Hadis Rasulullah SAW ialah sumber panduan utama umat Islam selepas al-Quran. Antara tokoh yang besar jasanya memelihara hadis ialah enam pengarang al-Kutub al-Sittah.
Kitab susunan mereka menjadi rujukan utama dalam tradisi ilmu Ahli Sunnah hingga hari ini. Hadis di dalamnya merakamkan perkataan, perbuatan dan pengakuan Baginda dalam ibadah, akhlak dan kehidupan seharian.
Panduan ini memperkenalkan Imam al-Bukhari, Imam Muslim, Imam Abu Daud, Imam al-Tirmizi, Imam al-Nasa’i dan Imam Ibnu Majah. Setiap imam dibincangkan daripada sudut latar hidup, karya utama dan sumbangannya.
Disemak pada 7 November 2026 · Rujukan utama ialah koleksi hadis Sunnah.com, Siyar A‘lam al-Nubala’ al-Zahabi, Tahzib al-Kamal al-Mizzi dan Irsyad al-Hadith Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan.
Nota AkuIslam
Panduan ini memberi tumpuan kepada enam pengarang al-Kutub al-Sittah dan karya utama mereka. Huraian ilmu mustalah hadis dan penilaian setiap riwayat tidak dibincangkan secara terperinci.
Tahun lahir sebahagian imam berbeza antara kitab biografi, jadi pendapat yang lazim disebut dinyatakan bersama perbezaannya. Rujukan utama ialah koleksi hadis Sunnah.com dan kitab biografi ulama seperti Siyar A‘lam al-Nubala’.
Di sebalik setiap hadis yang kita baca, ada rangkaian guru, perawi dan amanah ilmu yang panjang.
Al-Kutub al-Sittah Dalam Sekilas Pandang
Al-Kutub al-Sittah bermaksud enam kitab hadis yang menjadi rujukan utama ulama Ahli Sunnah.
Keenam-enam kitab ini menghimpunkan hadis Rasulullah SAW yang disusun oleh enam ulama besar dalam bidang hadis. Mereka hidup antara kurun kedua dan awal kurun keempat Hijrah.
Mereka mengembara ke pelbagai wilayah untuk mendapatkan hadis daripada guru dan perawi yang dipercayai. Hasil usaha mereka masih dibaca, diajar dan dihuraikan hingga hari ini.
- Tarikh masyhur
- 194 hingga 303 Hijrah
- Tahun Masihi
- Sekitar 810 hingga 915 Masihi
- Imam al-Bukhari
- Sahih al-Bukhari · 194 hingga 256 H
- Imam Muslim
- Sahih Muslim · sekitar 204 hingga 261 H
- Imam Abu Daud
- Sunan Abu Daud · 202 hingga 275 H
- Imam al-Tirmizi
- Jami‘ al-Tirmizi · 209 hingga 279 H
- Imam al-Nasa’i
- Sunan al-Nasa’i · sekitar 214 hingga 303 H
- Imam Ibnu Majah
- Sunan Ibnu Majah · 209 hingga 273 H
Mengapa Dinamakan Enam Kitab?
Istilah al-Kutub al-Sittah merujuk kepada enam koleksi hadis yang diterima secara meluas oleh ulama Ahli Sunnah. Susunan yang lazim ialah al-Bukhari, Muslim, Abu Daud, al-Tirmizi, al-Nasa’i dan Ibnu Majah.
Namun, kedudukan Sunan Ibnu Majah sebagai kitab keenam mempunyai perbezaan pandangan. Sebahagian ulama terdahulu meletakkan al-Muwatta’ Imam Malik atau Sunan al-Darimi di tempatnya.
Perbezaan ini berkaitan pemilihan koleksi hadis utama dan tidak menafikan sumbangan Imam Ibnu Majah. Kisah Imam Malik dan Imam al-Darimi boleh dibaca dalam artikel Ulama Dan Penyusun Kitab Hadis.
Sejarah Pengumpulan Dan Pemeliharaan Hadis
Hadis dipelihara melalui hafalan, catatan dan pengajaran sebelum disusun dalam kitab.
