Selepas solat fardu di Masjidil Haram dan Masjid Nabawi, imam kerap mengumumkan solat jenazah. Ramai jemaah ingin turut serta, tetapi tidak pasti lafaz niatnya, bacaan setiap takbir, atau apa yang perlu dibuat jika tidak tahu jenazah itu lelaki atau perempuan.
Panduan ini menerangkan solat jenazah di Masjidil Haram dan Masjid Nabawi: lafaz niat, bacaan empat takbir, apa yang perlu dibuat jika terlewat dan jika anda tidak tahu siapa jenazahnya, mengikut Mazhab Syafi’e. Semoga panduan ini membantu anda, InsyaAllah.
Semakan editorial: 16 Oktober 2026 · Semakan fiqh pakar: dalam proses · Rujukan utama: Sahih Muslim, al-Azkar dan al-Majmu’ (al-Nawawi), Tuhfah al-Muhtaj (ringkasan Mustafa Sumait), Mughni al-Muhtaj dan Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan.
Jawapan ringkas
Selepas imam memberi salam solat fardu dan solat jenazah diumumkan, kekal di saf dan berdiri. Niat dalam hati: Sahaja aku solat ke atas jenazah yang disolatkan oleh imam, empat takbir, fardu kifayah, sebagai makmum kerana Allah Taala. Anda tidak perlu tahu jenazah lelaki, perempuan atau berapa orang.
Takbir 1: al-Fatihah. Takbir 2: selawat. Takbir 3: Allahummaghfir lahum warhamhum wa ‘aafihim wa’fu ‘anhum. Takbir 4: doa. Kemudian salam. Tiada rukuk dan sujud. Ikut 5 langkah di bawah.
Ikut langkah ini
Cara Solat Jenazah di Masjidil Haram & Masjid Nabawi: Langkah demi Langkah
Solat jenazah diadakan hampir selepas setiap solat fardu di kedua-dua masjid. Ikut kad di bawah. Baca kad di bawah sebelum solat fardu selesai. Ketika solat, cukup ingat urutannya: takbir 1 al-Fatihah, takbir 2 selawat, takbir 3 doa untuk jenazah, takbir 4 doa, kemudian salam.
Jika berlaku
- Tidak tahu jenazah lelaki, perempuan atau berapa orang? Tidak perlu tahu. Guna niat umum dalam langkah 1 dan doa lahum.
- Terlewat, imam sudah bertakbir? Berniat, bertakbir dan baca al-Fatihah. Selepas imam memberi salam, sempurnakan baki takbir sendiri (penjelasan). Jika imam bertakbir lagi sebelum anda habis al-Fatihah, tinggalkan baki bacaan dan terus bertakbir bersama imam.
- Bersama imam sejak takbir pertama, tetapi imam bertakbir sebelum anda habis membaca? Habiskan al-Fatihah, kemudian bertakbir dan susul imam. Lambat membaca dikira uzur (penjelasan).
- Jenazah kanak-kanak diumumkan? Selepas doa takbir 3, tambah doa kanak-kanak (langkah 3).
- Tiada wuduk atau sedang solat sunat? Tidak perlu ikut. Solat jenazah fardu kifayah dan ditunaikan oleh jemaah lain.
Sebaik imam memberi salam solat fardu
Jangan bangun untuk solat sunat. Rawatib selepas fardu boleh dibuat selepas solat jenazah.
Dengar pengumuman ringkas dalam bahasa Arab, seperti as-salaatu ‘alal amwaat (solat ke atas jenazah).
Kekal di saf dan berdiri bersama imam. Anda tidak perlu nampak jenazah.
Masih ada rakaat solat fardu yang tertinggal? Jangan putuskan solat fardu anda. Sempurnakannya dahulu. Jika solat jenazah masih berjalan selepas anda memberi salam, sertai sebagai makmum yang terlewat.
