan yang Perlu Dijangka
- Tempat berehat. Tidak semua kumpulan menerima tikar atau tilam. Elakkan tempat berhampiran laluan kenderaan.
- Pencahayaan. Lampu dinaik taraf pada musim 2026, tetapi tahap pencahayaan berbeza mengikut lokasi.
- Tandas dan tempat wuduk. Kemudahan ini sesak apabila banyak bas tiba serentak. Bawa tisu dan tunggu giliran.
- Makanan dan air. Bekalan bergantung pada kategori perkhidmatan maktab. Rujuk panduan makanan jemaah haji di Arafah dan Mina.
Minum air secukupnya kerana udara malam yang kering masih boleh menyebabkan badan kekurangan air (dehidrasi). Pilih barang ringan yang dibenarkan semasa berihram.
Tips Praktikal
Bawa alas duduk yang boleh dilipat kecil. Tilam atau bantal besar menyukarkan perjalanan dan mengambil ruang jemaah lain.
Cas bank kuasa sebelum meninggalkan Arafah. Lampu suluh telefon membantu ketika ke tandas di kawasan yang kurang terang.
Tulis nombor maktab dan bas pada sekeping kad. Kad ini masih boleh dibaca jika telefon kehabisan bateri.
Rujukan ibadah
Panduan Ibadah pada Malam Mabit
Malam di Muzdalifah melibatkan beberapa amalan, iaitu mabit, solat jamak, zikir dan mengutip anak batu. Solat jamak bermaksud solat Maghrib dan Isyak dihimpunkan dalam satu waktu. Waktu, hukum dan caranya diterangkan dalam panduan ibadah AkuIslam yang berasingan.
- Mabit di Muzdalifah dan Mina untuk waktu mabit, cara dan doanya.
- Solat jamak taqdim dan takhir untuk cara menghimpunkan solat Maghrib dan Isyak.
- Rukun dan wajib haji untuk memahami kedudukan mabit dalam ibadah haji.
- Melontar Jamrah serta zikir dan doanya untuk bilangan anak batu dan cara melontar.
Simpan anak batu dalam uncang kecil yang boleh ditutup supaya tidak bertaburan. Jangan meninggalkan kumpulan semata-mata untuk mencari batu.
Nota AkuIslam
Soalan Hukum
- Bagi persoalan seperti waktu mabit, murur, keuzuran dan dam, rujuk pembimbing ibadah Tabung Haji atau PJH anda. Murur bermaksud melalui Muzdalifah dengan bas tanpa turun, manakala dam ialah denda kerana meninggalkan perkara wajib haji atau melanggar larangan ihram. Amalan rombongan negara lain mungkin berbeza daripada ketetapan bagi jemaah Malaysia.
Mercu tanda
Masjid al-Masy‘ar al-Haram
Masjid al-Masy‘ar al-Haram ialah bangunan paling mudah dikenali di Muzdalifah. Masjid ini menerima jemaah yang menunaikan solat Maghrib dan Isyak selepas meninggalkan Arafah.
Pada musim 1447H, Kementerian Hal Ehwal Islam Arab Saudi menaik taraf sistem pembesar suara, kamera keselamatan, papan tanda dan laluan kecemasan masjid ini. Sejarahnya dihuraikan dalam artikel Masjid al-Masy‘ar al-Haram di Muzdalifah.
Jemaah tidak perlu berjalan ke masjid ini jika masjid itu tiada dalam laluan rombongan. Kawasan berhampiran masjid sangat sesak, jadi kekal di kawasan yang ditetapkan untuk kumpulan anda.
Jaga diri
Kesihatan dan Keselamatan di Muzdalifah
Keletihan selepas wukuf, perjalanan malam dan suasana di Muzdalifah yang terbuka menyebabkan ramai jemaah memerlukan rawatan. Pada musim 2026, Kementerian Kesihatan Arab Saudi membuka 26 unit kesihatan di Muzdalifah.
Unit kesihatan haji merawat masalah berikut. Maklumkan gejala kepada petugas sebelum keadaan menjadi serius.
- Strok haba dan keletihan haba. Badan terlalu panas sehingga pening, lemah, keliru atau pengsan.
- Keletihan fizikal. Biasa berlaku selepas seharian berwukuf dan perjalanan panjang.
- Lecet dan kecederaan kulit. Berpunca daripada banyak berjalan atau geseran kain ihram.
- Asma, pengsan dan gigitan. Termasuk gigitan ular dan serangga.
