Abdullah bin Mas‘ud RA pernah berkata bahawa umat Islam sentiasa mulia sejak Saidina Umar bin al-Khattab RA memeluk Islam. Lelaki yang dahulu menentang dakwah itu menjadi antara pembelanya yang paling kuat.
Beliau kemudian memimpin umat sebagai khalifah kedua selama 10 tahun, lalu dikebumikan di sisi Rasulullah SAW. Kelebihannya dirakam dalam banyak hadis Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim.
Panduan ini menghimpunkan riwayat hidup, keadilan dan kelebihan Umar RA, bersama jejaknya di Mekah dan Madinah. Semuanya disusun berdasarkan hadis sahih dan kitab sirah yang muktabar, insya-Allah.
Disemak pada 31 Oktober 2026 · Rujukan utama ialah Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Sunan al-Tirmizi, al-Sirah al-Nabawiyyah Ibnu Hisyam dan Siyar A‘lam al-Nubala’ al-Zahabi.
Nota AkuIslam
Panduan ini memberi tumpuan kepada perjalanan hidup Umar bin al-Khattab RA, daripada zaman jahiliah di Mekah hingga kewafatannya di Madinah. Setiap fakta utama dirujuk kepada hadis sahih, manakala kisah daripada kitab sirah dinyatakan sumbernya.
Kisah popular yang riwayatnya lemah dihimpunkan dalam bahagian Fakta dan Salah Faham. Pendekatan ini menjaga amanah ilmu tanpa mengurangkan kemuliaan beliau.
Tegas kerana kebenaran, adil kerana takut kepada Allah SWT.
Umar bin al-Khattab RA Dalam Sekilas Pandang
Al-Faruq, khalifah kedua dan sahabat yang pengislamannya membawa kemuliaan kepada umat.
Umar bin al-Khattab RA berasal daripada Bani Adi, salah satu cabang kabilah Quraisy di Mekah. Beliau pernah menentang dakwah Rasulullah SAW sebelum memeluk Islam pada tahun-tahun awal dakwah.
Beliau memerintah sebagai khalifah kedua dari tahun 13 hingga 23 Hijrah. Pada zamannya, wilayah Islam berkembang luas dan pentadbiran negara disusun dengan teratur.
Namanya disebut dalam hadis sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3747. Beliau dikebumikan di sisi Rasulullah SAW dan Abu Bakar RA.
- Tarikh masyhur
- Wafat Zulhijjah, tahun 23 Hijrah
- Tahun Masihi
- Sekitar 644 Masihi
- Keturunan
- Bani Adi, Quraisy
- Gelaran
- Al-Faruq
- Anak
- Hafsah RA, isteri Rasulullah SAW
- Peperangan
- Badar, Uhud dan peperangan lain
- Khalifah
- Kedua, 13 hingga 23 Hijrah
- Jasa besar
- Memulakan kiraan tahun Hijrah
- Keistimewaan
- Antara sepuluh sahabat dijanjikan syurga
- Tempat bersemadi
- Hujrah Nabawiyah, Masjid Nabawi
Garis Masa Kehidupan Umar bin al-Khattab RA
Perjalanan hidup beliau bermula sebagai penentang dakwah dan berakhir sebagai khalifah yang syahid.
Garis masa di bawah menyusun peristiwa utama mengikut urutan. Setiap titik disertakan sumber supaya pembaca dapat membezakan hadis sahih daripada catatan sirah.
- Sebelum IslamAntara pembesar Quraisy yang menentang dakwah Rasulullah SAW.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- Tahun 6 kenabianMemeluk Islam selepas Baginda berdoa supaya Islam dikuatkan dengannya.Riwayat al-Tirmizi, no. 3681
- 1 HijrahBerhijrah ke Madinah bersama para sahabat.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- 2 HijrahMenyertai Perang Badar dan memberi pandangan tentang tawanan.Sahih Muslim, no. 1763
- 3 HijrahMenyertai Perang Uhud dan menjawab cabaran Abu Sufyan.Sahih al-Bukhari, no. 4043
- 13 HijrahDibaiah sebagai khalifah kedua selepas Abu Bakar RA wafat.Catatan sejarah · al-Zahabi
- Sekitar 17 HijrahMenetapkan permulaan kiraan tahun daripada peristiwa hijrah.Sahih al-Bukhari, no. 3934
- Sekitar 18 HijrahBerpatah balik di Sargh berhampiran Syam ketika wabak melanda negeri itu.Sahih al-Bukhari, no. 5729
- 23 HijrahDitikam ketika mengimamkan solat Subuh, lalu wafat dan dikebumikan di sisi Rasulullah SAW.Sahih al-Bukhari, no. 3700
Keturunan Bani Adi Dan Zaman Sebelum Islam
Beliau seorang yang tegas dan dihormati sejak sebelum memeluk Islam.
