Ketika Uthman bin Affan RA mahu menyalin mushaf untuk seluruh umat, beliau menghantar utusan kepada seorang wanita di Madinah. Di tangan Saidatina Hafsah binti Umar RA tersimpan suhuf al-Quran yang dihimpunkan pada zaman Abu Bakar RA.
Beliau ialah puteri Umar bin al-Khattab RA dan isteri Rasulullah SAW. Amanah yang dipegangnya menjadi sebahagian daripada sejarah pemeliharaan al-Quran.
Panduan ini menghimpunkan kisah hidup, ibadah dan amanah besar Hafsah RA. Semuanya disusun berdasarkan hadis sahih dan kitab sirah yang muktabar.
Disemak pada 1 November 2026 · Rujukan utama ialah Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Sunan Abu Daud, al-Tabaqat al-Kubra Ibnu Sa‘ad dan Siyar A‘lam al-Nubala’ al-Zahabi.
Nota AkuIslam
Panduan ini memberi tumpuan kepada kehidupan Hafsah binti Umar RA dan peranannya menjaga suhuf al-Quran. Setiap fakta utama dirujuk kepada hadis sahih, manakala catatan kitab sirah dinyatakan sumbernya.
Peristiwa yang berkaitan dengan Surah al-Tahrim disebut secara ringkas dan beradab. Tumpuan diberikan kepada pengajaran, bukan kepada butiran yang boleh disalah faham.
Penjaga amanah terbesar umat, iaitu lembaran al-Quran.
Saidatina Hafsah binti Umar RA Dalam Sekilas Pandang
Puteri Umar RA yang dipercayai menjaga suhuf al-Quran.
Nama penuh beliau ialah Hafsah binti Umar bin al-Khattab, daripada Bani Adi, Quraisy. Beliau ialah saudara kandung Abdullah bin Umar RA.
Suami pertama beliau ialah Khunais bin Huzafah RA, seorang ahli Badar yang wafat di Madinah. Rasulullah SAW kemudian menikahi Hafsah RA pada tahun 3 Hijrah.
Beliau terkenal kerana kuat berpuasa dan solat malam. Suhuf al-Quran yang dihimpunkan pada zaman Abu Bakar RA kemudian disimpan oleh beliau.
- Tarikh masyhur
- Bernikah tahun 3 Hijrah
- Tahun Masihi
- Sekitar 625 Masihi
- Nama penuh
- Hafsah binti Umar bin al-Khattab
- Keturunan
- Bani Adi, Quraisy
- Bapa
- Umar bin al-Khattab RA
- Suami pertama
- Khunais bin Huzafah RA, ahli Badar
- Amanah
- Menyimpan suhuf al-Quran
- Hadis berkaitan
- Al-Bukhari, no. 4005 dan no. 4987
- Wafat
- Tahun 41 atau 45 Hijrah di Madinah
- Makam
- Perkuburan Baqi‘, Madinah
Garis Masa Kehidupan Saidatina Hafsah binti Umar RA
Perjalanan hidup beliau merentasi zaman Rasulullah SAW dan para khalifah.
Garis masa di bawah menyusun peristiwa utama mengikut urutan. Setiap titik disertakan sumber supaya pembaca dapat membezakan hadis sahih daripada catatan sirah.
- Sebelum kenabianLahir di Mekah ketika Quraisy membina semula Kaabah.Catatan biografi · Ibnu Sa‘ad
- Zaman MekahMemeluk Islam bersama keluarga Umar RA.Catatan biografi · al-Zahabi
- HijrahBerhijrah ke Madinah bersama suaminya, Khunais RA.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- 3 HijrahMenjadi balu, kemudian dinikahi Rasulullah SAW.Hadis sahih · al-Bukhari, no. 4005
- 11 hingga 13 HijrahSuhuf al-Quran dihimpunkan pada zaman Abu Bakar RA.Hadis sahih · al-Bukhari, no. 4986
- Selepas 23 HijrahMenyimpan suhuf al-Quran selepas kewafatan Umar RA.Hadis sahih · al-Bukhari, no. 4986
- Sekitar 25 HijrahMenyerahkan suhuf kepada Uthman RA untuk disalin.Hadis sahih · al-Bukhari, no. 4987
- 41 atau 45 HijrahWafat di Madinah dan dikebumikan di Baqi‘.Catatan biografi · al-Zahabi
Asal Usul Dan Keluarga Hafsah RA
Beliau membesar dalam keluarga yang kemudian menjadi tonggak Islam.
