Maqam Ibrahim terletak di hadapan pintu Kaabah dalam kawasan tawaf. Batu yang pernah dipijak Nabi Ibrahim AS ketika membina Kaabah ini disimpan dalam binaan kecil berwarna keemasan.
Al-Quran menyebut Maqam Ibrahim sebagai salah satu tanda yang nyata di Baitullah. Setiap jemaah umrah dan haji juga digalakkan solat sunat tawaf di belakangnya.
Panduan ini menghimpunkan dalil, sejarah dan cara terbaik menghayati Maqam Ibrahim ketika di Masjidil Haram. Susunannya membantu jemaah beribadah dengan tenang dan tepat.
Disemak pada 1 November 2026 · Rujukan utama ialah Surah al-Baqarah ayat 125, Surah Ali Imran ayat 97, Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Fath al-Bari dan Saudipedia.
Nota AkuIslam
Panduan ini memberi tumpuan kepada dalil al-Quran dan hadis sahih tentang Maqam Ibrahim. Sejarah binaan penutupnya pula merujuk sumber rasmi Arab Saudi.
Bahagian panduan ibadah membantu jemaah memilih tempat solat sunat tawaf tanpa mengganggu orang yang sedang bertawaf.
Batu kecil ini menyimpan kisah seorang ayah dan anak yang membina rumah Allah dengan penuh taat.
Maqam Ibrahim Dalam Sekilas Pandang
Maqam Ibrahim ialah batu tempat Nabi Ibrahim AS berdiri ketika membina Kaabah.
Maqam Ibrahim terletak di dataran mataf, iaitu kawasan tawaf di sekeliling Kaabah. Kedudukannya di sebelah timur, betul-betul bertentangan dengan pintu Kaabah.
Batu ini kini dilindungi oleh penutup kaca dan bingkai logam berwarna emas. Jemaah boleh melihat kesan tapak kaki di atasnya, tetapi tidak boleh menyentuhnya.
- Lokasi
- Dataran mataf, Masjidil Haram, Mekah
- Kedudukan
- Bertentangan dengan pintu Kaabah
- Jarak dari Kaabah
- Sekitar 10 hingga 11 meter
- Dalam al-Quran
- Surah al-Baqarah ayat 125 dan Surah Ali Imran ayat 97
- Amalan berkaitan
- Solat sunat tawaf dua rakaat di belakangnya
- Penutup semasa
- Kaca dan bingkai tembaga, diperbaharui pada 1418 H
- Akses
- Boleh dilihat, tetapi tidak boleh disentuh
Maksud Maqam Ibrahim
Maqam bermaksud tempat berdiri, bukan kubur.
Dalam bahasa Arab, maqam bermaksud tempat seseorang berdiri. Maqam Ibrahim ialah batu tempat Nabi Ibrahim AS berdiri, bukan makam atau kubur baginda.
Perkataan maqam dalam bahasa Melayu sering disamakan dengan makam. Oleh itu, pembaca perlu memahami perbezaan ini supaya tidak keliru.
Kedudukan Maqam Ibrahim Di Masjidil Haram
Maqam Ibrahim berada dalam laluan tawaf berhampiran pintu Kaabah.
Maqam Ibrahim terletak sekitar 10 hingga 11 meter ke timur Kaabah. Jemaah yang bertawaf akan melaluinya pada setiap pusingan.
Petugas masjid membantu mengawal pergerakan jemaah di kawasan ini. Ruang di belakang Maqam sering penuh pada waktu puncak.
Nabi Ibrahim AS Berdiri Di Atas Batu Ini
Hadis sahih menceritakan batu ini digunakan ketika dinding Kaabah semakin tinggi.
Ibnu Abbas RA meriwayatkan kisah Nabi Ibrahim AS dan Nabi Ismail AS membina Kaabah. Nabi Ismail AS membawa batu, manakala Nabi Ibrahim AS menyusunnya.
Apabila binaan semakin tinggi, Nabi Ismail AS membawa sebuah batu untuk ayahnya berdiri. Nabi Ibrahim AS berdiri di atasnya sambil terus membina, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3364.
Ketika bekerja, kedua-duanya berdoa supaya Allah SWT menerima amalan itu. Doa ini dirakamkan dalam Surah al-Baqarah ayat 127.
Maqam Ibrahim Dalam Al-Quran
Allah SWT menyebut Maqam Ibrahim secara khusus dalam dua surah.
وَاتَّخِذُوا مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى
“Dan jadikanlah Maqam Ibrahim itu tempat solat.”
SURAH AL-BAQARAH, AYAT 125.
Dalam Surah Ali Imran ayat 97, Allah SWT menyebut bahawa di Baitullah terdapat tanda-tanda yang nyata, antaranya Maqam Ibrahim. Ayat ini menunjukkan kedudukan batu ini sebagai bukti sejarah pembinaan Kaabah.
