MAKANAN JEMAAH HAJI DI ARAFAH DAN MINA: Pengagihan Makanan, Kemudahan dan Persediaan Tambahan

Arafah ialah tempat jemaah berwukuf pada 9 Zulhijjah. Mina pula menjadi tempat penginapan dan pergerakan utama pada hari-hari melontar jamrah.

Muzdalifah terletak di antara kedua-duanya dan menjadi tempat jemaah bermalam selepas meninggalkan Arafah. Tempoh berada di setiap lokasi tidak sama, jadi urusan makanan juga berbeza.

Jemaah tidak boleh menganggap semua khemah menggunakan menu, waktu atau cara agihan yang sama. Perinciannya berbeza mengikut maktab, iaitu pejabat yang mengurus sekumpulan jemaah, serta penyedia perkhidmatan dan arahan operasi semasa.

Agihan makanan di Masyair ialah operasi yang besar kerana jemaah sangat ramai dan tempohnya singkat. Menurut Agensi Berita Saudi pada 26 Mei 2026, hidangan di Arafah dimasak di dapur berpusat sebelum diperiksa dan dibungkus.

Makanan kemudian dimasukkan ke dalam bekas bertebat supaya suhunya kekal sesuai hingga diagihkan. Konvoi kenderaan membawanya ke kawasan khemah dan setiap penghantaran dipantau secara langsung.

Jemaah tidak perlu beratur di dapur atau mencari makanan di luar kawasan khemah. Ikut cara yang dimaklumkan oleh petugas, sama ada makanan diedarkan kepada kumpulan atau diambil di tempat yang ditetapkan.

Apa yang Perlu Dilakukan Semasa Pengagihan?

1. Dengar pengumuman ketua khemah atau petugas maktab.
2. Ambil hidangan mengikut giliran dan elakkan berebut.
3. Semak keadaan bungkusan sebelum membuka makanan.
4. Makan hidangan segera dan jangan menyimpannya terlalu lama.
5. Buang bekas dan sisa makanan di tempat yang disediakan.

Jika jemaah tidak mampu bergerak untuk mengambil makanan, maklumkan kepada petugas lebih awal. Bantuan boleh diatur mengikut keperluan dan kemampuan petugas di kawasan itu.

Bagi musim haji 1447H (2026), TH memperkenalkan bekas makanan tiga petak untuk mengasingkan nasi, lauk berprotein dan sayur-sayuran. Menurut Bernama pada 18 Mei 2026, bekas baharu ini mengelakkan kuah bercampur dengan nasi walaupun bekas digoncang.

TH turut melaporkan 52 menu bagi operasi sajian di Tanah Suci, termasuk 10 menu baharu seperti nasi Arab dan nasi beriani. Menu disusun dalam dua pusingan sebelum wukuf dan dua pusingan selepas wukuf, jadi menu yang sama hanya berulang selepas dua minggu.

Angka 52 menu ialah perancangan keseluruhan TH, bukan janji bahawa semua menu itu dihidangkan di Arafah atau Mina. Menu sebenar bagi setiap hidangan bergantung pada jadual dan penyedia makanan yang dilantik.

Bagi tempoh Masyair, TH pernah menggunakan makanan sedia dimakan atau meal ready-to-eat (MRE). Menurut Bernama pada 23 Mei 2024, menu MRE itu termasuk nasi lemak dan nasi goreng ayam untuk makan tengah hari dan malam.

Adakah Jemaah Haji PJH Menerima Makanan yang Sama?

Jemaah PJH tidak semestinya menerima makanan yang sama kerana penginapan, tahap perkhidmatan dan susunan sajian berbeza mengikut pakej. Rujuk dokumen pakej dan taklimat rasmi sebelum berangkat.

Tanyakan sama ada makanan di Masyair diurus terus oleh penyedia tempatan atau melalui PJH. Semak juga cara melaporkan masalah makanan dan petugas yang bertanggungjawab di khemah anda.

Hari Arafah ialah masa yang sangat penting untuk memperbanyak doa, zikir dan ibadah. Namun keperluan makan tetap perlu dijaga supaya tubuh bertenaga sepanjang wukuf.

