Di sebuah kebun di Madinah, Rasulullah SAW meminta Abu Musa RA menyampaikan khabar gembira syurga kepada seorang sahabat. Sahabat itu ialah Saidina Uthman bin Affan RA yang turut dikhabarkan akan menghadapi ujian.
Beliau berkahwin dengan dua puteri Rasulullah SAW secara berturut-turut dan terkenal dengan sifat pemurah. Sebagai khalifah ketiga, beliau menyelaraskan penyalinan mushaf al-Quran. Kelebihannya dirakam dalam Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim.
Panduan ini menghimpunkan riwayat hidup, jasa dan kewafatan Uthman RA serta tempat yang berkaitan dengan beliau di Madinah. Semuanya disusun berdasarkan hadis sahih dan kitab sirah yang muktabar, insya-Allah.
Disemak pada 1 November 2026 · Rujukan utama ialah Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Sunan al-Tirmizi, al-Sirah al-Nabawiyyah Ibnu Hisyam dan Siyar A‘lam al-Nubala’ al-Zahabi.
Nota AkuIslam
Panduan ini memberi tumpuan kepada perjalanan hidup Uthman bin Affan RA, daripada zaman awal Islam di Mekah hingga kewafatannya di Madinah. Setiap fakta utama dirujuk kepada hadis sahih. Kisah daripada kitab sirah pula dinyatakan sumbernya.
Kekacauan pada akhir pemerintahan beliau disampaikan secara ringkas dan beradab. Butiran yang riwayatnya tidak kukuh tidak dimasukkan dalam panduan ini.
Pemalu di hadapan manusia, pemurah di jalan Allah.
Uthman bin Affan RA Dalam Sekilas Pandang
Uthman RA ialah menantu Rasulullah SAW, dermawan yang banyak berjasa dan khalifah ketiga umat Islam.
Uthman bin Affan RA berasal daripada Bani Umayyah, salah satu cabang kabilah Quraisy di Mekah. Beliau memeluk Islam pada peringkat awal dakwah melalui Abu Bakar al-Siddiq RA.
Beliau berkahwin dengan dua puteri Rasulullah SAW, iaitu Ruqayyah RA dan kemudian Ummu Kulthum RA. Kerana itu, beliau masyhur dengan gelaran Zun Nurain, iaitu pemilik dua cahaya.
Namanya disebut dalam hadis sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3747. Beliau menjadi khalifah ketiga pada tahun 24 Hijrah dan memerintah hingga tahun 35 Hijrah.
- Tarikh masyhur
- Wafat Zulhijjah, tahun 35 Hijrah
- Tahun Masihi
- Sekitar 656 Masihi
- Keturunan
- Bani Umayyah, Quraisy
- Kuniah
- Abu Abdullah
- Isteri
- Ruqayyah RA, kemudian Ummu Kulthum RA
- Hijrah
- Habsyah, kemudian Madinah
- Jasa besar
- Telaga Rumah dan Jaisy al-Usrah
- Khalifah
- Ketiga, 24 hingga 35 Hijrah
- Keistimewaan
- Antara sepuluh sahabat dijanjikan syurga
- Tempat bersemadi
- Perkuburan Baqi‘, Madinah
Garis Masa Kehidupan Uthman bin Affan RA
Perjalanan hidup beliau merentasi dua hijrah, pembinaan Madinah dan 12 tahun pemerintahan.
Garis masa di bawah menyusun peristiwa utama mengikut urutan. Setiap titik disertakan sumber supaya pembaca dapat membezakan hadis sahih daripada catatan sirah.
- Awal dakwahMemeluk Islam melalui dakwah Abu Bakar al-Siddiq RA.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- Tahun 5 kenabianBerhijrah ke Habsyah bersama isterinya, Ruqayyah RA.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- 2 HijrahMenjaga Ruqayyah RA yang sakit ketika Perang Badar, lalu diberi bahagian ahli Badar.Sahih al-Bukhari, no. 3698
- 6 HijrahMenjadi utusan ke Mekah ketika Hudaibiyah. Baginda membaiah dengan tangan Baginda sendiri bagi pihaknya.Sahih al-Bukhari, no. 3698
- 9 HijrahMelengkapkan Jaisy al-Usrah untuk ekspedisi Tabuk.Sahih al-Bukhari, no. 2778
- 24 HijrahDibaiah sebagai khalifah ketiga selepas syura enam sahabat.Sahih al-Bukhari, no. 3700
- Sekitar 25 HijrahMenyeragamkan penyalinan mushaf al-Quran.Sahih al-Bukhari, no. 4987
- Zaman khalifahMembina semula dan meluaskan Masjid Nabawi.Sahih al-Bukhari, no. 446
- 35 HijrahTerbunuh di rumahnya di Madinah dan dikebumikan di Baqi‘.Catatan sejarah · al-Zahabi
Keturunan Bani Umayyah Dan Hubungan Dengan Rasulullah SAW
Beliau ialah bangsawan Quraisy yang terkenal dengan sifat malu dan akhlak yang lembut.