Hafsah RA ialah puteri Umar bin al-Khattab RA dan Zainab binti Maz‘un. Beliau ialah saudara kandung Abdullah bin Umar RA, sahabat yang terkenal dengan ilmu dan ketelitiannya mengikut sunnah.
Menurut catatan Ibnu Sa‘ad, beliau lahir ketika Quraisy membina semula Kaabah, sekitar lima tahun sebelum kenabian. Kisah pembinaan itu boleh dibaca dalam artikel Pembinaan Semula Kaabah.
Beliau berkahwin dengan Khunais bin Huzafah al-Sahmi RA, seorang sahabat Muhajirin yang menyertai Perang Badar. Mereka berhijrah bersama-sama ke Madinah.
Tawaran Umar RA Dan Perkahwinan Dengan Rasulullah SAW
Kisah ini menunjukkan kasih seorang bapa dan adab para sahabat menjaga rahsia.
Selepas Hafsah RA menjadi balu, Umar RA menawarkannya kepada Uthman bin Affan RA. Uthman RA menolak dengan baik. Umar RA kemudian menawarkannya kepada Abu Bakar RA.
Abu Bakar RA hanya berdiam diri sehingga Umar RA berasa terkilan. Tidak lama kemudian, Rasulullah SAW meminang Hafsah RA dan mereka pun bernikah.
Abu Bakar RA kemudian menjelaskan bahawa beliau pernah mendengar Rasulullah SAW menyebut tentang Hafsah RA. Beliau tidak mahu membuka rahsia Baginda, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4005.
Nota AkuIslam
Kisah ini mengajar adab menjaga rahsia walaupun kepada sahabat paling rapat. Kita juga belajar bahawa bapa boleh mencarikan pasangan yang baik untuk anaknya dengan cara yang terhormat.
Ibadah Hafsah RA: Puasa Dan Solat Malam
Beliau dikenali dalam kalangan sahabat kerana tekun berpuasa dan solat malam.
Menurut catatan biografi Ibnu Sa‘ad dan al-Zahabi, Hafsah RA terkenal kerana banyak berpuasa dan bangun malam untuk solat. Sifat ini menjadi antara keistimewaan beliau dalam rumah Rasulullah SAW.
Kedudukan beliau sebagai isteri Baginda tetap terpelihara. Rasulullah SAW pernah menceraikan Hafsah RA, kemudian merujuknya semula, seperti riwayat Abu Daud, no. 2283.
Hafsah RA juga meriwayatkan beberapa hadis tentang ibadah harian Baginda. Antaranya ialah hadis tentang solat dua rakaat ringan sebelum Subuh, seperti riwayat al-Bukhari, no. 618.
Hafsah RA Dan Suhuf al-Quran
Lembaran yang beliau simpan menjadi asas mushaf yang dibaca umat hingga hari ini.
Pada zaman Abu Bakar RA, al-Quran dihimpunkan dalam bentuk suhuf, iaitu lembaran bertulis. Suhuf itu disimpan oleh Abu Bakar RA, kemudian oleh Umar RA. Selepas Umar RA wafat, suhuf itu disimpan oleh Hafsah RA, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4986.
Pada zaman Uthman RA, umat Islam semakin ramai dan bacaan mula berbeza mengikut wilayah. Uthman RA meminta suhuf daripada Hafsah RA untuk disalin menjadi mushaf rasmi.
فَأَرْسَلَ عُثْمَانُ إِلَى حَفْصَةَ أَنْ أَرْسِلِي إِلَيْنَا بِالصُّحُفِ نَنْسَخُهَا فِي الْمَصَاحِفِ ثُمَّ نَرُدُّهَا إِلَيْكِ
“Lalu Uthman mengutus kepada Hafsah: Hantarkanlah kepada kami suhuf itu, kami akan menyalinnya ke dalam mushaf, kemudian kami kembalikan kepadamu.”
HADIS ANAS BIN MALIK RA. RIWAYAT AL-BUKHARI, NO. 4987.
Suhuf itu dikembalikan kepada Hafsah RA selepas disalin. Kisah lanjut tentang mushaf ini boleh dibaca dalam artikel Uthman bin Affan RA.
