Di sebalik setiap peristiwa besar dalam sirah, ada insan yang berdiri di sisi Rasulullah SAW. Mereka membenarkan Baginda ketika ramai menolak, berhijrah meninggalkan tanah air dan membuka rumah untuk saudara seiman.
Merekalah para sahabat Rasulullah SAW, generasi yang dipuji al-Quran dan disebut Baginda sebagai sebaik-baik manusia. Mengenali mereka membantu kita memahami bagaimana Islam tumbuh daripada kelompok kecil di Makkah menjadi umat yang tersusun di Madinah.
Panduan ini menghimpunkan sahabat dan sahabiah utama mengikut peranan dan zaman, daripada dakwah awal hingga era Khulafa al-Rasyidin. Ia turut menunjukkan tapak berkaitan mereka yang boleh diziarahi ketika berada di Makkah dan Madinah.
Disemak pada 22 Oktober 2026 · Rujukan utama ialah al-Quran, Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Jami‘ al-Tirmidhi, al-Isabah fi Tamyiz al-Sahabah Ibn Hajar dan al-Sirah al-Nabawiyyah Ibn Hisyam.
Nota AkuIslam
Panduan ini memberi tumpuan kepada sahabat yang paling menonjol dalam peristiwa sirah, bukan senarai lengkap semua sahabat Rasulullah SAW. Susunannya mengikut peranan dan zaman, bukan kedudukan setiap individu di sisi Allah SWT.
Setiap fakta utama dirujuk kepada al-Quran dan hadis sahih, manakala kisah yang hanya terdapat dalam kitab sirah dinyatakan sumbernya. Gambar dirakam oleh kru AkuIslam ketika ziarah bersama rombongan MK Haramain.
Mereka bukan sekadar nama dalam sejarah, tetapi saksi hidup kepada risalah.
Sahabat Rasulullah SAW Dalam Sekilas Pandang
Generasi pertama yang menerima Islam terus daripada Rasulullah SAW, lalu menyampaikannya kepada umat selepas mereka.
Sahabat ialah mereka yang bertemu Rasulullah SAW dalam keadaan beriman dan wafat sebagai Muslim. Mereka terdiri daripada lelaki dan wanita, tua dan muda, daripada pelbagai kabilah dan latar hidup.
Baginda sendiri menyebut generasi ini sebagai sebaik-baik manusia, diikuti generasi selepas mereka. Sabda ini diriwayatkan dalam Sahih al-Bukhari, no. 3651.
Melalui merekalah al-Quran dihimpunkan, hadis dipelihara dan Islam tersebar ke luar Semenanjung Arab. Kisah mereka ialah sebahagian daripada sirah Nabawiyah itu sendiri.
- Istilah
- Sahabat bagi lelaki, sahabiah bagi wanita
- Takrif ringkas
- Bertemu Rasulullah SAW dalam keadaan beriman dan wafat dalam Islam
- Dua golongan utama
- Muhajirin dari Makkah dan Ansar di Madinah
- Insan pertama beriman
- Khadijah binti Khuwailid RA
- Khulafa al-Rasyidin
- Abu Bakar, Umar, Uthman dan Ali RA
- Zaman khalifah
- Tahun 11 hingga 40 Hijrah
- Dijamin syurga
- Sepuluh sahabat dalam satu hadis, Jami‘ al-Tirmidhi, no. 3747
- Pujian al-Quran
- Al-Taubah 100, al-Fath 18 dan 29, al-Hasyr 8 hingga 10
- Tapak ziarah
- Masjid Nabawi, Baqi, Uhud, Quba, Gua Thur dan Ma‘la
Siapakah Yang Digelar Sahabat Nabi?
Takrif yang dipegang ulama hadis ringkas, namun membawa makna yang besar.
Ibn Hajar al-‘Asqalani dalam al-Isabah mentakrifkan sahabat sebagai orang yang bertemu Nabi SAW dalam keadaan beriman kepada Baginda dan meninggal dunia dalam Islam. Takrif ini merangkumi mereka yang lama bersama Baginda dan mereka yang hanya sempat bertemu sebentar.
Al-Quran memuji golongan terawal daripada Muhajirin dan Ansar, serta mereka yang mengikuti jejak mereka dengan baik. Ayat ini menjadi asas penting ketika membicarakan kedudukan generasi sahabat.
وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ
“Dan orang-orang yang terdahulu lagi yang mula-mula (memeluk Islam) daripada orang-orang Muhajirin dan Ansar, dan orang-orang yang menurut (jejak langkah) mereka dengan kebaikan, Allah reda akan mereka dan mereka pula reda akan Dia.”
Surah al-Taubah, ayat 100.
Rasulullah SAW juga melarang umatnya daripada mencela sahabat. Baginda menegaskan bahawa infak emas sebesar Bukit Uhud oleh orang terkemudian tidak menyamai secupak infak mereka, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 3673.
