Pada malam Quraisy mengepung rumah Rasulullah SAW, seorang pemuda berbaring di tempat tidur Baginda supaya Baginda dapat keluar berhijrah. Pemuda itu ialah Saidina Ali bin Abi Talib RA.
Beliau membesar di rumah Rasulullah SAW, berkahwin dengan Fatimah RA dan akhirnya menjadi khalifah keempat. Kelebihannya dirakam dalam Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim.
Panduan ini menghimpunkan riwayat hidup, keberanian dan kelebihan Ali RA, bersama jejaknya di Mekah dan Madinah. Semuanya disusun berdasarkan hadis sahih dan kitab sirah yang muktabar, insya-Allah.
Disemak pada 31 Oktober 2026 · Rujukan utama ialah Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Sunan Abu Daud, Sunan al-Tirmizi, al-Sirah al-Nabawiyyah Ibnu Hisyam dan Siyar A‘lam al-Nubala’ al-Zahabi.
Nota AkuIslam
Panduan ini memberi tumpuan kepada perjalanan hidup Ali bin Abi Talib RA, dari zaman kanak-kanak di rumah Rasulullah SAW hingga kewafatannya pada tahun 40 Hijrah. Setiap fakta utama dirujuk kepada hadis sahih. Kisah daripada kitab sirah pula dinyatakan sumbernya.
Perselisihan dan ujian perpecahan pada zaman pemerintahan beliau disampaikan secara ringkas dan beradab. Riwayat popular yang dipertikaikan ulama hadis dihimpunkan dalam bahagian Fakta dan Salah Faham.
Dibesarkan di rumah Nabi, dicintai oleh Allah dan Rasul-Nya.
Ali bin Abi Talib RA Dalam Sekilas Pandang
Sepupu dan menantu Rasulullah SAW, pahlawan Islam dan khalifah keempat.
Ali bin Abi Talib RA ialah anak kepada Abu Talib, bapa saudara yang memelihara Rasulullah SAW. Beliau berasal daripada Bani Hasyim dan dibesarkan sendiri oleh Baginda sejak kecil.
Beliau antara yang terawal memeluk Islam dan berkahwin dengan Fatimah RA, puteri Rasulullah SAW. Namanya disebut dalam hadis sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3747.
Selepas kewafatan Uthman RA, beliau dibaiah sebagai khalifah keempat. Beliau wafat di Kufah pada bulan Ramadan tahun 40 Hijrah.
- Tarikh masyhur
- Wafat Ramadan, tahun 40 Hijrah
- Tahun Masihi
- Sekitar 661 Masihi
- Keturunan
- Bani Hasyim, Quraisy
- Bapa
- Abu Talib bin Abdul Muttalib
- Hubungan
- Sepupu dan menantu Rasulullah SAW
- Isteri
- Fatimah binti Rasulullah SAW
- Anak
- Al-Hasan dan al-Husain RA
- Gelaran
- Abu Turab (al-Bukhari, no. 441)
- Khalifah
- Keempat, 35 hingga 40 Hijrah
- Tempat wafat
- Kufah, Iraq
Garis Masa Kehidupan Ali bin Abi Talib RA
Perjalanan hidup beliau bermula di rumah Rasulullah SAW dan berakhir sebagai khalifah umat Islam.
Garis masa di bawah menyusun peristiwa utama mengikut urutan. Setiap titik disertakan sumber supaya pembaca dapat membezakan hadis sahih daripada catatan sirah.
- Zaman kanak-kanakDibesarkan di rumah Rasulullah SAW ketika Mekah dilanda kesempitan.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- Awal kenabianAntara yang terawal memeluk Islam ketika masih kanak-kanak.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- Malam hijrahTidur di tempat tidur Rasulullah SAW supaya Baginda dapat keluar dari Mekah.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- 2 HijrahBerkahwin dengan Fatimah RA dan tampil dalam perang tanding Perang Badar.Sahih al-Bukhari, no. 3965
- 7 HijrahMenerima panji dan membuka benteng Khaibar.Sahih al-Bukhari, no. 3701
- 9 HijrahDitinggalkan menjaga keluarga di Madinah ketika ekspedisi Tabuk.Sahih al-Bukhari, no. 4416
- 23 HijrahMenjadi ahli syura enam sahabat selepas Umar RA.Sahih al-Bukhari, no. 3700
- 35 HijrahDibaiah sebagai khalifah keempat selepas Uthman RA terbunuh.Catatan sejarah · al-Zahabi
- 40 HijrahWafat di Kufah selepas ditikam ketika keluar untuk solat Subuh.Catatan sejarah · al-Zahabi
Dibesarkan Di Rumah Rasulullah SAW
Beliau membesar dekat dengan wahyu sejak hari-hari pertama ia diturunkan.