Bertakbir sebaik imam bertakbir. Tertinggal satu takbir penuh tanpa uzur membatalkan solat.
1
Takbir 1 daripada 4
Niat dan al-Fatihah
Niat, kemudian angkat takbir
Lafazkan niat ini dengan perlahan sebelum imam bertakbir:
Niat solat jenazah (umum)Lafaz niat
أُصَلِّي عَلَى مَنْ يُصَلِّي عَلَيْهِ الْإِمَامُ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ فَرْضَ كِفَايَةٍ مَأْمُومًا لِلَّهِ تَعَالَى
Usallii ‘alaa man yusallii ‘alaihil imaamu arba’a takbiiraatin fardha kifaayatin ma’muuman lillaahi ta’aalaa.
Sahaja aku solat ke atas jenazah yang disolatkan oleh imam, empat takbir, fardu kifayah, sebagai makmum kerana Allah Taala.
Lafaz tanpa menyebut jantina atau bilangan. Penanda “yang disolatkan oleh imam” sudah memadai (Tuhfah al-Muhtaj). Niat dalam hati ialah rukun; melafazkannya sunat.
Angkat tangan dan bertakbir bersama imam: Allaahu akbar. Ketika bertakbir, hadirkan niat tadi dalam hati. Niat dalam bahasa Melayu juga sah.
Baca al-Fatihah
Letak tangan di bawah dada. Tiada doa iftitah. Terus baca al-Fatihah dengan perlahan:
Surah al-Fatihah (rukun)Al-Quran
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ ١ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ٢ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ ٣ مَـٰلِكِ يَوْمِ ٱلدِّينِ ٤ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ٥ ٱهْدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلْمُسْتَقِيمَ ٦ صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ ٱلْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ ٧
Bismillaahir-rahmaanir-rahiim. Alhamdu lillaahi rabbil-‘aalamiin. Ar-rahmaanir-rahiim. Maaliki yaumid-diin. Iyyaaka na’budu wa iyyaaka nasta’iin. Ihdinas-siraatal-mustaqiim. Siraatal-ladziina an’amta ‘alaihim, ghairil-maghduubi ‘alaihim wa lad-daalliin.
Maksud dan sumber
Dengan nama Allah, Yang Maha Pemurah, lagi Maha Mengasihani. Segala puji tertentu bagi Allah, Tuhan yang memelihara dan mentadbirkan sekalian alam. Yang Maha Pemurah, lagi Maha Mengasihani. Yang menguasai hari pembalasan. Engkaulah sahaja yang kami sembah, dan kepada Engkaulah sahaja kami memohon pertolongan. Tunjukilah kami jalan yang lurus, iaitu jalan orang-orang yang Engkau kurniakan nikmat kepada mereka, bukan jalan orang-orang yang Engkau murkai dan bukan pula jalan orang-orang yang sesat.
Surah al-Fatihah, ayat 1 hingga 7 (quran.com).
Takbir 1 selesai apabila imam bertakbir lagi. Takbir 2 ↓
2
Takbir 2 daripada 4
Selawat
Angkat takbir, baca selawat
Angkat tangan dan bertakbir bersama imam. Kemudian baca sekurang-kurangnya:
Selawat (rukun)Susunan ulama
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ
Allahumma salli ‘alaa sayyidinaa Muhammad.
Ya Allah, limpahkanlah selawat ke atas penghulu kami, Nabi Muhammad.
Kadar minimum selawat menurut al-Azkar. Perkataan sayyidinaa ialah adab yang lazim di Malaysia.
Jika masih ada masa, sambung dengan Selawat Ibrahimiyah.
Takbir 2 selesai apabila imam bertakbir lagi. Takbir 3 ↓
3
Takbir 3 daripada 4
Doa untuk jenazah
Angkat takbir, doakan jenazah
Angkat tangan dan bertakbir bersama imam. Kemudian baca:
Doa untuk jenazah (rukun)Berdasarkan hadis sahih
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُمْ وَارْحَمْهُمْ وَعَافِهِمْ وَاعْفُ عَنْهُمْ
Allahummaghfir lahum warhamhum wa ‘aafihim wa’fu ‘anhum.