Nama penuh beliau ialah Uthman bin Affan bin Abi al-As al-Qurasyi al-Umawi. Nasabnya bertemu dengan nasab Rasulullah SAW pada Abdu Manaf.
Nenek sebelah ibunya ialah Ummu Hakim al-Baida’ binti Abdul Muttalib, ibu saudara Rasulullah SAW. Kitab sirah juga mencatatkan bahawa beliau ialah saudagar yang berjaya sebelum memeluk Islam.
Memeluk Islam Dan Hijrah Ke Habsyah
Beliau antara pemeluk Islam terawal dan antara yang pertama berhijrah bersama keluarga.
Menurut Ibnu Hisyam, Uthman RA memeluk Islam melalui dakwah Abu Bakar al-Siddiq RA. Ibnu Hisyam turut menyebut al-Zubair bin al-Awwam, Abdul Rahman bin Auf, Sa‘ad bin Abi Waqqas dan Talhah bin Ubaidillah RA dalam kumpulan yang sama.
Beliau berkahwin dengan Ruqayyah RA, puteri Rasulullah SAW. Apabila penindasan Quraisy semakin berat, mereka berdua termasuk dalam kumpulan pertama yang berhijrah ke Habsyah.
Mereka kemudian kembali ke Mekah sebelum berhijrah ke Madinah. Kisah hijrah ini dihuraikan dalam artikel Hijrah Ke Habsyah.
Badar, Hudaibiyah Dan Tangan Kanan Rasulullah SAW
Ketidakhadiran beliau ketika Perang Badar dan Baiah al-Ridwan tidak mengurangkan kedudukannya di sisi Rasulullah SAW.
Ketika Perang Badar, Uthman RA tinggal di Madinah untuk menjaga Ruqayyah RA yang sedang sakit. Ruqayyah RA wafat ketika berita kemenangan Badar sampai ke Madinah. Baginda tetap memberi Uthman RA pahala serta bahagian seperti ahli Badar.
Pada tahun 6 Hijrah di Hudaibiyah, Rasulullah SAW menghantar Uthman RA sebagai utusan ke Mekah. Baiah al-Ridwan berlaku ketika beliau masih berada di Mekah. Baginda lalu mengangkat tangan kanan Baginda sendiri sebagai baiah bagi pihak Uthman RA.
هَذِهِ يَدُ عُثْمَانَ
“Ini ialah tangan Uthman.”
HADIS IBNU UMAR RA. RIWAYAT AL-BUKHARI, NO. 3698.
Abdullah bin Umar RA menjelaskan kedua-dua peristiwa ini kepada seorang lelaki yang mempertikaikan Uthman RA. Kisah lengkap Hudaibiyah boleh dibaca dalam artikel Perjanjian Hudaibiyah.
Zun Nurain, Pemilik Dua Cahaya
Selepas Ruqayyah RA wafat, Rasulullah SAW mengahwinkan Uthman RA dengan puterinya yang lain, Ummu Kulthum RA. Kitab sirah mencatatkan kerana itulah beliau digelar Zun Nurain.
Perkahwinan Uthman RA dengan kedua-dua puteri Baginda menjadikan gelaran Zun Nurain begitu terkenal. Ummu Kulthum RA wafat pada tahun 9 Hijrah ketika Rasulullah SAW masih hidup.
Telaga Rumah Dan Jaisy al-Usrah
Uthman RA menggunakan hartanya untuk membantu umat Islam dan menyokong persiapan tentera.
Ketika Uthman RA dikepung pada akhir hayatnya, beliau mengingatkan orang ramai tentang dua jasanya. Beliau menyebut bahawa Rasulullah SAW menjanjikan syurga bagi sesiapa yang menggali Telaga Rumah dan melengkapkan Jaisy al-Usrah. Beliau telah melakukan kedua-duanya.