Ali RA ialah anak bongsu Abu Talib dan Fatimah binti Asad. Kitab sirah mencatatkan beliau lahir sekitar 10 tahun sebelum kenabian.
Menurut Ibnu Hisyam, Mekah pernah dilanda kesempitan ketika Abu Talib mempunyai ramai anak. Rasulullah SAW lalu mengambil Ali RA untuk dipelihara di rumah Baginda bagi meringankan beban bapa saudaranya.
Kerana itu, Ali RA membesar dalam didikan Rasulullah SAW dan Khadijah RA. Kisah rumah tangga Baginda boleh dibaca dalam artikel Perkahwinan Rasulullah SAW Dan Khadijah RA.
Memeluk Islam Dan Malam Hijrah
Beliau menerima Islam ketika masih kanak-kanak dan sanggup menggadai nyawa pada malam hijrah.
Ibnu Hisyam mencatatkan Ali RA sebagai kanak-kanak lelaki pertama yang memeluk Islam. Beliau melihat Rasulullah SAW dan Khadijah RA bersolat, lalu menerima ajakan Baginda.
Pada malam Quraisy merancang membunuh Rasulullah SAW, Baginda meminta Ali RA tidur di tempat tidurnya. Baginda juga mengamanahkan beliau memulangkan barang simpanan orang ramai sebelum menyusul ke Madinah.
Kisah ini terdapat dalam kitab sirah Ibnu Hisyam. Latar peristiwanya boleh dibaca dalam artikel Perancangan Quraisy Membunuh Rasulullah SAW dan Hijrah Rasulullah SAW.
Perkahwinan Dengan Fatimah RA Dan Gelaran Abu Turab
Rumah tangga mereka sederhana, tetapi dipenuhi zikir yang diajarkan sendiri oleh Rasulullah SAW.
Ali RA berkahwin dengan Fatimah RA, puteri bongsu Rasulullah SAW, selepas hijrah ke Madinah. Ibnu Abbas RA meriwayatkan bahawa Baginda meminta Ali RA memberi sesuatu sebagai mahar. Baginda lalu menyebut baju besi milik Ali RA, seperti riwayat Abu Daud, no. 2125.
Mereka dikurniakan al-Hasan, al-Husain, Zainab dan Ummu Kulthum. Kisah keluarga Rasulullah SAW boleh dibaca dalam artikel Isteri-Isteri Rasulullah SAW.
Bangunlah Wahai Abu Turab
Suatu hari, Rasulullah SAW mencari Ali RA dan mendapati beliau tidur di dalam masjid dengan badan dipenuhi debu. Baginda menyapu debu itu sambil memanggilnya dengan gelaran yang mesra.
قُمْ أَبَا تُرَابٍ، قُمْ أَبَا تُرَابٍ
“Bangunlah wahai Abu Turab, bangunlah wahai Abu Turab.”
Hadis Sahl bin Sa‘ad RA. Riwayat al-Bukhari, no. 441.
Sahl RA menyebut tiada nama yang lebih disukai Ali RA daripada gelaran itu. Abu Turab bermaksud bapa kepada debu.
Zikir Sebelum Tidur Untuk Ali bin Abi Talib Dan Fatimah
Ali RA menceritakan bahawa Fatimah RA penat menggiling tepung, lalu mereka meminta seorang pembantu daripada Rasulullah SAW. Baginda sebaliknya mengajar zikir sebelum tidur, iaitu tasbih 33 kali, tahmid 33 kali dan takbir 34 kali.
Baginda menyebut zikir itu lebih baik bagi mereka daripada seorang pembantu. Kisah ini diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 3705.
Keberanian Di Badar, Khandaq Dan Khaibar
Beliau sering berada di barisan paling hadapan ketika umat Islam diuji.
