AHLI SUFFAH: Sejarah Komuniti, Pendidikan dan Kehidupan di Masjid Nabawi

Ahli Suffah ialah sekumpulan sahabat Rasulullah SAW yang tinggal di ruang berteduh di Masjid Nabawi, Madinah. Kebanyakan mereka tidak mempunyai tempat tinggal, harta atau keluarga yang dapat membantu mereka di Madinah.

Ruang al-Suffah bukan sekadar tempat berteduh. Di situlah mereka beribadah, mempelajari al-Quran dan mendampingi Rasulullah SAW setiap hari.

Panduan ini menghimpunkan sejarah, kehidupan dan pendidikan Ahli Suffah berdasarkan hadis sahih. Kisah mereka menunjukkan cara Islam membina masyarakat yang saling menjaga.

Disemak pada 11 November 2026 · Rujukan utama ialah al-Quran, Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Tafsir al-Qurtubi, Fath al-Bari karya Ibnu Hajar al-Asqalani dan Hilyat al-Auliya’ karya Abu Nu‘aim al-Asbahani.

Ahli Suffah ialah tetamu Islam yang hidup sederhana tetapi kaya dengan ilmu dan keikhlasan.

Ahli Suffah dalam Sekilas Pandang

Komuniti sahabat yang tinggal di Masjid Nabawi dan dikenali sebagai tetamu Islam.

Ahli Suffah ialah golongan sahabat yang menetap di ruang berteduh dalam kawasan Masjid Nabawi. Mereka menerima perhatian Rasulullah SAW dan bantuan daripada masyarakat Islam di Madinah.

Ahli Suffah bukan kumpulan yang keanggotaannya tetap. Ibnu Hajar menjelaskan bahawa bilangan mereka bertambah dan berkurang apabila ada yang berkahwin, meninggal dunia atau bermusafir.

Latar Kemunculan Ahli Suffah Selepas Hijrah

Hijrah ke Madinah melahirkan keperluan baharu, iaitu tempat berlindung bagi sahabat yang tiada rumah.

Selepas hijrah Rasulullah SAW ke Madinah, masyarakat Islam mula membina kehidupan baharu. Golongan Muhajirin meninggalkan rumah dan sebahagian besar harta mereka di Mekah demi mempertahankan agama.

Tidak semua pendatang mempunyai keluarga atau tempat tinggal di Madinah. Keadaan ini memerlukan sokongan kaum Ansar melalui persaudaraan Muhajirin dan Ansar serta perhatian Rasulullah SAW sendiri.

Masjid sebagai Pusat Masyarakat

Masjid Nabawi dibina sejurus selepas Rasulullah SAW tiba di Madinah pada tahun pertama Hijrah. Kisah pembinaannya diterangkan dalam artikel Pembinaan Masjid Nabawi.

Masjid ini menjadi pusat ibadah, pembelajaran dan urusan masyarakat. Salah satu ruangnya, iaitu al-Suffah, dijadikan tempat berteduh bagi sahabat yang memerlukan.

Kewujudan al-Suffah menunjukkan bahawa keperluan golongan miskin diberi perhatian sejak awal masyarakat Madinah. Masjid bukan sekadar tempat solat, malah menjadi sebahagian daripada sistem sokongan umat.

Lokasi al-Suffah di Masjid Nabawi

Al-Suffah ialah ruang berbumbung di bahagian belakang Masjid Nabawi lama.

Ibnu Hajar al-Asqalani dalam Fath al-Bari menyifatkan al-Suffah sebagai tempat berteduh di bahagian belakang Masjid Nabawi. Tempat ini disediakan untuk orang asing yang tiada tempat tinggal dan tiada keluarga.

Perkataan suffah dalam bahasa Arab merujuk kepada ruang beratap yang bersambung dengan sesebuah binaan. Ruang ini menyediakan perlindungan asas, bukan rumah batu yang lengkap.

Kedudukan al-Suffah Hari Ini

Masjid Nabawi telah melalui beberapa fasa pembesaran sejak zaman Rasulullah SAW. Kawasan masjid lama kini berada dalam kompleks masjid yang jauh lebih luas.

Oleh itu, tiada binaan khusus yang boleh dikenal pasti sebagai al-Suffah asal pada hari ini. Kedudukannya hanya boleh difahami berdasarkan catatan sejarah tentang binaan masjid pada zaman tersebut.

Siapakah Ahli Suffah?

Mereka bukan sebuah kabilah, tetapi sahabat yang disatukan oleh keadaan hidup dan tempat berlindung.