Nama penuh beliau ialah Umar bin al-Khattab bin Nufail al-Qurasyi al-Adawi. Nasabnya bertemu dengan nasab Rasulullah SAW pada Ka‘ab bin Lu’ai.
Kitab sirah mencatatkan Bani Adi sering dilantik sebagai wakil Quraisy dalam rundingan dan pertikaian. Sebelum Islam, Umar RA dikenali sebagai seorang yang tegas dan pandai berhujah.
Pengislaman Umar bin al-Khattab RA Dan Kemuliaan Umat Islam
Pengislaman beliau menjadi jawapan kepada doa Rasulullah SAW.
Ibnu Umar RA meriwayatkan bahawa Rasulullah SAW berdoa agar Allah SWT memuliakan Islam dengan salah seorang daripada dua lelaki, iaitu Abu Jahl atau Umar bin al-Khattab. Lelaki yang lebih dicintai Allah antara mereka ialah Umar RA, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3681.
مَا زِلْنَا أَعِزَّةً مُنْذُ أَسْلَمَ عُمَرُ
“Kami sentiasa mulia sejak Umar memeluk Islam.”
Kata-kata Abdullah bin Mas‘ud RA. Riwayat al-Bukhari, no. 3684.
Kitab sirah Ibnu Hisyam mencatatkan Umar RA tersentuh ketika mendengar bacaan Surah Taha di rumah adiknya. Adiknya ialah Fatimah binti al-Khattab RA, isteri Sa‘id bin Zaid RA.
Umar RA kemudian pergi ke rumah al-Arqam, tempat Rasulullah SAW mengajar para sahabat secara rahsia. Di situ, beliau mengucap syahadah di hadapan Baginda.
Kisah ini masyhur, tetapi butirannya terdapat dalam kitab sirah dan bukan hadis sahih. Suasana dakwah peringkat awal boleh dibaca dalam artikel Dakwah Rasulullah SAW.
Bersama Rasulullah SAW Di Madinah
Pandangan beliau beberapa kali selari dengan wahyu yang kemudian diturunkan.
Umar RA menyertai Perang Badar, Perang Uhud dan peperangan lain bersama Rasulullah SAW. Selepas Uhud, Abu Sufyan bertanya sama ada Umar masih hidup, lalu Umar RA sendiri menjawab cabarannya, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4043.
Umar RA juga pernah menyebut tiga perkara yang pandangannya selari dengan ketetapan Allah SWT. Antaranya cadangan menjadikan Maqam Ibrahim tempat solat dan cadangan hijab bagi isteri-isteri Rasulullah SAW, seperti riwayat al-Bukhari, no. 402.
Puteri beliau, Hafsah binti Umar RA, kemudian menjadi isteri Rasulullah SAW. Kisah isteri-isteri Baginda boleh dibaca dalam artikel Isteri-Isteri Rasulullah SAW.
Kelebihan Umar bin al-Khattab RA Dalam Hadis Sahih
Banyak hadis sahih menyebut keistimewaan beliau secara langsung.
Rasulullah SAW bersabda bahawa syaitan tidak akan bertemu Umar RA di sesuatu jalan melainkan syaitan mengambil jalan lain. Hadis ini diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 3683.
إِيهًا يَا ابْنَ الْخَطَّابِ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا لَقِيَكَ الشَّيْطَانُ سَالِكًا فَجًّا قَطُّ إِلاَّ سَلَكَ فَجًّا غَيْرَ فَجِّكَ
“Wahai Ibnu al-Khattab, demi jiwaku di tangan-Nya, syaitan tidak pernah bertemu denganmu di suatu jalan melainkan ia mengambil jalan lain selain jalanmu.”