Sahabat Terawal Ketika Dakwah Di Makkah
Mereka beriman ketika Islam masih kecil, dan membayar harga yang paling mahal untuk keimanan itu.
Pada tahun-tahun awal kenabian, bilangan orang Islam sangat sedikit dan mereka sering ditekan pembesar Quraisy. Kitab sirah Ibn Hisyam menyebut dakwah ketika itu disampaikan secara tersembunyi sebelum diseru secara terbuka.
Ammar bin Yasir RA menggambarkan zaman itu dengan jelas. Beliau melihat Rasulullah SAW hanya bersama lima hamba, dua wanita dan Abu Bakar RA, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 3660.
Saidatina Khadijah Binti Khuwailid RA
Khadijah RA ialah insan pertama yang beriman kepada Rasulullah SAW. Ketika Baginda pulang dari Gua Hira dalam keadaan gementar, beliau menenangkan Baginda dengan kata-kata yang penuh keyakinan.
Beliau membawa Baginda bertemu Waraqah bin Naufal, seperti yang diriwayatkan dalam Sahih al-Bukhari, no. 3. Jibril AS kemudian menyampaikan salam daripada Allah kepadanya bersama khabar gembira tentang rumah di syurga, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3820.
Kisah turunnya wahyu pertama boleh dibaca dalam panduan Jabal Nur dan Gua Hira. Makam Khadijah RA pula terletak di Perkuburan Ma‘la, Makkah.
Abu Bakar Al-Siddiq RA
Abu Bakar RA ialah lelaki dewasa pertama yang memeluk Islam dan sahabat paling rapat dengan Baginda. Menurut Ibn Hisyam, Uthman bin Affan, al-Zubair bin al-Awwam, Abdul Rahman bin Auf, Sa‘ad bin Abi Waqqas dan Talhah bin Ubaidillah RA memeluk Islam melalui dakwahnya.
Beliau juga membebaskan hamba yang diseksa kerana iman, termasuk Bilal bin Rabah RA. Umar RA berkata, Abu Bakar penghulu kami dan beliau telah memerdekakan penghulu kami, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3754.
Ali Bin Abi Talib RA Dan Zaid Bin Harithah RA
Ali RA memeluk Islam ketika masih kanak-kanak dan membesar dalam jagaan Rasulullah SAW. Zaid bin Harithah RA pula hamba yang dimerdekakan Baginda dan antara yang terawal beriman.
Ulama sirah lazim merumuskan bahawa Khadijah RA wanita pertama beriman, Abu Bakar RA lelaki dewasa pertama, Ali RA kanak-kanak pertama dan Zaid RA hamba merdeka pertama. Rumusan ini menjelaskan riwayat yang kelihatan berbeza tentang siapa paling awal memeluk Islam.
Bilal, Sumayyah Dan Keluarga Yasir RA
Bilal RA diseksa di bawah terik matahari Makkah, namun lidahnya tetap mengulang kalimah “Ahad, Ahad”. Kisah keteguhan ini direkodkan dalam kitab sirah Ibn Hisyam.
Sumayyah binti Khayyat RA, ibu kepada Ammar bin Yasir RA, gugur kerana mempertahankan imannya. Ibn Sa‘d dalam al-Tabaqat al-Kubra mencatat beliau sebagai syahid pertama dalam Islam.
Empat Khulafa Al-Rasyidin
Empat sahabat yang memimpin umat selepas kewafatan Rasulullah SAW, dengan amanah dan keistimewaan masing-masing.
Selepas Baginda wafat pada tahun 11 Hijrah, kepimpinan umat Islam diteruskan oleh empat sahabat yang digelar Khulafa al-Rasyidin. Zaman mereka berlangsung kira-kira 30 tahun, dari tahun 11 hingga 40 Hijrah.
| Khalifah | Sumbangan utama |
|---|---|
| Abu Bakar al-Siddiq RA | 11 hingga 13 H · 632 hingga 634 M Menyatukan semula umat selepas kewafatan Baginda dan memulakan pengumpulan al-Quran. |
| Umar bin al-Khattab RA | 13 hingga 23 H · 634 hingga 644 M Meluaskan wilayah Islam ke Syam, Iraq dan Mesir serta menyusun pentadbiran negara. |
| Uthman bin Affan RA | 23 hingga 35 H · 644 hingga 656 M Menyalin mushaf al-Quran dan menghantarnya ke wilayah Islam. |
| Ali bin Abi Talib RA | 35 hingga 40 H · 656 hingga 661 M Memimpin umat pada zaman ujian dengan ilmu, keberanian dan kezuhudan. |
Abu Bakar Al-Siddiq RA, Khalifah Pertama
Abu Bakar RA menemani Baginda di Gua Thur ketika hijrah, peristiwa yang dirakam dalam Surah al-Taubah ayat 40. Apabila Amr bin al-As RA bertanya siapakah lelaki paling dicintai Baginda, Baginda menjawab ayah Aisyah, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3662.