Rasulullah SAW sendiri tidak berpuasa ketika wukuf di Arafah. Ummu al-Fadl binti al-Harith RA menceritakan bahawa beliau menghantar semangkuk susu kepada Baginda yang sedang berada di atas unta, lalu Baginda meminumnya.

Kisah ini diriwayatkan dalam Sahih al-Bukhari, no. 1988. Jemaah haji yang ingin berpuasa pada hari itu wajar bertanya kepada pembimbing ibadah terlebih dahulu.

Ambil makanan apabila agihan dibuat dan makan dengan kadar yang selesa. Elakkan makan terlalu banyak sehingga mengantuk, tidak selesa atau sukar bergerak.

Jemaah yang perlu mengambil ubat bersama makanan perlu menyusun waktunya mengikut nasihat doktor. Jika waktu agihan tidak sesuai dengan jadual ubat, bincangkan bekalan tambahan dengan petugas sebelum hari wukuf.

Susun atur khemah dan kemudahan di Arafah diterangkan dalam artikel Khemah Arafah.

Di Mina, jadual jemaah bergantung pada waktu melontar jamrah dan pergerakan kumpulan. Kadangkala jemaah perlu keluar dari khemah pada waktu yang hampir dengan agihan makanan.

Tiga hari selepas Hari Raya Aidiladha, iaitu 11 hingga 13 Zulhijjah, dikenali sebagai hari Tasyrik. Rasulullah SAW menyifatkan hari Tasyrik sebagai hari makan dan minum, seperti riwayat Nubaisyah al-Huzali RA dalam Sahih Muslim, no. 1141.

Semak jadual pergerakan lebih awal dan tanya petugas tentang hidangan jika anda dijadualkan keluar. Jangan tinggalkan kumpulan atau tangguhkan perjalanan rasmi semata-mata untuk mendapatkan makanan.

Jika perlu berjalan jauh, makan dahulu sebelum bergerak jika masa mengizinkan. Bawa air dan sedikit makanan ringan, terutama jika anda mempunyai keperluan kesihatan tertentu.

Kemudahan di Kawasan Makan dan Khemah

Kawasan khemah lazimnya mempunyai air minum, tempat pembuangan sampah dan kemudahan asas jemaah. Namun kedudukan tempat air, titik agihan dan kemudahan khusus boleh berbeza antara maktab.

Bagi musim 1447H (2026), TH melaporkan bahawa tandas di Mina ditambah kepada sekitar 600 unit daripada kira-kira 100 unit sebelumnya. Soket pengecas telefon juga disediakan di setiap ruang jemaah, menurut Bernama pada 16 Mei 2026.

Sebaik tiba, kenal pasti tempat agihan makanan, tandas, sumber air minum dan meja petugas. Ingat nombor atau tanda khemah supaya anda mudah kembali tanpa tersesat ke kawasan lain.

Waktu melontar diterangkan dalam artikel Jadual Melontar Jamrah, manakala keadaan khemah dan ruang makan ada dalam artikel Khemah Mina.

Muzdalifah ialah tempat jemaah bermalam selepas meninggalkan Arafah sebelum meneruskan perjalanan ke Mina. Dalam tempoh ini, perjalanan dan masa menunggu mungkin lebih mencabar daripada ketika berada di khemah.

Jangan anggap ada gerai makanan atau tempat memasak di tempat persinggahan anda. Bekalan ringan yang tahan pada suhu bilik lebih praktikal, bersama air minum yang dibawa mengikut kemampuan dan arahan petugas.

Bentuk bekalan atau hidangan di Muzdalifah perlu disahkan dengan TH atau PJH. Turutan ibadah dan pergerakan antara Arafah, Muzdalifah dan Mina diterangkan dalam panduan haji lengkap AkuIslam.

Keadaan malam mabit dan kemudahan di sana diterangkan dalam artikel Suasana di Muzdalifah.