Hadis Sa‘ad bin Abi Waqqas RA. Riwayat al-Bukhari, no. 3683.
Baginda juga menyebut bahawa jika ada dalam umat ini orang yang diberi ilham kebenaran, maka orang itu ialah Umar RA, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3689. Dalam mimpi, Baginda melihat sebuah istana di syurga milik Umar RA, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3680.
Anas RA meriwayatkan bahawa Jabal Uhud bergegar ketika Baginda berada di atasnya bersama Abu Bakar, Umar dan Uthman RA. Baginda bersabda bahawa di atasnya ada seorang nabi, seorang siddiq dan dua orang syahid, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3675.
Nama beliau turut disebut dalam hadis sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3747. Senarai penuh boleh dibaca dalam artikel 10 Sahabat Dijanjikan Syurga.
Khalifah Kedua Dan Kalendar Hijrah
Sepuluh tahun pemerintahannya meninggalkan kesan yang masih digunakan hingga hari ini.
Sebelum wafat, Abu Bakar al-Siddiq RA menamakan Umar RA sebagai penggantinya. Beliau dibaiah sebagai khalifah kedua pada tahun 13 Hijrah dan dikenali sebagai Amirul Mukminin.
Sahl bin Sa‘ad RA meriwayatkan bahawa para sahabat memulakan kiraan tahun dari ketibaan Rasulullah SAW di Madinah, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3934. Kitab sejarah mencatatkan ketetapan kalendar Hijrah ini dibuat pada zaman Umar RA.
Kitab sejarah juga mencatatkan pembukaan Baitul Maqdis, Syam, Iraq dan Mesir pada zaman pemerintahannya. Beliau terkenal dengan keadilan, kesederhanaan hidup dan sikap tegas terhadap pegawainya.
Ketika wabak melanda Syam, beliau mengambil keputusan untuk pulang selepas bermesyuarat, seperti riwayat al-Bukhari, no. 5729. Kisah ini dihuraikan dalam artikel Abu Ubaidah bin al-Jarrah RA.
Nota AkuIslam
Kisah rondaan malam Umar RA dan pelbagai kisah keadilannya banyak tersebar dalam ceramah. Kisah ini terdapat dalam kitab sejarah dengan sanad yang berbeza kekuatan. Oleh itu, kisah tersebut wajar disampaikan bersama sumbernya.
Kewafatan Umar bin al-Khattab RA Dan Makamnya Di Sisi Rasulullah SAW
Doanya untuk syahid di kota Rasulullah SAW dimakbulkan.
Umar RA pernah berdoa supaya Allah SWT mengurniakan mati syahid kepadanya di kota Rasulullah SAW. Doa ini diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 1890.
اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي شَهَادَةً فِي سَبِيلِكَ، وَاجْعَلْ مَوْتِي فِي بَلَدِ رَسُولِكَ
“Ya Allah, kurniakanlah kepadaku mati syahid di jalan-Mu, dan jadikanlah kematianku di negeri Rasul-Mu.”
Doa Umar bin al-Khattab RA. Riwayat al-Bukhari, no. 1890.
Pada bulan Zulhijjah tahun 23 Hijrah, beliau ditikam oleh Abu Lu’lu’ah ketika mengimamkan solat Subuh di Masjid Nabawi. Sebelum wafat, beliau sempat menamakan enam ahli syura dan meminta izin Aisyah RA untuk dikebumikan bersama dua sahabatnya, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3700.
Aisyah RA mengizinkannya. Umar RA dikebumikan di dalam bilik Aisyah RA bersama Rasulullah SAW dan Abu Bakar RA. Hari ini, tempat itu dikenali sebagai Hujrah Nabawiyah di dalam Masjid Nabawi.
Jejak Umar bin al-Khattab RA Di Mekah Dan Madinah
Makam beliau berada di dalam Masjid Nabawi dan beberapa tapak lain dikaitkan dengan namanya.
Kisah Umar RA boleh dihayati di beberapa tapak yang lazim diziarahi jemaah umrah. Sebahagiannya jelas kaitannya, manakala yang lain dinamakan sempena beliau oleh tradisi setempat.