Sebagai khalifah, beliau mengarahkan Zaid bin Thabit RA menghimpunkan al-Quran selepas ramai penghafaz gugur dalam Perang Yamamah. Kisah ini terdapat dalam Sahih al-Bukhari, no. 4986.
Umar Bin Al-Khattab RA, Khalifah Kedua
Pengislaman Umar RA membawa kekuatan baharu kepada umat Islam di Makkah. Abdullah bin Mas‘ud RA berkata, kami sentiasa mulia sejak Umar memeluk Islam, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3684.
Beliau wafat pada tahun 23 Hijrah dan meminta izin Aisyah RA untuk disemadikan di sisi dua sahabatnya. Permintaan itu diperkenankan, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 1392.
Uthman Bin Affan RA, Khalifah Ketiga
Uthman RA dikenali sebagai Zun Nurain kerana mengahwini dua puteri Rasulullah SAW, Ruqayyah dan Ummu Kulthum RA. Beliau terkenal dengan kemurahan harta, termasuk menyediakan telaga Rumah untuk umat Islam di Madinah.
Uthman RA sendiri mengingatkan kisah telaga itu dalam Sahih al-Bukhari, no. 2778, dan tapaknya boleh dibaca dalam panduan Telaga Uthman. Pada zamannya, mushaf al-Quran disalin dan dihantar ke wilayah Islam, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 4987.
Ali Bin Abi Talib RA, Khalifah Keempat
Ali RA ialah sepupu dan menantu Rasulullah SAW, suami kepada Fatimah RA. Baginda bersabda kepadanya, kedudukanmu di sisiku seperti kedudukan Harun di sisi Musa, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3706.
Beliau terkenal dengan ilmu dan keberanian, termasuk ketika diserahkan panji dalam Perang Khaibar, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3701. Di Madinah, Masjid Ali bin Abi Talib berhampiran Masjid Nabawi mengabadikan namanya hingga hari ini.
Nota AkuIslam
Ahli Sunnah meletakkan kelebihan Khulafa al-Rasyidin mengikut urutan khilafah mereka. Ibn Umar RA menyebut para sahabat sendiri mendahulukan Abu Bakar, kemudian Umar, kemudian Uthman RA pada zaman Baginda, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3655.
Ali RA pula, ketika ditanya anaknya Muhammad, menyebut Abu Bakar RA kemudian Umar RA sebagai insan terbaik selepas Rasulullah SAW. Riwayat ini terdapat dalam Sahih al-Bukhari, no. 3671.
Sepuluh Sahabat Yang Dijamin Syurga
Sepuluh nama yang disebut Rasulullah SAW dalam satu hadis, masyhur sebagai al-‘Asyarah al-Mubasysyarah.
Abdul Rahman bin Auf RA meriwayatkan bahawa Rasulullah SAW menyebut sepuluh sahabat yang dijamin syurga. Hadis ini terdapat dalam Jami‘ al-Tirmidhi, no. 3747, dan turut diriwayatkan Sa‘id bin Zaid RA dalam Sunan Abi Dawud, no. 4649.
| Sahabat | Dikenali sebagai |
|---|---|
| Abu Bakar al-Siddiq RA | Khalifah pertama dan teman hijrah Baginda |
| Umar bin al-Khattab RA | Khalifah kedua, al-Faruq |
| Uthman bin Affan RA | Khalifah ketiga, Zun Nurain |
| Ali bin Abi Talib RA | Khalifah keempat dan sepupu Baginda |
| Talhah bin Ubaidillah RA | Melindungi Baginda dengan tangannya di Uhud |
| Al-Zubair bin al-Awwam RA | Hawari atau pembela setia Rasulullah SAW |
| Abdul Rahman bin Auf RA | Usahawan Muhajirin yang sangat dermawan |
| Sa‘ad bin Abi Waqqas RA | Pemanah yang didoakan Baginda di Uhud |
| Sa‘id bin Zaid RA | Antara yang terawal memeluk Islam di Makkah |
| Abu Ubaidah bin al-Jarrah RA | Digelar Amin umat ini oleh Baginda |
Gelaran hawari bagi al-Zubair RA terdapat dalam Sahih al-Bukhari, no. 2846, manakala gelaran Amin umat bagi Abu Ubaidah RA dalam Sahih al-Bukhari, no. 3744. Kisah Talhah RA dan Sa‘ad RA di Uhud pula diriwayatkan dalam Sahih al-Bukhari, no. 3724 dan 4055.
