Pengurusan Kematian Semasa Haji & Umrah: Panduan Jemaah dan Waris

Langkah ini terpakai bagi sebarang kecemasan kesihatan, bukan hanya kes kematian. Tindakan awal yang betul sering memberi peluang terbaik kepada pesakit.

Urusan jenazah di Arab Saudi melibatkan beberapa pihak yang bekerja serentak. Peranan setiap pihak sedikit berbeza antara jemaah haji dan jemaah umrah.

Bagi jemaah haji, TH turut menghantar petugas kebajikan dan kaunselor kepada ahli keluarga yang berada bersama di Makkah. Perkara ini dilaporkan dalam kes kematian jemaah haji Malaysia pada musim 1447H.

Jemaah yang mengurus umrah sendiri tanpa agensi perlu berhubung terus dengan Konsulat Jeneral Malaysia di Jeddah. Inilah antara sebab umrah bersama agensi berlesen lebih menenangkan, terutamanya bagi warga emas.

Tip AkuIslam: Jika anda mengerjakan umrah bersama rakan agensi AkuIslam, MK Haramain, simpan nombor mutawwif dan pegawai bertugas sebagai kenalan kecemasan pertama. Kongsi juga nombor itu dengan waris di Malaysia.

Secara umum, urusan jenazah di Makkah dan Madinah berjalan mengikut enam fasa. Tempoh setiap fasa bergantung pada keadaan kematian, hari kejadian dan kelengkapan dokumen.

Kematian di luar hospital, contohnya di hotel, boleh melibatkan laporan polis sebelum jenazah dilepaskan. Ia prosedur biasa di Arab Saudi dan tidak bermaksud ada kesalahan.

Dokumen dari Arab Saudi menjadi asas kepada semua urusan di Malaysia kelak. Pastikan waris menerima dokumen asal atau salinan yang disahkan.

Tiga dokumen pertama disenaraikan oleh JPN sebagai bukti bagi laporan kematian luar negara. Tanpanya, urusan pusaka, akaun bank dan tuntutan takaful boleh tertangguh.

Tip AkuIslam: Imbas setiap dokumen dan simpan dalam folder awan yang boleh dibuka oleh dua orang waris. Dokumen berbahasa Arab mungkin perlu diterjemah oleh penterjemah bertauliah jika diminta.

Jenazah jemaah lazimnya dibawa ke Masjidil Haram atau Masjid Nabawi untuk disolatkan selepas solat fardu. Dalam laporan musim haji 1447H, jenazah jemaah Malaysia disolatkan di Masjidil Haram selepas Asar atau Maghrib, sebaik dokumen selesai.

Ramai keluarga beroleh ketenangan apabila mengetahui jenazah disolatkan oleh ribuan jemaah di dua masjid paling mulia. Rakan serombongan boleh merujuk panduan niat dan cara solat jenazah di Makkah dan Madinah supaya dapat turut serta.

Waris boleh bertanya kepada petugas tentang waktu solat jenazah dijangka didirikan. Namun waktu ini bergantung pada kelengkapan dokumen dan arahan pihak berkuasa.

Di Makkah, jemaah haji Malaysia yang meninggal dunia pada musim 1447H dikebumikan di Tanah Perkuburan Al-Syara’i. Di Madinah, jenazah lazimnya dikebumikan di Perkuburan Baqi’ yang terletak bersebelahan Masjid Nabawi.

Lokasi sebenar sentiasa ditentukan oleh pihak berkuasa Arab Saudi. Keputusan ini bukan di tangan keluarga atau agensi.

Kubur di Tanah Suci tidak bertanda nama seperti di Malaysia, sebaliknya hanya ditandakan dengan batu ringkas. Waris yang menziarahi boleh merujuk doa ziarah Perkuburan Baqi’ dan mendoakan si mati dari kawasan yang dibenarkan.

Bagi jemaah haji, jenazah dikebumikan di Tanah Suci mengikut ketetapan pihak berkuasa Arab Saudi. Laporan musim haji 1447H menunjukkan jenazah jemaah Malaysia disolatkan di Masjidil Haram sebelum dikebumikan di Tanah Perkuburan Al-Syara’i, Makkah.

Bagi jemaah umrah, pengebumian di Tanah Suci juga menjadi amalan lazim kerana syariat menggalakkan urusan jenazah disegerakan. Membawa pulang jenazah bukan pilihan automatik, kerana ia tertakluk sepenuhnya pada kelulusan pihak berkuasa serta melibatkan dokumen dan kos tambahan.

Tip AkuIslam: Bincangkan perkara ini bersama keluarga sebelum berangkat. Pesanan ringkas bahawa anda reda dikebumikan di Tanah Suci akan memudahkan keputusan waris kelak.