Pemeliharaan hadis bermula sejak zaman Rasulullah SAW. Para sahabat menghafal sabda Baginda, memerhatikan perbuatan Baginda dan menyampaikannya kepada orang lain.
Masjid Nabawi di Madinah menjadi tempat utama mereka belajar daripada Baginda. Sebahagian sahabat turut mencatat hadis secara bertulis.
Antara sahabat yang banyak meriwayatkan hadis ialah Abu Hurairah RA, Aisyah RA, Abdullah bin Umar RA dan Anas bin Malik RA. Kisah mereka boleh dibaca dalam artikel 10 Sahabat Perawi Hadis.
Perkembangan Ilmu Hadis Mengikut Generasi
Ilmu hadis berkembang secara berperingkat daripada satu generasi kepada generasi seterusnya. Kad berikut meringkaskan lima peringkat utamanya.
Bagaimana Ulama Menilai Sesuatu Hadis?
Ulama meneliti setiap hadis dengan kaedah yang tersusun sebelum menerimanya sebagai dalil.
Pengumpulan hadis bukan sekadar menghimpunkan sebanyak mungkin riwayat. Setiap hadis diteliti daripada sudut sumber, rangkaian perawi dan kandungannya.
- Sanad
- Rangkaian perawi yang menyampaikan hadis daripada seorang kepada seorang
- Matan
- Kandungan atau teks hadis yang diriwayatkan
- Perawi
- Penyampai hadis yang dinilai daripada sudut kejujuran dan hafalan
- al-Jarh wa al-Ta‘dil
- Ilmu menilai kedudukan dan kebolehpercayaan perawi
- ‘Illah
- Kecacatan tersembunyi yang boleh menjejaskan sesuatu hadis
Melalui kaedah ini, ulama dapat membezakan riwayat yang kuat daripada riwayat yang lemah. Inilah asas yang menjadikan ilmu hadis begitu tersusun dalam tradisi keilmuan Islam.
Imam al-Bukhari, Pengarang Sahih al-Bukhari
Imam hadis dari Bukhara yang menyusun kitab hadis paling sahih selepas al-Quran menurut ulama Ahli Sunnah.
Imam al-Bukhari dilahirkan di Bukhara pada tahun 194 Hijrah. Beliau kehilangan bapanya ketika masih kecil, tetapi membesar dalam keluarga yang memberi perhatian besar terhadap ilmu.
Kuniah beliau, iaitu nama panggilan hormatnya, ialah Abu Abdullah. Sejak muda, beliau terkenal dengan ingatan yang tajam dan kesungguhan menghafal hadis.
- Tarikh masyhur
- Lahir 194 H, wafat 256 H
- Tahun Masihi
- Sekitar 810 hingga 870 Masihi
- Nama penuh
- Muhammad bin Ismail bin Ibrahim al-Bukhari
- Kuniah
- Abu Abdullah
- Tempat lahir
- Bukhara
- Tempat wafat
- Khartank, berhampiran Samarqand
- Kitab utama
- Sahih al-Bukhari
Perjalanan Menuntut Ilmu
Imam al-Bukhari mengembara ke pelbagai pusat ilmu termasuk Mekah, Madinah, Iraq, Syam dan Mesir. Perjalanan ini membolehkan beliau bertemu ramai guru dan meneliti pelbagai jalur riwayat.
Antara gurunya yang terkenal ialah Imam Ahmad bin Hanbal, Ishaq bin Rahawaih dan Ali bin al-Madini. Beliau juga mempunyai hubungan ilmu yang rapat dengan Imam Muslim.
Sahih al-Bukhari
Karya paling terkenal Imam al-Bukhari ialah Sahih al-Bukhari. Kitab ini menghimpunkan hadis yang dipilih melalui syarat penerimaan yang sangat ketat.
Beliau meneliti kesinambungan sanad, ketepatan perawi dan hubungan antara perawi. Tujuannya ialah memastikan setiap riwayat mempunyai asas yang kukuh.
Kitab ini disusun mengikut bab yang merangkumi pelbagai aspek kehidupan. Antaranya ialah permulaan wahyu, iman, ilmu, bersuci, solat, zakat, puasa, haji, jual beli, akhlak dan tafsir.