Khabar gembira syurga tidak terhad kepada sepuluh nama ini sahaja. Bilal RA diberi khabar gembira dalam Sahih al-Bukhari, no. 1149, manakala ahli Badar dan ahli Baiah al-Ridwan disebut kelebihannya dalam Sahih al-Bukhari, no. 3983 dan Sahih Muslim, no. 2496.
لَّقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ
“Demi sesungguhnya! Allah reda akan orang-orang yang beriman, ketika mereka memberikan pengakuan taat setia kepadamu (wahai Muhammad) di bawah naungan pohon.”
Surah al-Fath, ayat 18.
Sahabat Muhajirin Dalam Peristiwa Hijrah
Mereka meninggalkan Makkah dengan tangan hampir kosong, membawa iman sebagai bekal utama.
Sebelum hijrah ke Madinah, sebahagian sahabat terlebih dahulu berhijrah ke Habsyah untuk menyelamatkan agama mereka. Menurut Ibn Hisyam, antara yang berhijrah ialah Uthman bin Affan RA bersama isterinya Ruqayyah RA, diikuti kemudian oleh Ja‘far bin Abi Talib RA.
Ke Madinah pula, Mus‘ab bin Umair RA tiba lebih awal untuk mengajar al-Quran kepada penduduknya. Al-Bara’ RA menyebut, orang pertama yang datang kepada mereka ialah Mus‘ab bin Umair dan Ibn Ummi Maktum, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3925.
Keluarga Abu Bakar RA Di Sebalik Hijrah
Hijrah Rasulullah SAW bersama Abu Bakar RA disokong oleh satu keluarga yang bekerja dalam senyap. Abdullah bin Abu Bakar RA membawa berita Makkah setiap malam, manakala Amir bin Fuhairah RA menggembala kambing untuk menghapuskan jejak dan membekalkan susu.
Asma’ binti Abu Bakar RA mengoyakkan tali pinggangnya kepada dua untuk mengikat bekalan, lalu digelar Zat al-Nitaqain. Kisah lengkap ini diriwayatkan oleh Aisyah RA dalam Sahih al-Bukhari, no. 3905.
إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا
“…ketika kaum kafir mengeluarkannya (dari Makkah), sedang ia salah seorang daripada dua (sahabat) semasa mereka berlindung di dalam gua, ketika ia berkata kepada sahabatnya: Janganlah engkau berdukacita, sesungguhnya Allah bersama kita.”
Surah al-Taubah, ayat 40.
Abu Bakar RA menceritakan kebimbangannya apabila kaki kaum musyrikin kelihatan di atas gua. Baginda menenangkannya, apa sangkaanmu terhadap dua orang yang Allah ketiganya, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3653.
Tapak persembunyian itu ialah Gua Thur di selatan Makkah, manakala persinggahan pertama di Madinah ialah Masjid Quba. Kedua-duanya mempunyai panduan khusus dalam siri Jejak Sirah Haramain.
Sahabat Ansar Yang Membina Masyarakat Madinah
Mereka bukan sekadar tuan rumah, tetapi saudara yang berkongsi segala yang dimiliki.
Ansar ialah penduduk Madinah daripada kabilah Aus dan Khazraj yang menerima Islam dan berbaiah dengan Rasulullah SAW di Aqabah. Baginda bersabda bahawa tanda iman ialah mencintai Ansar, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 17.
وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ
“…dan mereka juga mengutamakan (orang-orang yang berhijrah itu) lebih daripada diri mereka sendiri, sekalipun mereka dalam keadaan kekurangan.”
Surah al-Hasyr, ayat 9.
Selepas hijrah, Rasulullah SAW mempersaudarakan Muhajirin dan Ansar. Sa‘ad bin al-Rabi‘ RA menawarkan separuh hartanya kepada Abdul Rahman bin Auf RA, namun Abdul Rahman hanya meminta ditunjukkan jalan ke pasar, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3780.
Sa‘ad Bin Mu‘az RA Dan Sa‘ad Bin Ubadah RA
Sa‘ad bin Mu‘az RA pemimpin kabilah Aus, manakala Sa‘ad bin Ubadah RA pemimpin kabilah Khazraj. Kedua-duanya menjadi tunjang Ansar dalam keputusan besar pada zaman Baginda.
Sa‘ad bin Mu‘az RA cedera dalam Perang Khandaq dan wafat tidak lama selepas itu. Rasulullah SAW bersabda, Arasy bergegar kerana kematiannya, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 3803.
Abu Ayyub Al-Ansari RA
Rasulullah SAW tinggal di rumah Abu Ayyub RA sebaik tiba di Madinah, sebelum bilik Baginda di sisi Masjid Nabawi siap dibina. Adab beliau melayan Baginda diriwayatkan dalam Sahih Muslim, no. 2053.
Semangatnya tidak padam walaupun usia meningkat. Ibn Sa‘d dalam al-Tabaqat al-Kubra mencatat beliau wafat ketika menyertai ekspedisi ke Konstantinopel.