Ahli Suffah ialah sahabat Rasulullah SAW yang tinggal di al-Suffah kerana keadaan hidup mereka. Kebanyakan mereka terdiri daripada golongan Muhajirin, orang miskin dan pendatang yang tiada tempat tinggal.

Saidina Abu Hurairah RA ialah sahabat yang terkenal dengan kehidupan di al-Suffah. Banyak gambaran tentang kehidupan mereka sampai kepada kita melalui riwayat beliau.

Abu Nu‘aim al-Asbahani turut menghimpunkan nama-nama Ahli Suffah dalam kitab Hilyat al-Auliya’. Senarai seperti ini menunjukkan bahawa komuniti mereka diingati oleh ulama sebagai golongan yang istimewa.

Komuniti yang Sentiasa Berubah

Tidak semua yang pernah tinggal di al-Suffah menetap di sana sepanjang hayat. Menurut Ibnu Hajar dalam Fath al-Bari, bilangan mereka berubah apabila ada yang berkahwin, meninggal dunia atau bermusafir.

Kedatangan pendatang baharu pula menambah bilangan penghuni. Keadaan ini menjadikan Ahli Suffah komuniti yang berubah mengikut keperluan masyarakat Madinah.

Bilangan Ahli Suffah dan Perbezaan Riwayat

Jumlah Ahli Suffah tidak tetap, jadi satu angka tidak menggambarkan seluruh zaman Madinah.

Jumlah Ahli Suffah sering ditanya kerana terdapat beberapa angka dalam penulisan sejarah. Angka dalam satu riwayat tidak semestinya menggambarkan jumlah keseluruhan sepanjang zaman Madinah.

Riwayat 70 Orang dalam Sahih al-Bukhari

Abu Hurairah RA menceritakan bahawa beliau pernah melihat 70 orang daripada Ahli Suffah. Tiada seorang pun daripada mereka yang memiliki kain rida’, iaitu kain penutup bahagian atas tubuh.

Hadis ini menggambarkan kesempitan hidup yang dialami oleh sebahagian daripada mereka. Hadis ini juga menunjukkan bahawa golongan tersebut memerlukan perhatian masyarakat.

Mengapa Angkanya Berbeza?

Al-Qurtubi dalam tafsirnya bagi Surah Al-Baqarah ayat 273 menyebut bahawa Ahli Suffah berjumlah sekitar 400 orang. Angka ini berbeza daripada 70 orang yang dilihat oleh Abu Hurairah RA dalam Sahih al-Bukhari.

Angka 70 ialah pemerhatian Abu Hurairah RA dalam hadis sahih. Angka sekitar 400 pula ialah keterangan dalam kitab tafsir yang disebut tadi. Jangan menganggap angka 400 sebagai jumlah terkumpul yang telah disahkan.

Bilangan mereka berubah apabila pendatang baharu tiba atau penghuni lama berpindah. Oleh itu, lebih tepat untuk menyebut bahawa jumlah Ahli Suffah berubah mengikut keadaan.

Kehidupan Harian Ahli Suffah

Kekurangan harta tidak menghalang mereka daripada mendampingi Rasulullah SAW.

Kehidupan Ahli Suffah sangat sederhana. Sebahagian mereka menghadapi kekurangan makanan, pakaian dan tempat berlindung.

Namun kesempitan hidup tidak menghalang mereka daripada mendampingi Rasulullah SAW. Mereka menggunakan masa untuk beribadah dan mempelajari agama.

Mengutamakan Ibadah

Masjid Nabawi menjadi tempat utama mereka menunaikan solat dan beribadah. Mereka berada dekat dengan suasana kehidupan Rasulullah SAW dan para sahabat.

Hidup dalam Kesederhanaan

Riwayat Abu Hurairah RA menggambarkan pakaian sebahagian Ahli Suffah yang sangat terhad. Ada yang hanya memiliki sehelai kain yang diikat pada tubuh.

Berkongsi Kehidupan

Ahli Suffah hidup dalam satu persekitaran yang membolehkan mereka saling mengenali. Kehidupan ini membentuk persaudaraan dan sikap mengambil berat terhadap keperluan orang lain.

Dekat dengan Rasulullah SAW

Kedudukan mereka di dalam kawasan masjid memudahkan mereka mengikuti majlis Rasulullah SAW. Mereka berpeluang mendengar pengajaran agama dan melihat kehidupan Baginda secara langsung.

Pendidikan dan Majlis Ilmu di al-Suffah

Ruang al-Suffah berkait rapat dengan suasana ilmu di Masjid Nabawi.

Ahli Suffah mempelajari al-Quran dan hukum agama melalui pengajaran Rasulullah SAW. Mereka juga mendapat manfaat daripada suasana ilmu yang hidup di Masjid Nabawi setiap hari.