Karya ini dipelajari dan dihuraikan oleh ramai ulama selepasnya. Antara syarah yang paling terkenal ialah Fath al-Bari oleh Ibnu Hajar al-Asqalani.
Penghujung Kehidupan
Imam al-Bukhari menghabiskan sebahagian besar hidupnya dengan mengajar dan menyebarkan hadis. Beliau wafat pada tahun 256 Hijrah di Khartank, berhampiran Samarqand.
Imam Muslim, Pengarang Sahih Muslim
Imam hadis dari Naisabur yang kitabnya sering disebut bersama Sahih al-Bukhari.
Imam Muslim dilahirkan sekitar tahun 204 Hijrah di Naisabur, sebuah pusat ilmu di wilayah Khurasan. Beliau membesar dalam persekitaran yang rapat dengan pengajian hadis.
Sejak muda, beliau mengembara ke Hijaz, Iraq, Syam dan Mesir untuk bertemu ulama. Antara gurunya ialah Imam al-Bukhari, Ahmad bin Hanbal dan Ishaq bin Rahawaih.
- Tarikh masyhur
- Lahir sekitar 204 hingga 206 H, wafat 261 H
- Tahun Masihi
- Sekitar 820 hingga 875 Masihi
- Nama penuh
- Muslim bin al-Hajjaj bin Muslim al-Qusyairi
- Kuniah
- Abu al-Husain
- Tempat lahir
- Naisabur
- Tempat wafat
- Naisabur
- Kitab utama
- Sahih Muslim
Sahih Muslim
Sahih Muslim ialah karya utama Imam Muslim dan antara kitab hadis yang paling dihormati. Kitab ini disusun melalui penelitian terhadap sanad, perawi dan pelbagai jalur riwayat.
Keistimewaannya ialah riwayat yang berkaitan dihimpunkan di satu tempat. Cara ini membantu pembaca membandingkan perbezaan sanad dan lafaz bagi hadis yang sama.
Kandungannya merangkumi akidah, ibadah, muamalat, adab dan kehidupan keluarga. Susunan ini menjadikannya rujukan penting untuk memahami sesuatu hadis.
Kitab ini terus dipelajari oleh ulama dan penuntut ilmu dalam pelbagai generasi. Antara syarahnya yang terkenal ialah al-Minhaj Syarh Sahih Muslim oleh Imam al-Nawawi.
Penghujung Kehidupan
Imam Muslim wafat pada tahun 261 Hijrah di Naisabur. Beliau meninggalkan warisan ilmu yang besar melalui Sahih Muslim dan karya lain dalam bidang hadis.
Imam Abu Daud, Pengarang Sunan Abu Daud
Imam hadis dari Sijistan yang menumpukan hadis berkaitan hukum dan amalan.
Imam Abu Daud dilahirkan pada tahun 202 Hijrah di Sijistan. Sejak muda, beliau memberi perhatian kepada ilmu hadis dan mula mengembara untuk bertemu ulama.
Perjalanannya merangkumi Khurasan, Naisabur, Iraq, Hijaz, Syam dan Mesir. Melalui perjalanan ini, beliau memperoleh pelbagai riwayat dan mempelajari kaedah menilai hadis.
Antara gurunya ialah Imam Ahmad bin Hanbal, Qutaibah bin Sa‘id dan Ishaq bin Rahawaih. Beliau juga mempunyai hubungan ilmu dengan Imam al-Bukhari dan Imam Muslim.
- Tarikh masyhur
- Lahir 202 H, wafat 275 H
- Tahun Masihi
- Sekitar 817 hingga 889 Masihi
- Nama penuh
- Sulaiman bin al-Asy‘ath al-Azdi al-Sijistani
- Kuniah
- Abu Daud
- Tempat lahir
- Sijistan
- Tempat wafat
- Basrah
- Kitab utama
- Sunan Abu Daud
Sunan Abu Daud
Sunan Abu Daud menumpukan hadis berkaitan hukum-hakam Islam. Kandungannya banyak membincangkan ibadah, muamalat, kekeluargaan dan urusan kehidupan.