Perang Tanding Di Badar
Dalam Perang Badar, Ali RA bersama Hamzah RA dan Ubaidah bin al-Harith RA tampil dalam perang tanding pertama. Ali RA sendiri meriwayatkan bahawa Surah al-Hajj ayat 19 turun berkenaan mereka, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3965.
Perang Khandaq
Menurut Ibnu Hisyam, Ali RA menyahut cabaran Amr bin Abd Wudd, pahlawan Quraisy yang melompati parit dalam Perang Khandaq. Ali RA berjaya menewaskannya dalam perang tanding tersebut.
Kisah ini terdapat dalam kitab sirah dan bukan hadis sahih. Namun, kisah ini masyhur sebagai salah satu gambaran keberanian beliau.
Panji Khaibar Di Tangan Ali bin Abi Talib
Ketika tentera Islam mengepung benteng Khaibar, Rasulullah SAW menyebut bahawa panji akan diserahkan kepada seorang lelaki yang dicintai Allah dan Rasul-Nya. Para sahabat berharap mereka yang terpilih.
لَأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ غَدًا رَجُلاً يُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ
“Esok aku akan menyerahkan panji ini kepada seorang lelaki yang dicintai Allah dan Rasul-Nya.”
Sabda Rasulullah SAW. Riwayat al-Bukhari, no. 3702.
Keesokan harinya, Baginda memanggil Ali RA yang sedang sakit mata, lalu menyapu matanya sehingga sembuh. Ali RA menerima panji itu dan Khaibar dibuka melalui tangannya, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3701.
Kisah lengkap pertempuran ini boleh dibaca dalam artikel Perang Khaibar. Peristiwa ini antara yang paling kerap dikaitkan dengan keberanian beliau.
Seperti Harun Di Sisi Musa
Rasulullah SAW menjelaskan kedudukan Ali RA dalam beberapa sabda yang sahih.
Ketika Rasulullah SAW keluar ke Tabuk, Baginda meninggalkan Ali RA untuk menjaga keluarga di Madinah. Ali RA berasa sedih kerana ditinggalkan bersama kanak-kanak dan wanita.
أَلاَ تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى، إِلاَّ أَنَّهُ لَيْسَ نَبِيٌّ بَعْدِي
“Tidakkah engkau reda menjadi di sisiku seperti kedudukan Harun di sisi Musa, cuma tiada lagi nabi selepasku?”
Hadis Sa‘ad bin Abi Waqqas RA. Riwayat al-Bukhari, no. 4416.
Ali RA juga bersumpah tentang satu pesanan Rasulullah SAW kepadanya. Menurut pesanan itu, hanya mukmin yang mencintai beliau dan hanya munafik yang membencinya, seperti riwayat Muslim, no. 78.
Nama Ali RA turut disebut dalam hadis sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3747. Beliau juga bersama Baginda ketika Gunung Hira bergegar, seperti riwayat Muslim, no. 2417.
Ahli Syura, Khalifah Keempat Dan Kewafatan
Beliau memikul amanah kepimpinan pada zaman yang paling sukar dalam sejarah generasi sahabat.
Pada tahun 23 Hijrah, Umar bin al-Khattab RA menamakan Ali RA dalam enam ahli syura. Al-Zubair RA menyerahkan haknya kepada Ali RA sebelum pemilihan akhirnya jatuh kepada Uthman RA, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3700.
Selepas Uthman bin Affan RA terbunuh pada tahun 35 Hijrah, Ali RA dibaiah sebagai khalifah keempat. Pemerintahan beliau diuji dengan perselisihan besar, termasuk Perang Jamal dan Perang Siffin.
Catatan sejarah menyebut beliau ditikam oleh Abdul Rahman bin Muljam, seorang Khawarij, ketika keluar untuk solat Subuh pada bulan Ramadan 40 Hijrah. Beliau wafat beberapa hari kemudian dan dikebumikan di Kufah.
Nota AkuIslam
Perselisihan dan ujian perpecahan pada zaman ini perlu dibaca dengan adab dan teliti terhadap sumbernya. Ahli Sunnah Wal Jamaah memuliakan Ali RA dan seluruh sahabat tanpa mencela mana-mana pihak.
Kisah empat khalifah boleh dibaca dalam artikel Khulafa al-Rasyidin. Proses syura pula dihuraikan dalam artikel Abdul Rahman bin Auf RA.