Namun al-Suffah tidak wajar digambarkan sebagai universiti formal. Tiada bukti tentang sistem pentadbiran atau kurikulum seperti institusi pengajian hari ini.

Masjid sebagai Pusat Pendidikan

Pengajaran agama di Masjid Nabawi tidak terhad kepada Ahli Suffah sahaja. Sesiapa yang hadir ke masjid berpeluang mendengar pengajaran Rasulullah SAW.

Kisah Abu Hurairah RA menunjukkan peluang belajar yang diperoleh apabila seseorang kerap mendampingi Rasulullah SAW. Beliau sendiri menerangkan sebab beliau meriwayatkan banyak hadis, seperti riwayat al-Bukhari, no. 118.

Sahabat Muhajirin sibuk berniaga di pasar, manakala sahabat Ansar mengurus harta dan kebun mereka. Abu Hurairah RA pula mendampingi Rasulullah SAW dengan makanan sekadar mengisi perut. Beliau berpeluang menghadiri majlis dan menghafaz pengajaran yang terlepas daripada sebahagian sahabat lain.

Mengapa Pendidikan Mereka Penting?

Kisah Ahli Suffah menunjukkan bahawa peluang menuntut ilmu tidak bergantung pada kekayaan. Golongan yang serba kekurangan turut diberi ruang untuk belajar terus daripada Rasulullah SAW.

Kebajikan Rasulullah SAW kepada Ahli Suffah

Rasulullah SAW memastikan sedekah sampai kepada Ahli Suffah dan berkongsi hadiah dengan mereka.

Abu Hurairah RA menyifatkan Ahli Suffah sebagai tetamu Islam. Mereka tidak mempunyai keluarga, harta atau tempat bergantung di Madinah.

Riwayat yang sama menerangkan cara Rasulullah SAW mengurus pemberian orang. Apabila sedekah sampai, Baginda menyerahkan semuanya kepada Ahli Suffah tanpa mengambil sedikit pun.

Apabila hadiah pula sampai, Baginda mengambil sebahagian dan berkongsi selebihnya dengan mereka. Cara ini memastikan Ahli Suffah tidak terabai walaupun mereka tiada sumber pendapatan.

Sokongan Para Sahabat

Rasulullah SAW juga meminta para sahabat membawa Ahli Suffah pulang untuk makan malam. Sesiapa yang mempunyai makanan untuk dua orang diminta membawa orang ketiga daripada mereka.

Dalam riwayat yang sama, Abu Bakar RA membawa tiga orang manakala Rasulullah SAW membawa sepuluh orang. Abdul Rahman bin Abu Bakar RA turut menyebut bahawa Ahli Suffah ialah golongan yang miskin.

Sokongan juga datang daripada sekumpulan sahabat Ansar yang dikenali sebagai al-Qurra’, iaitu golongan pembaca al-Quran. Pada waktu siang, mereka mengambil air untuk masjid dan mengumpul kayu api untuk dijual.

Hasil jualan itu digunakan untuk membeli makanan bagi Ahli Suffah dan orang fakir, seperti riwayat Muslim, no. 677. Para sahabat ini kemudian gugur syahid dalam peristiwa Telaga Ma‘unah.

Sokongan ini memperlihatkan semangat persaudaraan dalam masyarakat Madinah. Masyarakat dibina atas dasar saling membantu dan tidak membiarkan sesiapa menanggung kesusahan sendirian.

Kisah Semangkuk Susu dan Ahli Suffah

Satu bekas susu yang kelihatan sedikit akhirnya mengenyangkan semua Ahli Suffah.

Kisah ini diriwayatkan oleh Abu Hurairah RA dalam Sahih al-Bukhari, no. 6452. Ketika itu beliau sangat lapar dan Rasulullah SAW memahami keadaannya.

Rasulullah SAW membawa Abu Hurairah RA ke rumah Baginda dan mendapati semangkuk susu yang dihadiahkan. Baginda lalu menyuruh beliau memanggil semua Ahli Suffah.

Abu Hurairah RA berasa bimbang kerana susu itu kelihatan sedikit. Beliau berharap dapat minum dahulu, tetapi tetap mentaati arahan Rasulullah SAW.

Semua Mendapat Bahagian

Rasulullah SAW meminta Abu Hurairah RA menghulurkan bekas susu kepada setiap orang secara bergilir. Setiap seorang minum hingga kenyang sebelum memulangkan bekas itu.