Cadangan Umar RA Yang Bersesuaian Dengan Wahyu
Ayat tentang Maqam Ibrahim turun selepas Umar RA menyatakan hasratnya.
Umar bin al-Khattab RA berkata bahawa beliau bersesuaian dengan Tuhannya dalam tiga perkara. Salah satunya ialah cadangan beliau supaya Maqam Ibrahim dijadikan tempat solat.
Tidak lama kemudian, ayat 125 Surah al-Baqarah diturunkan dengan maksud yang sama. Kisah ini direkodkan dalam Sahih al-Bukhari, no. 402.
Solat Rasulullah SAW Di Belakang Maqam Ibrahim
Hadis Jabir RA menerangkan cara Rasulullah SAW solat selepas tawaf.
Jabir bin Abdullah RA menceritakan haji Rasulullah SAW dengan terperinci. Selepas tawaf, Baginda pergi ke Maqam Ibrahim sambil membaca ayat 125 Surah al-Baqarah.
Baginda solat dua rakaat dengan Maqam berada di antara Baginda dan Kaabah. Dalam solat itu, Baginda membaca Surah al-Kafirun dan Surah al-Ikhlas, seperti riwayat Muslim, no. 1218.
Kedudukan Asal Dan Perpindahan Maqam
Maqam Ibrahim dahulu rapat dengan dinding Kaabah sebelum dipindahkan sedikit ke belakang.
Menurut riwayat al-Baihaqi daripada Aisyah RA, Maqam Ibrahim rapat dengan Kaabah pada zaman Rasulullah SAW dan Abu Bakar RA. Ibnu Hajar dalam Fath al-Bari menilai sanad riwayat ini kuat.
Umar RA kemudian memindahkannya ke kedudukan sekarang supaya jemaah yang bertawaf tidak terganggu. Para sahabat menerima keputusan ini dan kedudukan itu kekal hingga hari ini.
Sejarah Penutup Maqam Ibrahim
Batu ini dilindungi dengan pelbagai binaan sepanjang sejarah Islam.
Pada zaman awal, batu ini tidak berhias. Kemudian, pemerintah Islam membina penutup untuk melindunginya daripada rosak dan disentuh secara berlebihan.
- Zaman Umar RAMaqam dipindahkan ke kedudukan semasa supaya tawaf lebih lancar.Fath al-Bari
- 161 H · 777 MKhalifah al-Mahdi menyalut batu dengan emas kerana bimbang batu itu retak.Biennale Seni Islam Arab Saudi
- 810 H · 1407 MMaqam ditempatkan dalam binaan berbumbung yang dikenali sebagai maqsurah.Biennale Seni Islam Arab Saudi
- 1387 H · 1967 MBinaan lama diganti dengan penutup kristal supaya batu dapat dilihat jemaah.Saudipedia
- 1418 H · 1998 MBingkai tembaga baharu dipasang dan digunakan hingga hari ini.Biennale Seni Islam Arab Saudi
Panduan Solat Sunat Tawaf Di Belakang Maqam
Solat dua rakaat selepas tawaf ialah sunnah yang diamalkan Rasulullah SAW.
Selepas tujuh pusingan tawaf, jemaah disunatkan solat dua rakaat. Tempat terbaik ialah di belakang Maqam Ibrahim jika ruang mengizinkan.
- 1Selesai TawafKeluar perlahan-lahan dari laluan tawaf1 minit
- 2Cari Ruang Di Belakang MaqamPastikan tidak menghalang orang yang bertawaf2 minit
- 3Solat Dua RakaatBaca al-Kafirun dan al-Ikhlas jika mampu5 minit
- 4Minum Air ZamzamKemudian teruskan ke Bukit Safa untuk saie5 minit
Ulama menjelaskan bahawa solat ini sah di mana-mana bahagian Masjidil Haram. Jika ruang belakang Maqam penuh, jemaah boleh solat di tingkat atas atau di kawasan yang lebih lapang.
Waktu Dan Kemudahan Di Mataf
Mataf dibuka 24 jam, tetapi tahap kesesakannya berbeza mengikut waktu.
Panduan Untuk Keluarga, Warga Emas Dan OKU
Jemaah yang uzur boleh menghayati Maqam Ibrahim tanpa perlu berasak di dataran mataf.
Warga emas dan pengguna kerusi roda boleh bertawaf di tingkat atas yang lebih lapang. Dari tingkat atas, Maqam Ibrahim masih dapat dilihat dengan jelas. Butiran laluan dan kemudahan lain ada dalam panduan kemudahan Masjidil Haram.
Ibu bapa yang membawa anak kecil wajar mengelak ruang belakang Maqam pada waktu puncak. Pilih waktu lewat malam atau pagi ketika kawasan lebih tenang.