Nombor Bantuan di Arab Saudi
- Talian kesihatan Kementerian Kesihatan Arab Saudi: 937
- Talian kecemasan Arab Saudi bagi polis, bomba dan ambulans: 911
- Ambulans Bulan Sabit Merah Saudi: 997
- Petugas kesihatan maktab: nombor daripada taklimat maktab. Simpan nombor ini dalam telefon dan pada kad bercetak. Rujuk juga panduan Klinik Tabung Haji.
Jemaah dari pelbagai negara tiba di Muzdalifah dalam masa yang hampir sama. Kawasannya pula sukar dibezakan pada waktu malam. Panduan penuh bagi jemaah yang terpisah ada dalam artikel Jemaah Hilang atau Terpisah.
Jika Berlaku
- Tersesat atau terpisah daripada rombongan? Berhenti di tempat selamat dan tunjukkan Kad Nusuk kepada petugas keselamatan.
- Ahli keluarga hilang? Maklumkan petugas dan jangan semua ahli keluarga keluar mencari secara berasingan.
- Pening atau lemah selepas wukuf? Minum air, berehat di tempat yang tidak sesak dan hubungi petugas kesihatan maktab.
Jaga diri
Persediaan Warga Emas, Wanita dan Jemaah Uzur
Suasana di Muzdalifah yang terbuka pada waktu malam lebih mencabar bagi warga emas, wanita dan jemaah uzur. Rancang sejak di Arafah supaya bantuan tersedia sebelum bas tiba di Muzdalifah.
Warga Emas
- Maklumkan keperluan kerusi roda sebelum meninggalkan Arafah.
- Pilih tempat berehat yang mudah untuk bangun dan dekat dengan kumpulan.
Pesakit Kencing Manis
- Bawa snek yang disyorkan doktor kerana waktu makan mungkin berubah.
- Maklumkan penjaga jika menggigil, lemah atau berpeluh luar biasa kerana tanda ini mungkin menunjukkan gula darah rendah.
Jemaah Wanita
- Simpan keperluan kebersihan dalam satu beg kecil yang mudah dibawa.
- Elakkan bergerak bersendirian ke kawasan yang tidak dikenali, termasuk ke tandas.
Jemaah Sakit atau Uzur
- Jika tidak mampu turun dari bas, maklumkan petugas dan jangan memaksa diri.
- Rujuk pembimbing ibadah tentang hukum keuzuran dan jangan memutuskannya sendiri.
Panduan lanjut ada dalam artikel Haji Warga Emas dan OKU serta Panduan Haji Wanita.
Seterusnya
Perjalanan dari Muzdalifah ke Mina
Selepas mabit, jemaah bergerak ke Mina mengikut jadual kumpulan pada malam atau pagi 10 Zulhijjah. Bas mungkin lewat. Tunggu di kawasan yang ditetapkan dan jangan menaiki bas kumpulan lain.
Jika bas membawa anda terus ke Mina, jangan meneka sendiri sama ada mabit anda sah. Maklumkan kepada pembimbing ibadah dan ikut penjelasan yang diberikan kepada rombongan anda.
Hari Nahar, iaitu 10 Zulhijjah atau Hari Raya Aidiladha, ialah hari paling padat bagi jemaah haji. Susunan amalan sebenar bergantung pada jadual maktab.
- Tiba di Mina. Kenal pasti khemah dan berehat. Rujuk panduan Khemah Mina.
- Melontar Jamrah Aqabah. Lontar tujuh anak batu ke Jamrah Aqabah mengikut waktu yang ditetapkan untuk maktab anda. Rujuk Jadual Melontar Jamrah dan Jambatan Jamrah.
- Bercukur atau bergunting rambut. Langkah ini sebahagian daripada tahallul, iaitu proses keluar daripada larangan ihram. Rujuk panduan tahallul haji.
- Tawaf ifadah dan saie. Tawaf ifadah ialah tawaf yang menjadi rukun haji, diikuti saie antara Bukit Safa dan Marwah. Amalan ini dilakukan mengikut jadual dan kemampuan. Rujuk Tawaf Ifadah.
Sistem bas dan tren antara kawasan Masyair dihuraikan dalam panduan pengangkutan haji di Masyair.
Bersedia
Senarai Semak Persediaan Mabit
Gunakan senarai berikut untuk menyemak persediaan menghadapi suasana di Muzdalifah mengikut fasa. Senarai lengkap seluruh musim ada dalam Checklist Haji 1448H.
Sebelum Meninggalkan Arafah
Masa berkumpul dan nombor bas telah disahkan. Jadual setiap maktab berbeza.
Kad Nusuk dan maklumat maktab sudah dibawa. Kedua-duanya diperlukan jika anda terpisah.