Abu Talhah Al-Ansari RA
Apabila turun ayat tentang menginfakkan harta yang dicintai, Abu Talhah RA terus menyerahkan kebun Bairuha’, harta paling disayanginya. Kisah ini terdapat dalam Sahih al-Bukhari, no. 1461.
Kebun itu terletak berhampiran Masjid Nabawi, dan telaganya kini dikenali sebagai Telaga Bir Ha. Baca panduannya di Telaga Bir Ha.
Sahabiah Yang Penting Dalam Sejarah Islam
Sirah tidak lengkap tanpa wanita yang beriman, berhijrah, berilmu dan berjuang di sisi Rasulullah SAW.
Sahabiah memainkan peranan besar dalam setiap fasa sirah. Ada yang menjadi tempat Baginda bermusyawarah, ada yang menjadi rujukan ilmu dan ada yang turut berada di medan perang.
Sumayyah RA, syahidah pertama dalam Islam, telah disentuh dalam bahagian dakwah di Makkah. Kisah para sahabiah menunjukkan sumbangan kepada Islam hadir dalam pelbagai bentuk, sama ada ilmu, harta, nasihat atau keberanian.
Sahabat Dalam Perang Badar, Uhud Dan Khandaq
Tiga peperangan besar yang menguji iman, disiplin dan kesabaran generasi sahabat.
Perang Badar, Tahun 2 Hijrah
Lebih 310 sahabat keluar bersama Rasulullah SAW dan berdepan sekitar seribu tentera Quraisy, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 3957. Hamzah, Ali dan Ubaidah bin al-Harith RA tampil dalam perang tanding di barisan hadapan, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3965.
Kemenangan ini menjadikan ahli Badar golongan yang sangat dimuliakan. Kisah lengkapnya boleh dibaca dalam panduan Perang Badar dan Makam Syuhada Badar.
Perang Uhud, Tahun 3 Hijrah
Di Uhud, Rasulullah SAW menempatkan pemanah di atas bukit kecil di bawah pimpinan Abdullah bin Jubair RA dan berpesan agar tidak meninggalkan kedudukan. Apabila pesanan itu tidak dipatuhi, keadaan berubah dan ramai sahabat gugur, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 3039.
Hamzah bin Abdul Muttalib RA gugur syahid di tangan Wahsyi, dalam Sahih al-Bukhari, no. 4072. Mus‘ab bin Umair RA pula dikafankan dengan kain yang tidak cukup menutup tubuhnya, dalam Sahih al-Bukhari, no. 1276.
Talhah bin Ubaidillah RA melindungi Baginda dengan tangannya sehingga tangan itu lumpuh, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3724. Tapak peristiwa ini boleh dibaca dalam panduan Jabal Uhud, Jabal al-Rumat dan Makam Syuhada Uhud.
Perang Khandaq, Tahun 5 Hijrah
Menghadapi gabungan tentera Ahzab, umat Islam menggali parit di utara Madinah dan Rasulullah SAW sendiri turut mengangkat tanah. Al-Bara’ RA menggambarkan Baginda berdebu sambil melantunkan syair memohon keteguhan, dalam Sahih al-Bukhari, no. 4104.
Cadangan menggali parit masyhur dikaitkan dengan Salman al-Farisi RA, namun kisah ini datang daripada kitab sirah seperti Ibn Hisyam dan al-Tabaqat al-Kubra Ibn Sa‘d. Jejak peristiwa ini boleh dibaca dalam panduan Masjid Khandaq dan Masjid Salman al-Farisi.
Sahabat Dalam Ilmu, Hadis Dan Penulisan Al-Quran
Tanpa mereka, al-Quran dan sunnah tidak sampai kepada kita dalam bentuk yang terpelihara.
Rasulullah SAW menamakan empat sahabat sebagai rujukan untuk mengambil al-Quran. Mereka ialah Abdullah bin Mas‘ud, Salim maula Abi Huzaifah, Ubay bin Ka‘ab dan Mu‘az bin Jabal RA, dalam Sahih al-Bukhari, no. 3758.
| Sahabat | Sumbangan |
|---|---|
| Zaid bin Thabit RA | Penulis wahyu yang menghimpunkan al-Quran pada zaman Abu Bakar RA Al-Bukhari, no. 4986 |
| Abdullah bin Mas‘ud RA | Antara sahabat yang paling arif tentang bacaan al-Quran Al-Bukhari, no. 3758 |
| Ubay bin Ka‘ab RA | Rujukan bacaan al-Quran dalam kalangan sahabat Al-Bukhari, no. 3758 |
| Mu‘az bin Jabal RA | Diutus ke Yaman untuk mengajar agama Al-Bukhari, no. 1395 |
| Abu Hurairah RA | Antara perawi hadis paling ramai Al-Bukhari, no. 118 |
| Abdullah bin Abbas RA | Didoakan Baginda agar faham agama Al-Bukhari, no. 143 |
| Aisyah RA | Tempat sahabat merujuk persoalan hadis Al-Tirmidhi, no. 3883 |
Abu Hurairah RA menjelaskan sebab banyaknya riwayat beliau. Beliau sentiasa mendampingi Baginda ketika sahabat lain sibuk berniaga dan mengusahakan kebun, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 118.