Nabi SAW menyebut hadis ini tentang seorang sahabat yang terjatuh dari tunggangannya ketika wukuf di Arafah. Para ulama menjadikannya dalil bahawa jemaah lelaki yang meninggal dunia dalam ihram dikafankan tanpa wangian dan kepalanya tidak ditutup.

Bagi keluarga, hadis ini menjadi penawar duka yang sangat besar. Fahami juga larangan dan hukum berkaitan melalui panduan ihram haji dan umrah.

Bagi jemaah haji Malaysia, TH melaksanakan badal haji bagi pihak jemaah yang meninggal dunia sebelum sempat menyempurnakan haji. Perkara ini dinyatakan oleh TH dalam kes kematian jemaah pada musim 1447H.

Bagi jemaah umrah, waris yang ingin mengupah badal umrah wajar berurusan dengan agensi berlesen atau pejabat agama negeri. Elakkan tawaran daripada individu yang tidak dikenali, seperti yang dihuraikan dalam panduan scam haji dan badal haji.

Hukum menyempurnakan ibadah si mati bergantung pada peringkat ibadah ketika kematian berlaku. Bagi persoalan fiqh yang khusus, rujuk mufti atau pejabat agama negeri.

Waris di Malaysia memegang peranan penting walaupun berada jauh. Maklumat dan keputusan yang jelas daripada keluarga membantu urusan di Tanah Suci berjalan lebih lancar.

Dalam suasana sedih, keputusan yang tergesa-gesa mudah dibuat. Biarlah satu suara keluarga berhubung dengan pihak rasmi supaya maklumat tidak bercanggah.

Kematian warganegara di luar negara perlu dilaporkan kepada Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) supaya direkodkan di Malaysia. Permohonan ini dibuat oleh waris selepas dokumen dari Arab Saudi diterima.

Waris di Sabah dan Sarawak perlu menyemak prosedur di pejabat JPN negeri masing-masing. Surat perakuan inilah yang lazimnya diminta untuk urusan pusaka, bank dan tuntutan takaful.

Urusan asas jenazah di Tanah Suci seperti mandi, kafan, solat dan pengebumian diselaraskan oleh pihak berkuasa setempat. Namun keluarga wajar bersedia untuk kos lain seperti terjemahan dokumen, perjalanan waris atau pemindahan jenazah jika diluluskan.

Pada Mei 2026, TH menyalurkan RM48,000 kepada waris jemaah haji pertama yang meninggal dunia pada musim 1447H. Tuntutan dibuat melalui borang di THiJARI, dan bayaran dikreditkan ke akaun TH penerima dalam tempoh 30 hari selepas tuntutan lengkap diterima.

Selain insurans wajib, semak juga insurans perjalanan dalam pakej anda. Contohnya, pakej Umrah Saver Plus dan Saver Safwah bersama MK Haramain sudah termasuk insurans perjalanan Etiqa, manakala Saver Eco tidak termasuk insurans.

Bercakap tentang kematian sebelum umrah atau haji mungkin terasa berat. Namun persediaan kecil ini adalah amanah kepada keluarga yang ditinggalkan.

Lengkapkan juga persediaan umum melalui panduan persediaan sebelum umrah dan checklist umrah. Bagi bakal haji, rujuk checklist haji.

Simpan nombor ini dalam telefon dan catat juga di atas kertas. Telefon boleh hilang atau kehabisan bateri ketika paling diperlukan.

Tip AkuIslam: Simpan juga nombor mutawwif, ketua rombongan dan hotel. Tetapkan maklumat kecemasan pada telefon pintar supaya boleh dibaca tanpa membuka kunci skrin.

Gunakan senarai ini sebagai panduan ringkas ketika keadaan tidak menentu. Ia melengkapi panduan keselamatan di Makkah dan keselamatan di Madinah.

1. Al-Quran, Surah Ali ‘Imran, ayat 185.
2. Sahih al-Bukhari, Kitab al-Jana’iz, no. 1265; Sahih Muslim, Kitab al-Hajj, no. 1206.
3. Lembaga Tabung Haji, kenyataan akhbar perlindungan Takaful TH Khairat (Februari 2025).
4. Lembaga Tabung Haji, Soalan Lazim TH Khairat.
5. Jabatan Pendaftaran Negara, Laporan Kematian Luar Negara (Semenanjung).
6. Kosmo, TH salur RM48,000 kepada waris jemaah haji meninggal dunia di Mekah (Mei 2026).
7. Sinar Harian, jemaah Malaysia meninggal dunia di Dataran Masjidil Haram (Mei 2026).
8. Bernama melalui Media Selangor, dua lagi jemaah haji meninggal dunia di Mekah (Mei 2026).
9. Wego, skop insurans wajib umrah Arab Saudi (dikemas kini September 2026).
10. Detik, kenyataan petugas haji tentang lokasi pengebumian jemaah di Arab Saudi (Mei 2025).