Makanan yang cukup perlu disertai minum air secara berkala, terutama ketika cuaca panas dan perjalanan yang panjang. Jangan tunggu sehingga terlalu dahaga untuk mula minum.

Pihak Berkuasa Kesihatan Awam Arab Saudi menasihatkan jemaah minum air secara berkala dan mengehadkan minuman berkafein seperti teh dan kopi. Elakkan juga minuman yang terlalu sejuk kerana boleh menyebabkan kekejangan perut.

Keperluan air setiap orang berbeza mengikut keadaan kesihatan, aktiviti dan nasihat doktor. Tanda kekurangan air termasuk pening, mulut kering, badan lemah dan air kencing berkurangan.

Jika jemaah keliru, pengsan atau mengalami gejala serius ketika cuaca panas, dapatkan bantuan perubatan segera. Panduan lanjut ada dalam artikel Dehidrasi Ketika Umrah.

Bekalan tambahan bertujuan menampung keperluan kecil, bukan menggantikan makanan yang sudah diurus. Ketua Rombongan Haji Malaysia menasihatkan jemaah membawa keperluan asas sahaja supaya mudah bergerak, menurut Berita Harian pada Mei 2026.

Senarai di bawah boleh dijadikan panduan semasa mengemas beg kecil untuk ke Masyair.

Pilih makanan yang biasa dimakan, belum tamat tempoh dan tidak perlu disimpan sejuk. Semak juga peraturan makanan yang boleh dibawa masuk ke Arab Saudi dan polisi syarikat penerbangan sebelum mengemas bekalan dari Malaysia.

Jangan bawa periuk, dapur gas atau alat memasak ke khemah. Garis panduan keselamatan Pertahanan Awam Arab Saudi melarang penggunaan alat memasak yang tidak dibenarkan di kawasan khemah.

Perincian makanan siap bungkus dan syarat membawa makanan dari Malaysia ada dalam artikel Food Pack Umrah dan Haji.

Jemaah yang menghidap diabetes, mempunyai alahan makanan atau menjalani diet perubatan perlu merancang lebih awal. Maklumkan keadaan anda kepada petugas kesihatan dan pengendali haji sebelum memasuki Masyair.

Diabetes. Jangan sengaja tinggalkan waktu makan jika anda mengambil ubat yang boleh menurunkan gula dalam darah. Bincangkan jadual ubat, pemantauan gula darah dan bekalan kecemasan dengan doktor.

Alahan makanan. Jangan anggap sesuatu hidangan selamat hanya berdasarkan rupanya. Jika bahannya tidak pasti, maklumkan kepada petugas dan elakkan makanan yang boleh mencetuskan alahan.

Warga emas atau jemaah yang sukar mengunyah. Pilih makanan yang lembut dan mudah dihadam jika ada pilihan. Dapatkan bantuan petugas jika anda sukar menelan atau memerlukan makanan khas.

Penyakit buah pinggang, jantung atau sekatan cecair. Jangan ikut jumlah minum air orang lain tanpa nasihat doktor. Pelan pemakanan dan jumlah air perlu sesuai dengan keadaan kesihatan sendiri.

Cuaca panas meningkatkan risiko makanan rosak jika dibiarkan lama tanpa kawalan suhu. Makanan yang sudah diterima tidak wajar disimpan berjam-jam di dalam beg atau khemah.

Pihak Berkuasa Kesihatan Awam Arab Saudi mengingatkan jemaah supaya mencuci tangan, memeriksa tarikh luput dan tidak menyimpan makanan yang dimasak terlalu lama. Buang makanan jika rasa, warna, bau atau teksturnya berubah.

Amalkan langkah mudah ini:

1. Basuh tangan dengan sabun sebelum dan selepas makan. Gunakan pensanitasi jika tiada tempat mencuci tangan.
2. Periksa bungkusan dan tarikh luput sebelum membuka makanan.
3. Jangan makan jika ada tanda makanan rosak atau tercemar.
4. Jangan simpan nasi, daging atau lauk berkuah pada suhu bilik untuk dimakan kemudian.
5. Maklumkan masalah kepada petugas dan minta hidangan gantian.