Selepas semua selesai, Baginda menyuruh Abu Hurairah RA duduk dan minum. Beliau minum berulang kali hingga tidak mampu lagi, lalu Rasulullah SAW meminum bakinya.

Adab Meminta Izin bagi Ahli Suffah

Ahli Suffah meminta izin sebelum memasuki rumah Rasulullah SAW walaupun mereka telah dijemput. Perincian ini disebut oleh Abu Hurairah RA dalam Sahih al-Bukhari, no. 6246.

Adab ini menunjukkan kepentingan menghormati ruang peribadi tuan rumah. Ketika berkunjung, tunggu izin yang jelas sebelum masuk.

Pengajaran Kisah Ini

Rasulullah SAW mendahulukan tetamu yang lapar sebelum mengambil bahagian sendiri. Baginda juga mendidik Abu Hurairah RA supaya bersabar dan mentaati arahan walaupun dirinya lapar.

Kisah ini mengajar nilai berkongsi dan yakin kepada keberkatan daripada Allah SWT. Kepimpinan Baginda tidak membezakan manusia berdasarkan harta atau kedudukan.

Sumbangan Ahli Suffah dalam Masyarakat Madinah

Ahli Suffah bukan sekadar penerima bantuan, malah turut membentuk generasi berilmu.

Kedekatan dengan Rasulullah SAW memberi mereka peluang mempelajari agama secara langsung. Ilmu yang mereka peroleh kemudian disampaikan kepada generasi selepasnya.

Abu Hurairah RA ialah contoh paling jelas. Beliau menjadi antara sahabat yang paling banyak meriwayatkan hadis, seperti yang diterangkan dalam artikel 10 Sahabat Perawi Hadis.

Membina Kesedaran Kebajikan

Keadaan Ahli Suffah mengingatkan masyarakat bahawa golongan miskin perlu diberi perhatian. Rasulullah SAW dan para sahabat menunjukkan cara bantuan disalurkan secara teratur.

Contoh Kesungguhan dalam Agama

Walaupun hidup serba kekurangan, mereka tetap mendampingi Rasulullah SAW. Kisah mereka menunjukkan bahawa kesungguhan menuntut ilmu tidak bergantung pada kemewahan.

Ahli Suffah dalam al-Quran dan Hadis

Kisah Ahli Suffah berkait dengan prinsip menghormati orang beriman yang ikhlas, walaupun mereka miskin.

Surah Al-Baqarah ayat 273 menerangkan keadaan orang fakir yang menjaga maruah dan tidak meminta-minta secara mendesak. Al-Qurtubi mengaitkan huraian ayat ini dengan Ahli Suffah, tetapi nama Ahli Suffah tidak disebut secara langsung dalam ayat tersebut.

Allah SWT juga mengingatkan Rasulullah SAW supaya tidak menjauhkan orang beriman yang ikhlas berdoa kepada-Nya. Peringatan ini terdapat dalam Surah Al-An‘am ayat 52.

Sa‘ad bin Abi Waqqas RA mengaitkan penurunan ayat ini dengan enam orang sahabat yang miskin, seperti riwayat Muslim, no. 2413. Antara mereka ialah beliau sendiri dan Abdullah bin Mas‘ud RA.

Golongan musyrikin pernah meminta Rasulullah SAW menjauhkan sahabat yang miskin daripada majlis Baginda. Ayat ini menegaskan bahawa kemuliaan seseorang tidak ditentukan oleh kedudukan duniawi.

Hadis ini tidak menyatakan bahawa keenam-enam sahabat tersebut ialah Ahli Suffah. Ayat ini digunakan untuk memahami prinsip menghormati orang beriman yang ikhlas.

Hadis Utama tentang Ahli Suffah

Ringkasan hadis sahih yang menjadi asas panduan ini.

Menghayati Kisah Ahli Suffah Ketika Ziarah Madinah

Kisah Ahli Suffah memberi makna baharu ketika jemaah berada di Masjid Nabawi.

Jemaah yang menziarahi Madinah solat di masjid yang sama tempat Ahli Suffah pernah tinggal dan belajar. Kawasan asal al-Suffah kini berada dalam kompleks masjid yang telah diperluas.

Mengingati kisah mereka ketika berada di masjid membantu jemaah menghargai nikmat ilmu dan rezeki. Kisah ini juga mendorong jemaah untuk bersedekah kepada yang memerlukan.

Fakta dan Salah Faham tentang Ahli Suffah

Beberapa gambaran popular tentang Ahli Suffah perlu diperjelas supaya sejarahnya difahami dengan tepat.

Ketelitian terhadap sumber tidak mengurangkan penghormatan kepada Ahli Suffah. Ketelitian itu sebenarnya tanda amanah ketika menyampaikan sejarah para sahabat.