Renungan Di Tapak
Tiga renungan ringkas ini boleh dibawa ketika berada di Tanah Suci. Renungan ini membantu menghubungkan kisah beliau dengan diri kita hari ini.
Ziarah tapak ini bukan rukun atau wajib umrah. Nilainya terletak pada ilmu dan penghayatan terhadap pengorbanan generasi sahabat.
Enam Pengajaran Daripada Kehidupan Umar bin al-Khattab RA
Kisah beliau menunjukkan bagaimana hati yang keras boleh menjadi pembela kebenaran.
Pengajaran ini sesuai untuk pelajar, pemimpin dan sesiapa sahaja yang memikul amanah. Setiap satu bersandarkan peristiwa yang dirakam dalam hadis sahih dan kitab sejarah.
Pengajaran ini relevan dalam kehidupan seharian, daripada mengurus keluarga hingga memimpin negara. Kisah beliau mengingatkan bahawa ketegasan perlu berpaksikan keadilan dan takwa.
Fakta Dan Salah Faham Tentang Umar bin al-Khattab RA
Beberapa kisah masyhur tentang beliau perlu disampaikan bersama status riwayatnya.
Kisah sahabat mudah tersebar walaupun butirannya tidak tepat. Jadual di bawah meluruskan beberapa dakwaan yang sering didengar.
Umar RA menanam anak perempuannya hidup-hidup sebelum Islam.
Kisah ini tidak mempunyai sanad yang sahih dan tidak terdapat dalam kitab hadis yang muktabar. Oleh itu, kisah ini tidak wajar disebarkan.
Umar RA berhijrah secara terang-terangan sambil mencabar Quraisy menurut hadis sahih.
Kisah ini masyhur tetapi sanadnya lemah. Riwayat ini tidak terdapat dalam Sahih al-Bukhari atau Sahih Muslim.
Kisah Surah Taha di rumah adiknya ialah hadis sahih.
Kisah ini terdapat dalam kitab sirah Ibnu Hisyam. Ia wajar disampaikan bersama sumbernya.
Kalendar Hijrah bermula pada tarikh Rasulullah SAW tiba di Madinah.
Tahun pertama Hijrah dikira dari tahun peristiwa hijrah. Namun para sahabat menetapkan permulaan tahun pada bulan Muharam, bukan pada tarikh ketibaan Baginda di Madinah.
Makam Umar RA boleh dilihat secara terbuka.
Makam beliau berada di dalam Hujrah Nabawiyah yang tertutup. Jemaah memberi salam dari laluan di hadapannya.
Menziarahi tapak berkaitan beliau ialah sebahagian ibadah umrah.
Ziarah ini bukan rukun atau wajib umrah. Lawatan ini bertujuan menambah ilmu dan penghayatan sirah.
- Memberi salam kepada Umar RA selepas salam kepada Baginda
- Menyebut sumber ketika berkongsi kisah beliau
- Meneladani keadilan dan kesederhanaannya
- Mendoakan para sahabat dengan rahmat dan keredaan
- Mengajar anak-anak kisah pengislamannya
- Menyebarkan kisah lemah sebagai hadis sahih
- Bersesak sehingga menyakiti jemaah lain di hadapan makam
- Mengusap dinding atau pagar Hujrah untuk mengambil berkat
- Meninggikan suara di hadapan makam
- Bergambar sehingga mengganggu jemaah lain
Soalan Lazim Umar bin al-Khattab RA
Siapakah Umar bin al-Khattab RA?
Umar bin al-Khattab RA ialah sahabat Rasulullah SAW daripada Bani Adi, Quraisy. Beliau ialah khalifah kedua umat Islam dan termasuk dalam sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga.
Mengapakah Umar RA digelar al-Faruq?
Umar RA digelar al-Faruq kerana beliau membezakan antara kebenaran dan kebatilan dengan tegas. Gelaran ini dicatat dalam kitab biografi seperti karya Ibnu Sa‘ad.
Bagaimanakah Umar RA memeluk Islam?
Rasulullah SAW berdoa supaya Islam dimuliakan dengan Umar RA, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3681. Kitab sirah mencatatkan beliau tersentuh ketika mendengar bacaan Surah Taha sebelum memeluk Islam.