Kisah ini diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 2778. Telaga Rumah kemudian menjadi sumber air untuk penduduk Madinah tanpa bayaran.
مَنْ حَفَرَ رُومَةَ فَلَهُ الْجَنَّةُ
“Sesiapa yang menggali Telaga Rumah, baginya syurga.”
HADIS UTHMAN BIN AFFAN RA. RIWAYAT AL-BUKHARI, NO. 2778.
Jaisy al-Usrah bermaksud Tentera Kesukaran. Nama ini merujuk kepada pasukan yang bersiap dalam keadaan serba kekurangan untuk ekspedisi Tabuk. Riwayat al-Tirmizi, no. 3701, menyebut Uthman RA menyumbang seribu dinar dan Baginda bersabda bahawa tiada lagi yang memudaratkan Uthman selepas hari itu.
Kisah tapak telaga yang dikaitkan dengan beliau boleh dibaca dalam panduan Telaga Uthman. Telaga ini antara tapak sirah yang boleh diziarahi di Madinah.
Kelebihan Uthman bin Affan RA Dan Khabar Gembira Syurga
Rasulullah SAW menyebut kelebihan beliau dalam beberapa hadis sahih.
Aisyah RA meriwayatkan bahawa Rasulullah SAW membetulkan pakaiannya apabila Uthman RA masuk menemui Baginda. Baginda bersabda bahawa Baginda malu kepada seorang lelaki yang malaikat juga malu kepadanya.
أَلاَ أَسْتَحِي مِنْ رَجُلٍ تَسْتَحِي مِنْهُ الْمَلاَئِكَةُ
“Tidakkah aku patut malu kepada seorang lelaki yang malaikat juga malu kepadanya?”
HADIS AISYAH RA. RIWAYAT MUSLIM, NO. 2401.
Anas RA meriwayatkan bahawa Jabal Uhud bergegar ketika Rasulullah SAW berada di atasnya bersama Abu Bakar, Umar dan Uthman RA. Baginda bersabda bahawa di atasnya ada seorang nabi, seorang siddiq dan dua orang syahid, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3675.
Abu Musa al-Asy‘ari RA pula diperintah memberi Uthman RA khabar gembira syurga bersama ujian yang akan menimpanya, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3693. Nama beliau turut disebut dalam hadis sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3747.
Khalifah Ketiga, Mushaf Uthmani Dan Perluasan Masjid Nabawi
Dua jasa besarnya masih dirasai umat Islam setiap hari.
Selepas Umar RA wafat, syura enam sahabat yang dikendalikan oleh Abdul Rahman bin Auf RA membawa kepada baiah Uthman RA. Peristiwa ini diriwayatkan dalam Sahih al-Bukhari, no. 3700 dan 7207.
Huzaifah bin al-Yaman RA bimbang melihat perbezaan bacaan al-Quran dalam kalangan tentera di Armenia dan Azerbaijan. Uthman RA kemudian meminta suhuf al-Quran daripada Hafsah RA yang menyimpannya. Beliau mengarahkan penyalinan beberapa mushaf untuk dihantar ke wilayah Islam, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4987.
Rasm Uthmani ialah kaedah penulisan mushaf al-Quran yang merujuk kepada mushaf yang disalin pada zaman beliau. Kaedah penulisan ini terus digunakan dalam mushaf al-Quran hingga hari ini.
Uthman RA juga membina semula Masjid Nabawi dengan batu berukir dan meluaskannya. Menurut al-Bukhari, no. 446, beliau menggunakan batu, kapur dan kayu jati untuk binaan tersebut.
Kewafatan Uthman bin Affan RA Dan Makamnya Di Baqi‘
Beliau memilih untuk tidak menumpahkan darah walaupun rumahnya dikepung.
Pada tahun 35 Hijrah, sekumpulan pemberontak mengepung rumah Uthman RA di Madinah. Catatan sejarah menyebut beliau melarang para sahabat berperang untuk mempertahankannya supaya darah umat Islam tidak tertumpah.
Beliau terbunuh pada bulan Zulhijjah ketika sedang membaca al-Quran, seperti dicatatkan oleh al-Zahabi. Beliau kemudian dikebumikan di Baqi‘, Madinah.