Ya Allah, ampunilah mereka, rahmatilah mereka, sejahterakanlah mereka dan maafkanlah mereka.
Pangkal doa Nabi SAW dalam solat jenazah, Sahih Muslim, no. 963, dalam bentuk jamak (lahum). Sesuai untuk jenazah yang ramai atau tidak diketahui. Lihat jadual kata ganti.
Jika jenazah kanak-kanak diumumkan (pilihan)
Selepas doa di atas, tambah doa ini untuk ibu bapanya:
Doa jenazah kanak-kanakSusunan ulama
اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَهُمَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهُ لَهُمَا سَلَفًا، وَاجْعَلْهُ لَهُمَا ذُخْرًا، وَثَقِّلْ بِهِ مَوَازِينَهُمَا، وَأَفْرِغِ الصَّبْرَ عَلَى قُلُوبِهِمَا، وَلَا تَفْتِنْهُمَا بَعْدَهُ، وَلَا تَحْرِمْهُمَا أَجْرَهُ
Allahummaj’alhu lahumaa faratan, waj’alhu lahumaa salafan, waj’alhu lahumaa dzukhran, wa thaqqil bihii mawaaziinahumaa, wa afrighis-sabra ‘alaa quluubihimaa, wa laa taftinhumaa ba’dahu, wa laa tahrimhumaa ajrahu.
Maksud dan sumber
Ya Allah, jadikanlah dia pendahulu bagi kedua ibu bapanya, jadikanlah dia simpanan pahala bagi mereka berdua, beratkanlah timbangan amal mereka dengannya, curahkanlah kesabaran ke dalam hati mereka, janganlah Engkau uji mereka selepas pemergiannya, dan janganlah Engkau halang mereka daripada pahalanya.
Al-Nawawi, al-Azkar: lafaz al-Zubairi dalam al-Kafi, ulama mazhab Syafi’e. Susunan ulama, bukan hadis.
Takbir 3 selesai apabila imam bertakbir lagi. Takbir 4 ↓
4
Takbir 4 daripada 4
Doa penutup
Angkat takbir, baca doa
Angkat tangan dan bertakbir bersama imam. Kemudian baca:
Doa selepas takbir keempat (sunat)Gabungan doa
اللَّهُمَّ لَا تَحْرِمْنَا أَجْرَهُمْ وَلَا تَفْتِنَّا بَعْدَهُمْ وَاغْفِرْ لَنَا وَلَهُمْ
Allahumma laa tahrimnaa ajrahum wa laa taftinnaa ba’dahum waghfir lanaa wa lahum.
Ya Allah, janganlah Engkau halang kami daripada pahala (menyolatkan) mereka, janganlah Engkau uji kami selepas pemergian mereka, dan ampunilah kami dan mereka.
Lafaz yang dianjurkan Imam al-Syafi’e (al-Azkar), dalam bentuk jamak. Tambahan waghfir lanaa wa lahum dinukil daripada ulama mazhab Syafi’e dalam al-Majmu’.
Doa ini sunat. Jika imam memberi salam sebelum anda habis, terus beri salam bersama imam.
Takbir 4 selesai apabila imam memberi salam. Salam ↓
5
Salam
Penutup solat
Beri salam
Toleh ke kanan dan ucapkan salam, kemudian ke kiri:
السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ
Assalaamu ‘alaikum wa rahmatullaah.
Semoga kesejahteraan dan rahmat Allah ke atas kamu.
Salam pertama rukun; salam kedua sunat.
Selepas salam
Jika mahu, solat sunat rawatib selepas fardu yang tadi ditangguhkan.