Jejak Ali bin Abi Talib RA Di Mekah Dan Madinah
Makam beliau berada di Kufah, tetapi sebahagian besar hidupnya berlalu di dua Tanah Haram.
Kisah Ali RA boleh dihayati di beberapa tapak yang lazim diziarahi jemaah umrah. Sebahagiannya jelas kaitannya, manakala yang lain dinamakan sempena beliau oleh tradisi setempat.
Renungan Di Tapak
Tiga renungan ringkas ini boleh dibawa ketika berada di Tanah Suci. Renungan ini membantu menghubungkan kisah beliau dengan diri kita hari ini.
Ziarah tapak ini bukan rukun atau wajib umrah. Nilainya terletak pada ilmu dan penghayatan terhadap pengorbanan generasi sahabat.
Enam Pengajaran Daripada Kehidupan Ali bin Abi Talib RA
Kisah beliau menghimpunkan keberanian, ilmu dan kesederhanaan.
Pengajaran ini sesuai untuk pelajar, ibu bapa dan sesiapa sahaja yang memikul amanah. Setiap satu bersandarkan peristiwa yang dirakam dalam riwayat sahih atau kitab sirah.
Pengajaran ini relevan dalam kehidupan seharian, daripada membina rumah tangga hingga memimpin masyarakat. Kisah beliau mengingatkan bahawa keberanian dan kesederhanaan boleh berjalan seiring.
Fakta Dan Salah Faham Tentang Ali bin Abi Talib
Kisah tentang Ali RA sangat banyak, tetapi tidak semuanya mempunyai sandaran yang kukuh.
Kisah sahabat mudah tersebar walaupun butirannya tidak tepat. Jadual di bawah meluruskan beberapa dakwaan yang sering didengar.
Hadis “Aku kota ilmu dan Ali pintunya” ialah hadis sahih yang disepakati.
Riwayat ini dipertikaikan oleh ramai ulama hadis. Riwayat itu juga tidak terdapat dalam Sahih al-Bukhari atau Sahih Muslim.
Ali RA dilahirkan di dalam Kaabah menurut hadis sahih.
Kisah ini tidak terdapat dalam Sahih al-Bukhari atau Sahih Muslim. Oleh itu, kisah ini wajar disampaikan dengan berhati-hati.
Ali RA ialah lelaki dewasa pertama yang memeluk Islam.
Kitab sirah menyebut beliau kanak-kanak lelaki pertama. Abu Bakar RA pula lelaki dewasa pertama di luar keluarga Baginda.
Kedudukan seperti Harun bermaksud Ali RA seorang nabi.
Hadis itu sendiri menegaskan tiada nabi selepas Rasulullah SAW.
Makam Ali RA berada di Madinah.
Beliau wafat di Kufah, Iraq. Masjid di Madinah yang dinamakan sempena beliau bukan makamnya.
Memuliakan Ali RA bermaksud merendahkan sahabat lain.
Ahli Sunnah Wal Jamaah memuliakan Ali RA bersama seluruh sahabat tanpa mencela sesiapa.
- Menyebut sumber ketika berkongsi kisah beliau
- Mengamalkan zikir sebelum tidur yang diajarkan Baginda
- Memuliakan Ahli Bait dan seluruh sahabat
- Mendoakan para sahabat dengan rahmat dan keredaan
- Mengajar anak-anak kisah keberanian beliau
- Menyebarkan hadis yang dipertikaikan sebagai sahih
- Mencela sahabat kerana perselisihan pada zaman itu
- Mengaitkan makam beliau dengan Madinah
- Menetapkan amalan khusus di tapak sirah
- Bergambar sehingga mengganggu jemaah lain
Soalan Lazim Ali bin Abi Talib RA
Siapakah Ali bin Abi Talib RA?
Beliau ialah sepupu dan menantu Rasulullah SAW daripada Bani Hasyim. Beliau juga khalifah keempat umat Islam dan termasuk dalam sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga.
Mengapakah Ali RA digelar Abu Turab?
Rasulullah SAW memanggilnya Abu Turab ketika mendapati beliau tidur berdebu di masjid. Kisah ini diriwayatkan dalam Sahih al-Bukhari, no. 441.
Apakah mahar Ali RA kepada Fatimah RA?
Mahar Ali RA kepada Fatimah RA ialah baju besinya. Rasulullah SAW sendiri menyuruh beliau memberikannya, seperti riwayat Abu Daud, no. 2125.