Pembunuhan beliau mencetuskan pergolakan besar dalam sejarah umat Islam. Ujian yang dikhabarkan oleh Rasulullah SAW dalam hadis Abu Musa RA benar-benar berlaku.
Nota AkuIslam
Pergolakan pada zaman itu perlu difahami dengan adab dan penelitian terhadap sumber. Keutamaan Uthman RA tetap disebut dalam hadis sahih meskipun beliau menghadapi ujian besar.
Jejak Uthman bin Affan RA Di Madinah
Beberapa jasa beliau masih boleh disaksikan kesannya di Madinah hari ini.
Kisah Uthman RA boleh dihayati di beberapa tapak yang lazim diziarahi jemaah umrah. Sebahagiannya berkait langsung dengan jasa beliau, manakala yang lain berkait dengan kewafatannya.
Renungan Di Tapak
Tiga renungan ringkas ini boleh dibawa ketika berada di Madinah. Renungan ini membantu menghubungkan kisah beliau dengan diri kita hari ini.
Ziarah tapak ini bukan rukun atau wajib umrah. Waktu dan akses ke Baqi‘ boleh berubah. Semak dengan mutawif sebelum berkunjung.
Enam Pengajaran Daripada Kehidupan Uthman bin Affan RA
Kisah beliau menunjukkan nilai sifat malu dan harta yang digunakan untuk kebaikan umat.
Pengajaran ini sesuai untuk pelajar, peniaga dan sesiapa sahaja yang diberi kelapangan rezeki. Pengajaran ini bersumberkan hadis sahih dan catatan sejarah yang disebut dalam panduan ini.
Pengajaran ini relevan dalam kehidupan seharian, daripada mengurus rezeki hingga menjaga perpaduan masyarakat. Kisah beliau mengingatkan bahawa kebaikan yang bermanfaat untuk umum akan terus dikenang.
Fakta Dan Salah Faham Tentang Uthman bin Affan RA
Beberapa tanggapan tentang beliau perlu diluruskan dengan sumber yang jelas.
Kisah sahabat mudah tersebar walaupun butirannya tidak tepat. Jadual di bawah meluruskan beberapa dakwaan yang sering didengar.
Uthman RA tidak hadir di Badar kerana enggan berperang.
Beliau menjaga Ruqayyah RA yang sakit atas arahan Baginda. Beliau tetap diberi bahagian ahli Badar, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3698.
Uthman RA menetapkan kandungan al-Quran mengikut pendapatnya sendiri.
Jawatankuasa yang dilantik Uthman RA menyalin mushaf berdasarkan suhuf yang disimpan Hafsah RA, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4987.
Telaga Uthman hari ini pasti telaga asal yang dibelinya.
Tapak itu dikaitkan dengan Telaga Rumah menurut tradisi setempat. Bentuk binaan hari ini bukan binaan zaman beliau.
Makam Uthman RA boleh ditunjukkan dengan tepat di Baqi‘.
Beliau memang dikebumikan di Baqi‘, tetapi kubur di sana tidak bertanda nama.
Kekacauan pada zaman beliau mengurangkan kemuliaannya.
Baginda sendiri mengkhabarkan ujian itu bersama khabar gembira syurga, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3693.
Menziarahi jejak beliau ialah sebahagian ibadah umrah.
Ziarah ini bukan rukun atau wajib umrah. Lawatan ini bertujuan menambah ilmu dan penghayatan sirah.
- Menyebut sumber ketika berkongsi kisah beliau
- Memberi salam dan mendoakan penghuni Baqi‘
- Meneladani sifat malu dan kedermawanannya
- Membaca al-Quran dan menghargai usaha penyusunan mushaf
- Mendoakan para sahabat dengan rahmat dan keredaan
- Mencela sahabat kerana perselisihan pada zaman itu
- Menentukan lokasi makam tanpa bukti
- Mengambil tanah atau batu Baqi‘ sebagai tabarruk
- Menetapkan amalan khusus di tapak sirah
- Bergambar sehingga mengganggu jemaah lain
Soalan Lazim Uthman bin Affan RA
Siapakah Uthman bin Affan RA?
Uthman bin Affan RA ialah sahabat Rasulullah SAW daripada Bani Umayyah dalam kabilah Quraisy. Beliau ialah khalifah ketiga umat Islam dan termasuk dalam sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga.
Mengapakah Uthman RA digelar Zun Nurain?