Makmum yang terlewat tidak memberi salam bersama imam. Dia menyempurnakan baki takbirnya dahulu (penjelasan).
Sudah memberi salam? Solat jenazah selesai. Alhamdulillah.
Jika tersilap
Jika Terlewat, Tertinggal atau Tersilap Niat
Pencari jawapan
Apa yang berlaku kepada anda?
Niat & kata ganti
Niat dan Doa Tanpa Mengetahui Jenazah
Di Masjidil Haram dan Masjid Nabawi, jenazah biasanya lebih daripada seorang, bercampur lelaki, perempuan dan kanak-kanak. Jemaah di saf belakang tidak dapat melihatnya.
- Tidak wajib menentukan jenazah. Dalam mazhab Syafi’e, anda tidak perlu tahu siapa, jantina atau bilangannya. Penanda paling minimum memadai, seperti “ini” atau “yang disolatkan oleh imam” (Tuhfah al-Muhtaj).
- Jenazah ramai: niatkan semuanya secara umum, walaupun anda tidak tahu bilangannya.
- Menentukan tanpa isyarat lalu tersilap boleh membatalkan solat. Contohnya berniat solat ke atas sepuluh jenazah, sedangkan yang ada sebelas. Sebab itu jangan sebut jantina atau bilangan dalam niat.
Kata ganti dalam doa
Doa takbir 3 dan 4 berubah mengikut jenazah. Jika tidak pasti, guna lahum.
| Jenazah | Kata ganti | Doa takbir 3 |
|---|---|---|
| Seorang lelaki | lahu | Allahummaghfir lahu warhamhu wa ‘aafihi wa’fu ‘anhu |
| Seorang perempuan | lahaa | Allahummaghfir lahaa warhamhaa wa ‘aafihaa wa’fu ‘anhaa |
| Ramai, atau tidak pasti | lahum | Allahummaghfir lahum warhamhum wa ‘aafihim wa’fu ‘anhum |
Tersilap kata ganti tidak membatalkan doa. Menurut Mughni al-Muhtaj, kata ganti lelaki boleh digunakan dengan maksud “si mati”, dan kata ganti perempuan dengan maksud “jenazah”.
Hukum & rukun
Hukum, Rukun dan Kelebihan
Solat jenazah hukumnya fardu kifayah. Apabila sebahagian umat Islam sudah menunaikannya, yang lain tidak berdosa. Di Haramain, ia sentiasa ditunaikan oleh ribuan jemaah, maka menyertainya ialah peluang pahala.
Rukun solat jenazah dalam mazhab Syafi’e ada tujuh. Bacaan lain dalam kad di atas sunat.
| Rukun | Bila | Kadar minimum |
|---|---|---|
| Niat | Ketika takbir pertama | Solat jenazah, fardu |
| Berdiri | Sepanjang solat | Bagi yang mampu |
| Empat takbir | Termasuk takbiratul ihram | Empat kali |
| Al-Fatihah | Lazimnya selepas takbir 1 | Seluruh surah |
| Selawat | Selepas takbir 2 | Allahumma salli ‘alaa Muhammad |
| Doa untuk jenazah | Selepas takbir 3 | Apa-apa doa untuk jenazah |
| Salam | Selepas takbir 4 | Salam pertama |
Nabi SAW menjanjikan pahala yang besar bagi orang yang menyolatkan jenazah:
مَنْ صَلَّى عَلَى جَنَازَةٍ فَلَهُ قِيرَاطٌ، فَإِنْ شَهِدَ دَفْنَهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ، الْقِيرَاطُ مِثْلُ أُحُدٍ
“Sesiapa yang menyolatkan jenazah, baginya satu qirat. Jika dia menyaksikan pengebumiannya, baginya dua qirat. Satu qirat itu seperti Bukit Uhud.”