Apakah peranan Ali RA pada malam hijrah?
Ali RA tidur di tempat tidur Rasulullah SAW supaya Baginda dapat keluar berhijrah. Beliau juga diamanahkan memulangkan barang simpanan orang ramai, menurut catatan sirah Ibnu Hisyam.
Apakah peristiwa panji Khaibar?
Rasulullah SAW menyerahkan panji kepada Ali RA dan Khaibar dibuka melalui tangannya, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3701 dan 3702.
Apakah maksud kedudukan seperti Harun di sisi Musa?
Maksudnya, Ali RA mempunyai kedudukan yang dekat dengan Rasulullah SAW tetapi bukan sebagai nabi. Hadis ini diriwayatkan dalam Sahih al-Bukhari, no. 4416.
Bilakah Ali RA menjadi khalifah?
Beliau dibaiah sebagai khalifah keempat pada tahun 35 Hijrah selepas Uthman RA terbunuh.
Bilakah dan di manakah Ali RA wafat?
Ali RA wafat pada bulan Ramadan tahun 40 Hijrah di Kufah, Iraq. Beliau ditikam ketika keluar untuk solat Subuh dan wafat beberapa hari kemudian.
Adakah pakej umrah yang membawa jemaah ke tapak berkaitan beliau?
Ya, Siri Saver bersama MK Haramain merangkumi ziarah Madinah ke beberapa tapak sirah. Semak atur cara terkini di halaman pakej umrah AkuIslam.
Penutup: Dicintai Allah Dan Rasul-Nya
Ali bin Abi Talib RA meninggalkan kisah tentang iman sejak kecil, keberanian di medan perang dan kesederhanaan dalam rumah tangga. Beliau dikenang sebagai lelaki yang mencintai dan dicintai Allah dan Rasul-Nya.
Apabila berada di Masjid Nabawi, ingatlah seorang pemuda yang pernah tidur berdebu di sana lalu dipanggil Abu Turab. Semoga Allah SWT meredai beliau dan seluruh sahabat Rasulullah SAW.
Kisah beliau berkait rapat dengan para sahabat di sekelilingnya. Tiga tokoh di bawah membantu menyambung bacaan.
MERANCANG UMRAH?
Menghayati Sirah Di Tanah Suci Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menghayati sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Sahih al-Bukhari, no. 441Gelaran Abu Turab
- Sahih al-Bukhari, no. 3705Zikir sebelum tidur untuk Ali RA dan Fatimah RA
- Sahih al-Bukhari, no. 3965Perang tanding di Badar dan Surah al-Hajj ayat 19
- Sahih al-Bukhari, no. 3701 dan 3702Panji Khaibar dan pembukaan benteng Khaibar
- Sahih al-Bukhari, no. 4416Kedudukan seperti Harun di sisi Musa
- Sahih al-Bukhari, no. 3700Syura enam sahabat selepas Umar RA
- Sahih Muslim, no. 78Mukmin mencintai Ali RA dan munafik membencinya
- Sahih Muslim, no. 2417Peristiwa Gunung Hira bergegar
- Sunan Abu Daud, no. 2125Baju besi sebagai mahar Fatimah RA
- Sunan al-Tirmizi, no. 3747Sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga
- Ibnu Hisyam, al-Sirah al-NabawiyyahDibesarkan di rumah Rasulullah SAW, pengislaman, malam hijrah dan Perang Khandaq
- Ibnu Sa‘ad, al-Tabaqat al-KubraLatar keluarga ibunya, Fatimah binti Asad
- Al-Zahabi, Siyar A‘lam al-Nubala’Pemerintahan, kewafatan dan tarikh penting
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Khulafa al-RasyidinEmpat khalifah selepas Rasulullah SAW
- 10 Sahabat Dijanjikan SyurgaSenarai, hadis dan kisah setiap tokoh
- Hijrah Rasulullah SAWPerjalanan dari Mekah ke Madinah
- Perang KhaibarPembukaan benteng pada tahun 7 Hijrah
- Perang KhandaqPertahanan Madinah pada tahun 5 Hijrah
- Perang BadarKronologi dan tapak ziarah Badar
- Masjid Ali bin Abi TalibMasjid di Madinah sempena nama beliau
- Al-Zubair bin al-Awwam RAHawari Rasulullah SAW