Pada zaman Uthman RA, mushaf yang dihimpunkan itu disalin dan dihantar ke wilayah Islam. Usaha inilah yang menyatukan bacaan umat, seperti dalam Sahih al-Bukhari, no. 4987.
Garis Masa Sahabat Dan Peristiwa Sirah
Perjalanan generasi sahabat dalam satu pandangan, dari wahyu pertama hingga akhir zaman Khulafa al-Rasyidin.
- Wahyu pertamaWahyu turun di Gua Hira dan Khadijah RA menjadi insan pertama beriman.Sahih al-Bukhari, no. 3
- Awal dakwahAbu Bakar, Ali, Zaid RA dan beberapa hamba memeluk Islam dalam kelompok kecil.Sahih al-Bukhari, no. 3660
- Sebelum hijrahSebahagian sahabat berhijrah ke Habsyah, manakala penduduk Yathrib berbaiah di Aqabah.Ibn Hisyam dan Sahih al-Bukhari, no. 18
- 1 Hijrah, 622 MRasulullah SAW berhijrah bersama Abu Bakar RA, lalu Muhajirin dan Ansar dipersaudarakan.Sahih al-Bukhari, no. 3905 dan 3780
- 2 HijrahPerang Badar bersama lebih 310 sahabat.Sahih al-Bukhari, no. 3957
- 3 HijrahPerang Uhud, Hamzah RA dan Mus‘ab RA gugur syahid.Sahih al-Bukhari, no. 4072 dan 1276
- 5 HijrahPerang Khandaq dan kewafatan Sa‘ad bin Mu‘az RA.Sahih al-Bukhari, no. 4104 dan 3803
- 6 HijrahBaiah al-Ridwan di Hudaibiyah.Surah al-Fath, ayat 18
- 11 Hijrah, 632 MRasulullah SAW wafat dan Abu Bakar RA memimpin umat sebagai khalifah pertama.Sahih al-Bukhari, no. 3668
- 13 hingga 23 HijrahZaman Umar RA, wilayah Islam meluas ke Syam, Iraq dan Mesir.Kitab sirah dan tarikh
- 23 hingga 35 HijrahZaman Uthman RA dan penyalinan mushaf al-Quran.Sahih al-Bukhari, no. 4987
- 35 hingga 40 HijrahZaman Ali RA, penutup era Khulafa al-Rasyidin.Kitab sirah dan tarikh
Jejak Sahabat Di Makkah Dan Madinah Hari Ini
Tapak-tapak ini tidak menambah rukun umrah, namun menghidupkan sirah di hadapan mata.
Banyak tapak yang berkait dengan sahabat boleh diziarahi ketika berada di Tanah Haram. Kebanyakannya terletak di Madinah dan lazim dimasukkan dalam program ziarah luar bersama mutawwif.
| Tapak | Kaitan dengan sahabat |
|---|---|
| Masjid Nabawi | Makam Rasulullah SAW bersama Abu Bakar RA dan Umar RA |
| Perkuburan Baqi | Uthman RA, ahli keluarga Baginda dan ramai sahabat |
| Kawasan Uhud | Hamzah RA, Mus‘ab RA dan syuhada Uhud |
| Masjid Quba | Persinggahan pertama hijrah, disambut kaum Ansar |
| Masjid Abu Bakar | Bersama Masjid Umar dan Masjid Ali, sekitar Masjid Ghamamah |
| Telaga Uthman | Telaga Rumah yang disediakan Uthman RA |
| Gua Thur, Makkah | Persembunyian Baginda bersama Abu Bakar RA |
| Perkuburan Ma‘la, Makkah | Makam Khadijah RA |
- Memberi salam dan mendoakan ahli kubur
- Membaca kisah sahabat sebelum ziarah
- Mendengar penerangan sirah daripada mutawwif
- Menjaga suara di kawasan perkuburan
- Mematuhi arahan petugas dan waktu lawatan
- Mengambil tanah atau batu sebagai tabarruk
- Meminta hajat kepada ahli kubur
- Menetapkan amalan khas tanpa dalil
- Memanjat pagar atau masuk kawasan larangan
- Menghalang laluan semata-mata untuk bergambar
Nota AkuIslam
Waktu dan akses ke tanah perkuburan seperti Baqi ditetapkan pihak berkuasa dan boleh berubah mengikut musim. Ikuti arahan mutawwif serta petugas di lokasi sebelum merancang lawatan.