Ubat harian dan air sudah disimpan dalam beg kecil. Bagasi utama tidak dibawa ke Muzdalifah.
Selepas tiba, semak perkara berikut sebelum berehat.
Di Muzdalifah
Petugas dan papan tanda kawasan telah dikenal pasti. Arahan bergerak boleh diberikan pada bila-bila masa.
Tandas terdekat telah dikenal pasti. Elakkan berjalan jauh dalam gelap.
Anak batu sudah disimpan dalam uncang tertutup. Uncang memudahkan anda ketika melontar di Jamrah.
Nota AkuIslam
Persediaan Mabit yang Tenang
- Panduan ini memberi tumpuan kepada suasana di Muzdalifah, kemudahan dan keselamatan jemaah haji Malaysia. Maklumat musim 1447H disemak daripada Kementerian Kesihatan Arab Saudi, Agensi Berita Saudi dan Lembaga Tabung Haji.
- Artikel ini tidak menggantikan taklimat rasmi maktab atau nasihat perubatan.
Soalan lazim
Soalan Lazim
Di manakah Muzdalifah?
Muzdalifah terletak di antara Arafah dan Mina, sekitar 9.8 km garis lurus di timur Kaabah. Kawasan ini berada dalam sempadan Tanah Haram Mekah.
Bagaimanakah suasana di Muzdalifah pada malam mabit?
Suasana di Muzdalifah pada malam mabit sesak dan terbuka kerana jemaah berehat di atas tanah lapang. Kemudahannya ringkas, jadi bawa alas duduk dan kekal bersama rombongan.
Bilakah jemaah haji tiba di Muzdalifah?
Jemaah haji tiba di Muzdalifah secara berperingkat selepas Maghrib pada 9 Zulhijjah mengikut giliran bas. Waktu sebenar berbeza mengikut maktab dan keadaan trafik.
Adakah tilam atau tikar disediakan di Muzdalifah?
Tikar atau tilam tidak disediakan bagi semua kumpulan di Muzdalifah. Bawa alas duduk ringan yang boleh dilipat kecil.
Adakah tandas disediakan di Muzdalifah?
Tandas dan tempat wuduk disediakan di Muzdalifah dan dinaik taraf pada musim 2026. Namun, giliran menjadi panjang apabila banyak bas tiba serentak.
Apakah barang yang perlu dibawa ke Muzdalifah?
Jemaah perlu membawa beg kecil berisi Kad Nusuk, ubat harian, air, snek, tisu, bank kuasa dan alas duduk. Bagasi utama kekal di hotel atau khemah.
Perlukah jemaah pergi ke Masjid al-Masy‘ar al-Haram semasa di Muzdalifah?
Jemaah tidak perlu pergi ke Masjid al-Masy‘ar al-Haram jika masjid itu tiada dalam laluan rombongan. Kawasan sekitar masjid sangat sesak, jadi kekal bersama kumpulan.
Apakah yang perlu dilakukan jika jemaah sakit di Muzdalifah?
Jemaah yang sakit perlu memaklumkan petugas kesihatan maktab atau menghubungi talian 937. Sebanyak 26 unit kesihatan beroperasi di Muzdalifah pada musim 2026.
Bilakah jemaah bergerak dari Muzdalifah ke Mina?
Jemaah bergerak ke Mina pada malam atau pagi 10 Zulhijjah mengikut jadual kumpulan. Tunggu di kawasan yang ditetapkan sehingga bas tiba.
Di manakah jemaah boleh membaca hukum mabit di Muzdalifah?
Waktu dan hukum mabit dihuraikan dalam artikel Mabit di Muzdalifah dan Mina di AkuIslam. Bagi kes khusus, rujuk pembimbing ibadah Tabung Haji atau PJH.
MERANCANG UMRAH?
Umrah Lebih Tenang Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi termasuk tempat bersejarah di Mekah dan Madinah. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dengan lebih tenang.
Sumber
Rujukan
- Lembaga Tabung Haji, Panduan Haji Edisi Jemaah Haji Malaysia.
- Kementerian Kesihatan Arab Saudi, 30 unit kesihatan termasuk 26 di Muzdalifah, 24 Mei 2026.
- Agensi Berita Saudi (SPA), Muzdalifah sedia menerima jemaah dari Arafah, 26 Mei 2026.
- Agensi Berita Saudi (SPA), Persediaan Masjid al-Masy‘ar al-Haram musim 1447H, 26 Mei 2026.
- Nusuk, Perjalanan Haji.
- Data tempat Google Maps bagi Masjid al-Masy‘ar al-Haram, Masjid Namirah dan Masjid al-Khaif, disahkan November 2026.