Hafsah RA Dan Pengajaran Surah al-Tahrim
Al-Quran menegur dengan lembut dan membuka pintu taubat.
Awal Surah al-Tahrim berkait dengan peristiwa dalam rumah tangga Rasulullah SAW yang melibatkan Aisyah RA dan Hafsah RA. Peristiwa ini diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 4912 dan no. 4913.
Al-Quran mengajak kedua-dua isteri Baginda kembali kepada Allah SWT dengan bertaubat, seperti dalam Surah al-Tahrim ayat 4. Teguran itu disampaikan dengan penuh hikmah dan menjaga kemuliaan mereka.
Pengajarannya ialah setiap insan boleh tersilap dan sentiasa ada ruang untuk kembali. Kedudukan mereka sebagai Ummul Mukminin tetap kekal mulia.
Tip AkuIslam
Apabila membaca kisah ini, fokuskan kepada pengajaran taubat dan adab dalam rumah tangga. Elakkan menceritakan butiran secara berlebihan sehingga mengurangkan hormat kepada isteri-isteri Rasulullah SAW.
Kewafatan Saidatina Hafsah binti Umar RA
Beliau wafat di Madinah pada zaman pemerintahan Muawiyah RA.
Hafsah RA wafat di Madinah dan dikebumikan di Perkuburan Baqi‘. Al-Zahabi menyebut beliau wafat pada tahun 41 Hijrah, manakala terdapat pendapat lain yang menyebut tahun 45 Hijrah.
Menurut catatan biografi, beliau berwasiat tentang hartanya kepada saudaranya, Abdullah bin Umar RA. Amanah yang dipikulnya telah ditunaikan dengan sempurna.
Jejak Saidatina Hafsah binti Umar RA Di Madinah
Makam beliau berada di Baqi‘, tidak jauh dari Masjid Nabawi.
Kisah Hafsah RA boleh dihayati di beberapa tapak yang lazim diziarahi jemaah umrah. Ziarah di Baqi‘ dibuat secara umum kerana kedudukan tepat setiap makam tidak ditandakan.
Renungan Di Tapak
Tiga renungan ringkas ini boleh dibawa ketika berada di Madinah. Setiap renungan menghubungkan kisah beliau dengan diri kita hari ini.
Ziarah tapak ini bukan rukun atau wajib umrah. Nilainya terletak pada ilmu dan penghayatan terhadap kehidupan keluarga Rasulullah SAW.
Enam Pengajaran Daripada Kehidupan Saidatina Hafsah binti Umar RA
Kisah beliau menunjukkan bahawa amanah ilmu boleh dipikul oleh seorang wanita.
Pengajaran ini sesuai untuk pelajar, ibu bapa dan sesiapa sahaja yang mencintai al-Quran. Setiap satu bersandarkan peristiwa yang dirakam dalam riwayat sahih atau kitab sirah.
Pengajaran ini relevan bagi sesiapa yang diamanahkan dengan tanggungjawab. Kisah beliau mengingatkan bahawa menjaga al-Quran ialah kemuliaan yang sangat besar.
Fakta Dan Salah Faham Tentang Saidatina Hafsah binti Umar RA
Peranan beliau dalam sejarah al-Quran sering disalah faham.
Kisah Ummul Mukminin mudah tersebar walaupun butirannya tidak tepat. Senarai di bawah membetulkan beberapa dakwaan yang sering didengar.
Hafsah RA yang menulis mushaf al-Quran.
Beliau menyimpan suhuf yang dihimpunkan pada zaman Abu Bakar RA. Penyalinan mushaf dilakukan oleh jawatankuasa yang dilantik Uthman RA.
Mushaf Uthmani dibuat tanpa rujukan suhuf.
Uthman RA menggunakan suhuf yang disimpan Hafsah RA, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4987.
Abu Bakar RA menolak tawaran Umar RA kerana tidak berminat.
Beliau berdiam diri kerana menjaga rahsia Rasulullah SAW, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4005.
Teguran dalam Surah al-Tahrim mengurangkan kedudukan beliau.
Teguran itu mengajak kepada taubat. Kedudukan beliau sebagai Ummul Mukminin tetap mulia.
Menziarahi Baqi‘ ialah sebahagian ibadah umrah.
Ziarah ini bukan rukun atau wajib umrah. Ziarah kubur disunatkan bagi lelaki dan menjadi peluang untuk mengingati kematian.