Doa dan adab ketika menziarahi perkuburan boleh dirujuk dalam panduan Doa Ziarah Perkuburan Baqi.
Salah Faham Yang Perlu Diluruskan
Beberapa tanggapan yang biasa didengar, dan apa yang sebenarnya disebut sumber yang sahih.
Sahabat hanya merujuk kepada lelaki.
Takrif sahabat merangkumi wanita yang bertemu Baginda dalam keadaan beriman. Mereka dikenali sebagai sahabiah, seperti Khadijah, Aisyah dan Ummu Salamah RA.
Hanya sepuluh sahabat dijamin syurga.
Sepuluh nama itu disebut dalam satu hadis. Hadis sahih lain turut memberi khabar gembira kepada Bilal RA, ahli Badar dan ahli Baiah al-Ridwan.
Bilangan sahabat diketahui dengan tepat.
Tiada bilangan muktamad. Ibn Hajar dalam al-Isabah menukilkan kata-kata Abu Zur‘ah al-Razi bahawa lebih 100 ribu orang pernah melihat dan mendengar daripada Baginda.
Cadangan Salman RA menggali parit terdapat dalam Sahih al-Bukhari.
Al-Bukhari meriwayatkan penggalian parit, tetapi cadangan Salman RA datang daripada kitab sirah seperti Ibn Hisyam dan Ibn Sa‘d.
Mengambil tanah makam sahabat membawa berkat.
Ziarah kubur disyariatkan untuk memberi salam, mendoakan dan mengingati mati, seperti dalam Sahih Muslim, no. 976. Mengambil tanah atau meminta hajat kepada ahli kubur tidak diajar dalam sunnah.
Mengenali sahabat melalui sumber yang betul menjaga kita daripada berlebihan, dan juga daripada meremehkan kedudukan mereka.
Enam Pengajaran Daripada Kehidupan Para Sahabat
Kisah mereka bukan untuk dikagumi semata-mata, tetapi untuk dicontohi dalam kehidupan hari ini.
Setiap pengajaran di bawah berpaut pada kisah yang dirakam dalam nas. Renungkan satu demi satu, terutama ketika berdiri di tapak yang pernah mereka jejaki.
Soalan Lazim Tentang Sahabat Nabi
Apakah maksud sahabat Nabi?
Sahabat ialah orang yang bertemu Rasulullah SAW dalam keadaan beriman kepada Baginda dan wafat dalam Islam. Takrif ini dinyatakan Ibn Hajar dalam al-Isabah dan merangkumi lelaki serta wanita.
Siapakah orang pertama memeluk Islam?
Khadijah RA ialah insan pertama yang beriman. Dalam kalangan lelaki dewasa ialah Abu Bakar RA, kanak-kanak ialah Ali RA dan hamba merdeka ialah Zaid bin Harithah RA.
Siapakah sahabat paling utama selepas Rasulullah SAW?
Ahli Sunnah mendahulukan Abu Bakar RA, kemudian Umar, Uthman dan Ali RA. Susunan ini disokong riwayat dalam Sahih al-Bukhari, no. 3655 dan 3671.
Siapakah sepuluh sahabat yang dijamin syurga?
Abu Bakar, Umar, Uthman, Ali, Talhah, al-Zubair, Abdul Rahman bin Auf, Sa‘ad bin Abi Waqqas, Sa‘id bin Zaid dan Abu Ubaidah bin al-Jarrah RA. Mereka disebut dalam Jami‘ al-Tirmidhi, no. 3747.
Berapakah jumlah sahabat Rasulullah SAW?
Tiada bilangan yang muktamad. Ibn Hajar dalam al-Isabah menukilkan kata-kata Abu Zur‘ah al-Razi bahawa lebih 100 ribu orang pernah melihat dan mendengar daripada Baginda.
Adakah wanita juga digelar sahabat?
Ya. Wanita yang bertemu Rasulullah SAW dalam keadaan beriman digelar sahabiah, seperti Khadijah, Aisyah, Fatimah dan Asma’ RA.
Apakah beza Muhajirin dan Ansar?
Muhajirin ialah sahabat yang berhijrah dari Makkah ke Madinah. Ansar pula penduduk Madinah daripada kabilah Aus dan Khazraj yang menyambut dan membantu mereka.
Di manakah makam para sahabat di Madinah?
Abu Bakar RA dan Umar RA disemadikan di sisi Rasulullah SAW di Masjid Nabawi. Ramai sahabat lain disemadikan di Perkuburan Baqi, manakala syuhada Uhud di kawasan Bukit Uhud.
Bolehkah menziarahi tapak sahabat ketika umrah?
Boleh, dan ziarah Madinah lazimnya merangkumi Masjid Quba serta Bukit Uhud. Ziarah ini bukan rukun atau wajib umrah, sebaliknya lawatan sirah untuk menambah ilmu dan penghayatan.