Enam Pengajaran daripada Kehidupan Ahli Suffah

Kisah Ahli Suffah menggambarkan cara Rasulullah SAW membina masyarakat yang berilmu dan prihatin.

1. Kemuliaan Bukan Berdasarkan Harta

Ahli Suffah tetap dihormati oleh Rasulullah SAW walaupun hidup dalam kekurangan. Nilai seseorang terletak pada iman dan amalnya.

2. Ilmu Perlu Sampai kepada Semua

Golongan miskin juga berhak mendapat peluang belajar. Masjid dan masyarakat boleh menyediakan ruang pembelajaran untuk mereka.

3. Kebajikan Tanggungjawab Bersama

Masyarakat tidak sepatutnya membiarkan orang miskin menanggung kesusahan sendirian. Bantuan makanan, pakaian dan tempat tinggal ialah bentuk perhatian yang paling asas.

4. Pemimpin Perlu Mengambil Berat

Rasulullah SAW bukan sahaja mengajar agama, malah memastikan keperluan Ahli Suffah dipenuhi. Baginda menyalurkan sedekah kepada mereka dan berkongsi hadiah dengan mereka.

5. Kesederhanaan Bukan Penghalang

Kekurangan harta tidak menghalang Abu Hurairah RA menjadi perawi hadis yang terkenal. Kesungguhan dan peluang menuntut ilmu lebih menentukan kejayaan seseorang.

6. Masjid sebagai Pusat Masyarakat

Masjid Nabawi menjadi tempat solat, belajar dan membantu golongan yang memerlukan. Peranan ini masih relevan bagi masjid pada hari ini.

Soalan Lazim Ahli Suffah

Penutup dan Renungan tentang Ahli Suffah

Ahli Suffah ialah sebahagian daripada sejarah pembentukan masyarakat Islam di Madinah. Kehidupan mereka menunjukkan cara Rasulullah SAW menjaga golongan yang memerlukan sambil membina masyarakat berilmu.

Kisah mereka mengingatkan kita bahawa kemuliaan tidak bergantung pada kekayaan atau kedudukan. Kesungguhan beribadah, menuntut ilmu dan menjaga sesama manusia ialah nilai yang perlu terus dipelihara.

Sumber Rujukan

• Al-Quran, Surah Al-BaqarahAyat 273 tentang golongan fakir yang menjaga maruah
• Al-Quran, Surah Al-An‘amAyat 52 tentang larangan mengusir orang beriman yang ikhlas
• Sahih al-Bukhari, no. 118Abu Hurairah RA menerangkan sebab beliau banyak meriwayatkan hadis
• Sahih al-Bukhari, no. 442Abu Hurairah RA melihat 70 orang Ahli Suffah
• Sahih al-Bukhari, no. 602Para sahabat membawa Ahli Suffah pulang untuk makan malam
• Sahih al-Bukhari, no. 6246Rasulullah SAW menyuruh Abu Hurairah RA memanggil Ahli Suffah
• Sahih al-Bukhari, no. 6452Ahli Suffah sebagai tetamu Islam dan kisah semangkuk susu
• Sahih Muslim, no. 677Sahabat Ansar al-Qurra’ membeli makanan untuk Ahli Suffah dan orang fakir
• Sahih Muslim, no. 2413Riwayat Sa‘ad bin Abi Waqqas RA tentang Surah Al-An‘am ayat 52
• Tafsir al-Qurtubi, Surah Al-Baqarah ayat 273Anggaran sekitar 400 orang Ahli Suffah
• Ibnu Hajar al-Asqalani, Fath al-BariKitab al-Manaqib, bab tanda kenabian dalam Islam. Huraian lokasi al-Suffah, perubahan penghuni dan himpunan nama oleh Abu Nu‘aim
• Abu Nu‘aim al-Asbahani, Hilyat al-Auliya’Himpunan nama dan kisah Ahli Suffah

Bacaan Lanjut di AkuIslam

• Pembinaan Masjid NabawiSejarah masjid tempat al-Suffah terletak
• Persaudaraan Muhajirin dan AnsarAsas kebajikan masyarakat Madinah
• Piagam MadinahPerjanjian bertulis yang menyusun masyarakat Madinah
• Abu Hurairah RAKisah hidup sahabat Ahli Suffah yang terkenal
• 10 Sahabat Perawi HadisTokoh yang memelihara sunnah Rasulullah SAW
• Sahabat Rasulullah SAWPengenalan kepada generasi sahabat
• Masjid Nabawi MadinahPanduan tapak dan ziarah Masjid Nabawi