Apakah kelebihan Umar RA dalam hadis sahih?
Antaranya syaitan mengambil jalan lain apabila bertemu beliau, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3683. Baginda juga melihat istana miliknya di syurga.
Siapakah yang memulakan kalendar Hijrah?
Kalendar Hijrah ditetapkan pada zaman Umar RA menurut catatan kitab sejarah. Kiraan tahunnya dimulakan dari tahun hijrah Rasulullah SAW ke Madinah, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3934.
Bagaimanakah Umar RA wafat?
Umar RA ditikam ketika mengimamkan solat Subuh, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3700. Kitab sejarah mencatatkan peristiwa ini berlaku pada bulan Zulhijjah tahun 23 Hijrah oleh Abu Lu’lu’ah.
Di manakah makam Umar RA?
Umar RA dikebumikan di dalam Hujrah Nabawiyah di Masjid Nabawi bersama Rasulullah SAW dan Abu Bakar RA. Jemaah memberi salam dari laluan di hadapan Hujrah yang tertutup.
Adakah pakej umrah yang membawa jemaah ke tapak berkaitan beliau?
Ya, Siri Saver bersama MK Haramain merangkumi ziarah Madinah ke beberapa tapak sirah. Semak atur cara terkini di halaman pakej umrah AkuIslam.
Penutup: Tegas Kerana Kebenaran
Umar bin al-Khattab RA meninggalkan kisah tentang hidayah, keberanian dan keadilan. Beliau membuktikan bahawa hati yang paling keras pun boleh menjadi pembela kebenaran apabila disentuh iman.
Apabila memberi salam di hadapan Hujrah Nabawiyah, ingatlah doa beliau memohon syahid di kota Rasulullah SAW. Semoga Allah SWT meredai beliau dan seluruh sahabat Rasulullah SAW.
Kisah beliau berkait rapat dengan para sahabat di sekelilingnya. Tiga tokoh di bawah membantu menyambung bacaan.
MERANCANG UMRAH?
Jejak Sirah Madinah Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menghayati sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Sahih al-Bukhari, no. 3684Umat Islam mulia sejak Umar RA memeluk Islam
- Sunan al-Tirmizi, no. 3681Doa Rasulullah SAW supaya Islam dimuliakan dengan Umar RA
- Sahih al-Bukhari, no. 3683Syaitan mengambil jalan lain
- Sahih al-Bukhari, no. 3689Umar RA sebagai muhaddath
- Sahih al-Bukhari, no. 3680Istana Umar RA di syurga
- Sahih al-Bukhari, no. 3675Jabal Uhud bergegar
- Sahih al-Bukhari, no. 402Pandangan Umar RA yang selari dengan wahyu
- Sahih al-Bukhari, no. 4043Jawapan kepada Abu Sufyan selepas Uhud
- Sahih al-Bukhari, no. 3934Kiraan tahun daripada hijrah
- Sahih al-Bukhari, no. 5729Keputusan berpatah balik di Sargh ketika wabak di Syam
- Sahih Muslim, no. 1763Pandangan Umar RA tentang tawanan Badar
- Sahih al-Bukhari, no. 1890Doa memohon syahid di kota Rasulullah SAW
- Sahih al-Bukhari, no. 3700Kewafatan Umar RA dan enam ahli syura
- Sunan al-Tirmizi, no. 3747Sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga
- Ibnu Hisyam, al-Sirah al-NabawiyyahKisah Surah Taha dan pengislaman Umar RA
- Al-Zahabi, Siyar A‘lam al-Nubala’Pemerintahan, pembukaan wilayah dan kewafatan
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Khulafa al-RasyidinEmpat khalifah selepas Rasulullah SAW
- 10 Sahabat Dijanjikan SyurgaSenarai, hadis dan kisah setiap tokoh
- Pelantikan Khalifah PertamaSaqifah dan baiah Abu Bakar RA
- Masjid UmarMasjid di Madinah sempena nama beliau
- Masjid NabawiPanduan ziarah dan sejarah masjid
- Uthman bin Affan RAKhalifah ketiga
- Abu Ubaidah bin al-Jarrah RAAmin al-Ummah