Kitab sirah mencatatkan gelaran itu kerana beliau berkahwin dengan dua puteri Rasulullah SAW, iaitu Ruqayyah RA dan Ummu Kulthum RA.
Mengapakah Uthman RA tidak menyertai Perang Badar?
Beliau menjaga isterinya Ruqayyah RA yang sakit atas arahan Baginda. Rasulullah SAW memberinya bahagian seperti ahli Badar, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3698.
Apakah kisah Telaga Rumah?
Uthman RA membuka Telaga Rumah untuk penduduk Madinah selepas Baginda menjanjikan syurga bagi sesiapa yang melakukannya. Kisah ini diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 2778.
Apakah Mushaf Uthmani?
Mushaf Uthmani ialah mushaf yang disalin atas arahan Uthman RA berpandukan suhuf yang disimpan Hafsah RA. Salinannya kemudian dihantar ke wilayah Islam, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4987.
Bilakah Uthman RA menjadi khalifah?
Beliau dibaiah sebagai khalifah ketiga pada tahun 24 Hijrah dan memerintah sehingga tahun 35 Hijrah.
Bagaimanakah Uthman RA wafat?
Beliau terbunuh di rumahnya di Madinah ketika dikepung oleh pemberontak. Peristiwa ini berlaku pada bulan Zulhijjah tahun 35 Hijrah.
Di manakah makam Uthman RA?
Beliau dikebumikan di Perkuburan Baqi‘, Madinah. Kedudukan tepat kuburnya tidak dapat dipastikan kerana kubur di sana tidak bertanda nama.
Adakah pakej umrah yang membawa jemaah ke tapak berkaitan beliau?
Siri Saver bersama MK Haramain merangkumi ziarah Madinah ke beberapa tapak sirah. Semak atur cara terkini di halaman pakej umrah AkuIslam.
Penutup: Jasa Yang Terus Mengalir
Uthman bin Affan RA meninggalkan kisah tentang sifat malu, kedermawanan dan kesabaran. Amal wakaf beliau, pembinaan semula Masjid Nabawi dan penyeragaman mushaf al-Quran terus memberi kesan kepada umat Islam.
Apabila berada di Baqi‘ atau membuka mushaf, kisahnya mengajak kita bertanya apa yang sedang kita tinggalkan untuk orang lain. Semoga Allah SWT meredai beliau dan seluruh sahabat Rasulullah SAW.
Kisah beliau berkait rapat dengan para sahabat di sekelilingnya. Tiga tokoh di bawah membantu menyambung bacaan.
MERANCANG UMRAH?
Jejak Sirah Madinah Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menghayati sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Sahih al-Bukhari, no. 3698Badar, Hudaibiyah dan tangan Uthman
- Sahih al-Bukhari, no. 2778Telaga Rumah dan Jaisy al-Usrah
- Sahih al-Bukhari, no. 3675Jabal Uhud bergegar dan dua orang syahid
- Sahih al-Bukhari, no. 3693Khabar gembira syurga bersama ujian
- Sahih al-Bukhari, no. 4987Penyatuan mushaf al-Quran
- Sahih al-Bukhari, no. 446Pembinaan semula Masjid Nabawi
- Sahih al-Bukhari, no. 3700 dan no. 7207Syura dan baiah Uthman RA
- Sahih Muslim, no. 2401Malaikat malu kepada Uthman RA
- Sunan al-Tirmizi, no. 3701Sumbangan seribu dinar untuk Jaisy al-Usrah
- Sunan al-Tirmizi, no. 3747Sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga
- Ibnu Hisyam, al-Sirah al-NabawiyyahPengislaman dan hijrah ke Habsyah bersama Ruqayyah RA
- Al-Zahabi, Siyar A‘lam al-Nubala’Pemerintahan, kewafatan dan pengebumian di Baqi‘
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Khulafa al-RasyidinEmpat khalifah selepas Rasulullah SAW
- 10 Sahabat Dijanjikan SyurgaSenarai, hadis dan kisah setiap tokoh
- Telaga UthmanTelaga yang dikaitkan dengan Telaga Rumah
- Makam Baqi‘Sejarah dan panduan ziarah Baqi‘
- Perjanjian HudaibiyahBaiah al-Ridwan dan perjanjian damai
- Ekspedisi TabukJaisy al-Usrah dan perjalanan terjauh
- Abdul Rahman bin Auf RAPengendali syura enam sahabat
- Ali bin Abi Talib RAKhalifah keempat