Penutup, Generasi Yang Menjadi Teladan
Para sahabat bukan insan yang tidak pernah silap, tetapi insan yang memilih untuk setia ketika kesetiaan itu paling mahal harganya. Mereka membenarkan, berhijrah, berkongsi dan berkorban sehingga Islam sampai kepada kita hari ini.
Apabila melangkah di Quba, Uhud atau Baqi, nama-nama ini bukan lagi sekadar bacaan. Semoga kisah mereka menghidupkan semangat yang sama dalam diri kita, InsyaAllah.
Kisah sahabat bersambung dalam setiap peristiwa sirah. Ikuti siri Jejak Sirah Haramain untuk mengenali tapak dan peristiwa yang mereka lalui.
Merancang umrah?
Jejak Sahabat Bersama MK Haramain
Program ziarah Madinah merangkumi Masjid Quba, Bukit Uhud dan tempat bersejarah lain bersama mutawwif. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah, atau pilih Umrah4Ladies untuk rombongan khas wanita.
Sumber Rujukan
- Al-QuranSurah al-Taubah ayat 40 dan 100, al-Fath ayat 18 dan 29, serta al-Hasyr ayat 8 hingga 10
- Sahih al-Bukhari, no. 3 dan 3820Wahyu pertama dan kelebihan Khadijah RA
- Sahih al-Bukhari, no. 3651 dan 3673Kelebihan generasi sahabat dan larangan mencela mereka
- Sahih al-Bukhari, no. 3655, 3662 dan 3671Kedudukan Abu Bakar RA dan Umar RA
- Sahih al-Bukhari, no. 3660 dan 3754Sahabat terawal dan kisah Bilal RA
- Sahih al-Bukhari, no. 3684, 1392, 2778, 3706 dan 3701Umar, Uthman dan Ali RA
- Sahih al-Bukhari, no. 3905, 3653 dan 3925Hijrah, Gua Thur dan Mus‘ab bin Umair RA
- Sahih al-Bukhari, no. 17, 3780, 3803 dan 1461Ansar, persaudaraan, Sa‘ad bin Mu‘az RA dan Abu Talhah RA
- Sahih al-Bukhari, no. 2846, 3744, 3724, 4055, 1149 dan 3983Kelebihan sahabat yang dijamin syurga, Bilal RA dan ahli Badar
- Sahih al-Bukhari, no. 3769, 3624 dan 2731Aisyah, Fatimah dan Ummu Salamah RA
- Sahih al-Bukhari, no. 3957, 3965, 3039, 4072, 1276 dan 4104Badar, Uhud dan Khandaq
- Sahih al-Bukhari, no. 3758, 4986, 4987, 1395, 118 dan 143Ilmu, hadis dan penulisan al-Quran
- Sahih Muslim, no. 2496, 2053 dan 976Ahli Baiah al-Ridwan, Abu Ayyub RA dan adab ziarah kubur
- Jami‘ al-Tirmidhi, no. 3747 dan 3883Sepuluh sahabat dijamin syurga dan ilmu Aisyah RA
- Sunan Abi Dawud, no. 4649Riwayat Sa‘id bin Zaid RA tentang sepuluh sahabat
- Ibn Hajar al-‘Asqalani, al-Isabah fi Tamyiz al-SahabahTakrif sahabat dan nukilan Abu Zur‘ah al-Razi tentang bilangan sahabat
- Ibn Hisyam, al-Sirah al-NabawiyyahDakwah awal, pengislaman melalui Abu Bakar RA, hijrah ke Habsyah, Bilal RA, Nusaibah RA dan Khandaq
- Ibn Sa‘d, al-Tabaqat al-KubraSumayyah RA, Nusaibah RA, Abu Ayyub RA dan cadangan parit oleh Salman RA
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Perang BadarPertempuran besar pertama bersama lebih 310 sahabat
- Jabal Nur dan Gua HiraTempat wahyu pertama diturunkan
- Gua ThurPersembunyian Rasulullah SAW dan Abu Bakar RA
- Masjid QubaPersinggahan pertama hijrah di Madinah
- Makam BaqiTempat ramai sahabat disemadikan
- Makam Syuhada UhudHamzah RA dan para syuhada Uhud
- Jabal UhudMedan Perang Uhud dan pengajarannya
- Masjid KhandaqJejak Perang Khandaq di utara Madinah
- Masjid Abu BakarMasjid bersejarah sekitar Masjid Ghamamah
- Masjid Ali bin Abi TalibMasjid yang mengabadikan nama Ali RA
- Telaga UthmanTelaga Rumah yang disediakan Uthman RA
- Telaga Bir HaKebun Bairuha’ milik Abu Talhah RA
- Makam Ma‘laMakam Khadijah RA di Makkah