Adab Ketika Berada Di Sekitar Maqam Ibrahim
Adab yang baik menjaga keselamatan dan kekhusyukan semua jemaah.
- Baca ayat 125 Surah al-Baqarah ketika menghampiri Maqam
- Solat dengan tenang dan ringkas ketika ramai
- Beri ruang kepada jemaah yang sedang bertawaf
- Ikut arahan petugas masjid
- Mengusap atau mencium penutup Maqam
- Solat di tengah laluan tawaf yang sesak
- Berebut ruang sehingga menolak orang lain
- Berlama-lama mengambil gambar di kawasan sempit
Salah Faham Tentang Maqam Ibrahim
Beberapa salah faham lazim perlu diperbetulkan dengan dalil.
Maqam Ibrahim ialah kubur Nabi Ibrahim AS.
Maqam bermaksud tempat berdiri. Batu ini ialah tempat Nabi Ibrahim AS berdiri ketika membina Kaabah, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3364.
Solat sunat tawaf tidak sah jika bukan betul-betul di belakang Maqam.
Solat ini sah di mana-mana dalam Masjidil Haram. Solat di belakang Maqam lebih utama jika tidak menyusahkan orang lain.
Mengusap penutup Maqam mendatangkan berkat khusus.
Tiada dalil sahih yang menganjurkan perbuatan ini. Amalan yang diajar ialah solat di belakangnya.
Soalan Lazim Tentang Maqam Ibrahim
Jawapan ringkas bagi soalan yang sering ditanya oleh pembaca.
Apakah Maqam Ibrahim?
Maqam Ibrahim ialah batu tempat Nabi Ibrahim AS berdiri ketika membina Kaabah. Batu ini kini dilindungi penutup kaca berbingkai keemasan.
Di manakah Maqam Ibrahim terletak?
Maqam Ibrahim terletak di dataran mataf, bertentangan dengan pintu Kaabah. Jaraknya sekitar 10 hingga 11 meter dari Kaabah.
Adakah kesan tapak kaki di batu itu masih kelihatan?
Ya, kesan tapak kaki masih kelihatan melalui penutup kaca. Bentuknya sudah tidak jelas kerana batu ini disentuh ramai orang sejak zaman dahulu.
Wajibkah solat sunat tawaf di belakang Maqam Ibrahim?
Tidak wajib. Solat ini sah di mana-mana dalam Masjidil Haram. Pilih tempat lain jika kawasan belakang Maqam sesak.
Apakah surah yang dibaca dalam solat sunat tawaf?
Rasulullah SAW membaca Surah al-Kafirun dan Surah al-Ikhlas, seperti riwayat Muslim, no. 1218. Jemaah boleh membaca surah lain jika tidak menghafal kedua-dua surah ini.
Bolehkah jemaah menyentuh Maqam Ibrahim?
Tidak. Maqam dilindungi penutup dan jemaah hanya boleh melihatnya dari luar.
Penutup: Jejak Ketaatan Di Hadapan Kaabah
Maqam Ibrahim mengingatkan kita bahawa ketaatan meninggalkan kesan yang kekal.
Batu kecil ini menyimpan kisah ketaatan Nabi Ibrahim AS dan Nabi Ismail AS membina rumah Allah. Ribuan tahun kemudian, umat Islam masih solat di belakangnya seperti yang diperintahkan al-Quran.
Semoga setiap dua rakaat di belakang Maqam menghidupkan semangat taat dalam diri kita. Mudah-mudahan doa kita turut diterima seperti doa mereka berdua.
MERANCANG UMRAH?
Menjejaki Tapak Sirah Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menjejaki tapak sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Al-Quran, Surah al-Baqarah ayat 125 dan 127Perintah menjadikan Maqam Ibrahim tempat solat dan doa pembinaan Kaabah
- Al-Quran, Surah Ali Imran ayat 97Maqam Ibrahim sebagai tanda yang nyata
- Sahih al-Bukhari, no. 3364Kisah pembinaan Kaabah oleh Nabi Ibrahim AS dan Nabi Ismail AS
- Sahih al-Bukhari, no. 402Cadangan Umar RA yang bersesuaian dengan wahyu
- Sahih Muslim, no. 1218Solat Rasulullah SAW di belakang Maqam Ibrahim
- Fath al-Bari, Ibnu HajarKedudukan asal Maqam dan perpindahannya
- SaudipediaSejarah dan penerangan Maqam Ibrahim
- Biennale Seni Islam Arab SaudiSejarah penutup Maqam Ibrahim
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Solat Sunat TawafNiat, cara dan tempat solat selepas tawaf
- Telaga Zamzam MekahKisah Siti Hajar dan sejarah air zamzam
- Pembinaan Semula KaabahKisah Quraisy membina semula Kaabah