- Menyebut sumber ketika berkongsi kisah beliau
- Menjaga mushaf dan membacanya setiap hari
- Menjaga rahsia yang diamanahkan
- Mendoakan keredaan Allah SWT untuk Ummul Mukminin
- Mengajar anak-anak sejarah pengumpulan al-Quran
- Menyebarkan catatan sirah seolah-olah hadis sahih
- Menceritakan peristiwa rumah tangga Baginda tanpa adab
- Mendakwa beliau menulis mushaf sendirian
- Menetapkan amalan khusus di makam
- Bergambar sehingga mengganggu jemaah lain
Soalan Lazim Saidatina Hafsah binti Umar RA
Jawapan ringkas kepada soalan yang sering ditanya pembaca.
Siapakah Hafsah binti Umar RA?
Beliau ialah puteri Umar bin al-Khattab RA dan isteri Rasulullah SAW. Beliau juga salah seorang Ummul Mukminin, iaitu ibu orang beriman.
Bilakah Hafsah RA berkahwin dengan Rasulullah SAW?
Rasulullah SAW menikahi beliau pada tahun 3 Hijrah. Ketika itu, beliau baru kehilangan suami pertamanya, Khunais bin Huzafah RA.
Apakah peranan Hafsah RA dalam sejarah al-Quran?
Beliau menyimpan suhuf al-Quran yang kemudian digunakan Uthman RA untuk menyalin mushaf, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4987.
Mengapakah Abu Bakar RA berdiam diri apabila ditawarkan Hafsah RA?
Beliau mengetahui bahawa Rasulullah SAW pernah menyebut tentang Hafsah RA dan tidak mahu membuka rahsia Baginda, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4005.
Bilakah Hafsah RA wafat?
Menurut al-Zahabi, beliau wafat di Madinah pada tahun 41 Hijrah. Terdapat pendapat lain yang menyebut tahun 45 Hijrah.
Di manakah makam Hafsah RA?
Beliau dikebumikan di Perkuburan Baqi‘, Madinah.
Adakah pakej umrah yang merangkumi ziarah Madinah?
Ada. Siri Saver bersama MK Haramain merangkumi ziarah Madinah. Semak atur cara terkini di halaman pakej umrah AkuIslam.
Penutup: Amanah Lembaran Al-Quran
Hafsah binti Umar RA meninggalkan kisah tentang ibadah yang tekun dan amanah yang dijaga dengan sempurna. Melalui suhuf yang beliau simpan, umat Islam terus membaca al-Quran yang sama hingga hari ini.
Ketika kita memegang mushaf di Masjid Nabawi, kisah beliau mengajak kita menghargai usaha generasi awal menjaga al-Quran. Semoga Allah SWT meredai beliau dan seluruh isteri Rasulullah SAW.
Kisah beliau berkait rapat dengan tokoh lain dalam sejarah Islam. Tiga tokoh di bawah membantu menyambung bacaan.
MERANCANG UMRAH?
Jejak Sirah Madinah Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menghayati sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Sahih al-Bukhari, no. 4005Tawaran Umar RA dan perkahwinan Hafsah RA
- Sahih al-Bukhari, no. 4986Pengumpulan suhuf pada zaman Abu Bakar RA
- Sahih al-Bukhari, no. 4987Uthman RA meminjam suhuf daripada Hafsah RA
- Sahih al-Bukhari, no. 618Dua rakaat ringan sebelum Subuh
- Sahih al-Bukhari, no. 4912Latar awal Surah al-Tahrim
- Sahih al-Bukhari, no. 4913Penjelasan Umar RA tentang Surah al-Tahrim
- Sunan Abu Daud, no. 2283Rasulullah SAW merujuk semula Hafsah RA
- Ibnu Sa‘ad, al-Tabaqat al-KubraKelahiran, keluarga dan ibadah beliau
- Al-Zahabi, Siyar A‘lam al-Nubala’Biografi dan tahun wafat
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Isteri-Isteri Rasulullah SAWKisah 11 Ummul Mukminin dan jejak makam mereka
- Umar bin al-Khattab RAAl-Faruq dan khalifah kedua
- Uthman bin Affan RAZun Nurain dan Mushaf Uthmani
- Khulafa al-RasyidinEmpat khalifah selepas Rasulullah SAW
- Perkuburan Baqi‘Panduan ziarah di Madinah