Jangan rasa makanan yang diragui semata-mata untuk menguji sama ada makanan itu masih elok. Jika keadaannya tidak meyakinkan, lebih selamat untuk tidak memakannya.

Kelewatan boleh berlaku apabila jadual perjalanan, penghantaran atau agihan berubah. Jemaah tidak perlu keluar dari kawasan khemah untuk mencari makanan sendiri.

Dapatkan rawatan segera jika berlaku muntah, cirit-birit yang teruk, tanda dehidrasi atau alahan yang serius. Untuk kecemasan di Arab Saudi, hubungi 997 bagi ambulans atau 911 bagi talian kecemasan bersatu di kawasan yang diliputi.

Bantuan perubatan TH diterangkan dalam artikel Klinik Tabung Haji di Mekah dan Madinah. Peranan petugas maktab pula ada dalam artikel Siapa Urus Jemaah Haji.

Arafah, Muzdalifah dan Mina membentuk laluan utama pergerakan jemaah ketika kemuncak haji. Peta awam hanya membantu memahami kedudukan kawasan, bukan lokasi khemah, dapur, titik agihan atau laluan bas maktab anda.

Untuk mencari khemah sebenar, gunakan pelan zon daripada TH atau PJH dan tanda maktab di lapangan. Jangan gunakan laluan peta awam sebagai pengganti arahan pergerakan rasmi.

Peta satelit kedudukan Arafah, Muzdalifah dan Mina ada dalam artikel Jarak dan Masa Perjalanan Masyair.

• Nombor maktab, nombor khemah dan cara mengenal pasti kawasan penginapan sudah diketahui.
• Nombor ketua rombongan dan petugas kesihatan sudah disimpan.
• Cara agihan makanan sudah disemak dengan TH atau PJH.
• Sedikit makanan ringan yang tahan pada suhu bilik sudah dikemas.
• Botol air minum sudah disediakan dan tempat menambah air sudah diketahui.
• Ubat dan maklumat kesihatan penting sudah dibawa mengikut nasihat doktor.
• Alahan atau keperluan diet khas sudah dimaklumkan kepada petugas.
• Tiada makanan mudah rosak atau alat memasak dalam beg.
• Beg kecil sahaja dibawa supaya ruang jemaah lain tidak sempit.

Senarai ini boleh digunakan bersama artikel Checklist Haji 1448H sebelum berangkat. Semak semula arahan dalam taklimat Masyair kerana susunan operasi boleh berubah.

1. Agensi Berita Saudi (SPA). Operasi penyediaan, pembungkusan dan penghantaran makanan jemaah ke khemah Arafah, 26 Mei 2026.
2. Bernama. TH perkenal bekas makanan tiga petak bagi jemaah haji Malaysia, 18 Mei 2026.
3. Bernama (bahasa Inggeris). 52 menu TH termasuk 10 menu baharu dan susunan menu sebelum serta selepas wukuf, 18 Mei 2026.
4. Bernama (bahasa Inggeris). Penambahbaikan kemudahan TH di Arafah dan Mina bagi musim 1447H, 16 Mei 2026.
5. Bernama (bahasa Inggeris). Penggunaan makanan sedia dimakan (MRE) bagi jemaah Malaysia di Masyair, 23 Mei 2024.
6. Berita Harian. Nasihat Ketua Rombongan Haji Malaysia supaya jemaah membawa keperluan asas sahaja, Mei 2026.
7. Pihak Berkuasa Kesihatan Awam Arab Saudi. Garis panduan kesihatan sebelum dan semasa haji, termasuk keselamatan makanan dan pengambilan air.
8. Pertahanan Awam Arab Saudi. Arahan keselamatan jemaah haji, termasuk larangan alat memasak di kawasan khemah.
9. Sahih al-Bukhari, no. 1988. Rasulullah SAW minum susu yang dihantar oleh Ummu al-Fadl RA ketika wukuf di Arafah.
10. Sahih Muslim, no. 1141. Hari Tasyrik ialah hari makan dan minum.