Sahih Muslim, no. 946 (riwayat Thauban RA)
Panduan penuhPengurusan Jenazah IslamMemandi, mengkafan, menyolat dan mengebumikan jenazah
Soal jawab
Soalan Lazim
Perlukah saya tahu jenazah lelaki atau perempuan untuk solat jenazah di Masjidil Haram?
Tidak perlu. Dalam mazhab Syafi’e, niat “ke atas jenazah yang disolatkan oleh imam” sudah memadai. Jangan sebut jantina atau bilangan dalam niat, kerana jika tersilap tanpa isyarat, solat boleh menjadi tidak sah. Dalam doa, guna kata ganti jamak “lahum”.
Bagaimana jika saya terlewat menyertai solat jenazah?
Berniat dan bertakbir, kemudian baca al-Fatihah. Ikut takbir imam seterusnya. Selepas imam memberi salam, sempurnakan baki takbir sendiri bersama bacaannya, kemudian beri salam.
Bolehkah wanita ikut solat jenazah di Masjidil Haram dan Masjid Nabawi?
Boleh, dan solatnya sah. Wanita di ruang solat wanita mengikut imam seperti biasa, dengan cara yang sama.
Apakah doa jenazah kanak-kanak?
Selepas doa takbir ketiga, tambah doa untuk ibu bapanya yang dinukil Imam al-Nawawi dalam al-Azkar, bermula Allahummaj’alhu lahumaa faratan (Ya Allah, jadikanlah dia pendahulu bagi kedua ibu bapanya). Lafaz penuhnya ada dalam langkah 3. Doa ini susunan ulama, bukan hadis.
Bolehkah saya solat jenazah ghaib untuk keluarga di Malaysia ketika berada di Haramain?
Boleh, menurut Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan (Al-Kafi #968), asalkan jenazah sudah dimandikan. Lakukan sebagai solat berasingan, sendirian, selepas solat jenazah bersama imam. Empat takbir dan bacaannya sama, tetapi niatnya berbeza kerana tiada imam: “Sahaja aku solat ke atas jenazah (sebut nama si mati) yang ghaib, empat takbir, fardu kifayah, kerana Allah Taala.” Cukup juga menentukan si mati dalam hati. Dalam doa takbir 3 dan 4, guna lahu bagi lelaki atau lahaa bagi perempuan.
Bolehkah saya tangguhkan solat sunat rawatib untuk solat jenazah?
Boleh. Waktu rawatib selepas fardu masih panjang. Ikut solat jenazah dahulu, kemudian solat rawatib.
Sumber
Rujukan
- Al-Quran, Surah al-Fatihah, ayat 1 hingga 7. quran.com
- Sahih Muslim, no. 963: doa Nabi SAW dalam solat jenazah (riwayat ‘Auf bin Malik RA). sunnah.com
- Sahih Muslim, no. 946: pahala satu dan dua qirat. sunnah.com
- Al-Nawawi, al-Azkar, bab azkar solat jenazah: bacaan setiap takbir, kadar minimum, doa kanak-kanak. kalemtayeb.com
- Al-Nawawi, al-Majmu’ Syarh al-Muhadzdzab, 5/239: tambahan waghfir lanaa wa lahu, dinukil dalam islamqa.org. islamqa.org
- Mustafa Sumait, Mukhtasar Tuhfah al-Muhtaj bi Syarh al-Minhaj, 1/393 hingga 396: niat, rukun, doa, makmum tertinggal dan makmum terlewat. shamela.ws
- Al-Khatib al-Syirbini, Mughni al-Muhtaj, 1/343: kata ganti apabila jantina jenazah tidak diketahui, dinukil dalam NU Online. nu.or.id
- Al-Jaziri, al-Fiqh ‘ala al-Madzahib al-Arba’ah: niat solat jenazah dalam mazhab Syafi’e. shamela.ws
- Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, Al-Kafi li al-Fatawi #968: Kaifiat Solat Jenazah Ghaib. muftiwp.gov.my