Susunannya mengikut bab supaya pembaca mudah mencari hadis bagi sesuatu persoalan fiqah. Oleh itu, kitab ini menjadi rujukan penting dalam perbincangan hukum.
Namun, tidak semua hadis dalam Sunan Abu Daud bertaraf sahih. Kitab ini mengandungi riwayat pelbagai darjat dan sebahagiannya dijelaskan sendiri oleh Imam Abu Daud.
Penghujung Kehidupan
Imam Abu Daud menghabiskan sebahagian besar hidupnya dengan mengumpul dan mengajar hadis. Beliau wafat pada tahun 275 Hijrah di Basrah.
Karyanya terus menjadi rujukan penting dalam bidang hadis, khususnya perbahasan hukum-hakam Islam.
Imam al-Tirmizi, Pengarang Jami‘ al-Tirmizi
Imam hadis dari Tirmiz yang menjelaskan darjat hadis dan pandangan ulama dalam kitabnya.
Imam al-Tirmizi dilahirkan pada tahun 209 Hijrah di wilayah Tirmiz. Beliau membesar dalam suasana perkembangan ilmu hadis dan mula menuntut ilmu sejak muda.
Beliau mengembara ke Khurasan, Iraq, Hijaz dan wilayah sekitarnya. Antara gurunya yang terkenal ialah Imam al-Bukhari dan Qutaibah bin Sa‘id.
Hubungan dengan Imam al-Bukhari banyak membentuk ketelitian beliau dalam ilmu hadis.
- Tarikh masyhur
- Lahir 209 H, wafat 279 H
- Tahun Masihi
- Sekitar 824 hingga 892 Masihi
- Nama penuh
- Muhammad bin Isa bin Saurah al-Sulami al-Tirmizi
- Kuniah
- Abu Isa
- Tempat lahir
- Tirmiz
- Tempat wafat
- Tirmiz
- Kitab utama
- Jami‘ al-Tirmizi
Jami‘ al-Tirmizi
Jami‘ al-Tirmizi juga dikenali sebagai Sunan al-Tirmizi. Kitab ini menghimpunkan hadis tentang akidah, ibadah, hukum, akhlak, tafsir dan pelbagai persoalan kehidupan.
Keistimewaannya terletak pada penjelasan darjat hadis dan pandangan ulama. Imam al-Tirmizi menggunakan istilah seperti sahih, hasan dan gharib dalam penilaiannya.
Beliau juga sering menyebut pandangan ahli fiqah terhadap sesuatu hadis. Cara ini membantu pembaca memahami hubungan antara hadis dengan perkembangan hukum.
Kitab al-Syama’il al-Muhammadiyyah
Imam al-Tirmizi turut menyusun al-Syama’il al-Muhammadiyyah. Kitab ini menghimpunkan riwayat tentang rupa, akhlak dan kebiasaan Rasulullah SAW.
Kitab ini sesuai dijadikan bacaan tambahan untuk mengenali peribadi Baginda. Gambaran rupa dan akhlak Baginda boleh dibaca dalam artikel Ciri-Ciri Rasulullah SAW.
Penghujung Kehidupan
Imam al-Tirmizi wafat pada tahun 279 Hijrah di Tirmiz. Karyanya terus membantu umat Islam memahami hadis dan kedudukan sesuatu riwayat.
Imam al-Nasa’i, Pengarang Sunan al-Nasa’i
Imam hadis dari Nasa yang terkenal dengan ketelitian menilai perawi.
Imam al-Nasa’i dilahirkan di Nasa, sebuah kawasan dalam wilayah Khurasan pada zaman itu. Beliau mula mempelajari hadis sejak muda dan bersungguh-sungguh menuntut ilmu.
Beliau kemudian mengembara ke Iraq, Hijaz, Syam dan Mesir untuk bertemu ulama. Antara gurunya yang terkenal ialah Qutaibah bin Sa‘id, Ishaq bin Rahawaih dan Imam Abu Daud.
Beliau akhirnya menetap di Mesir dan mengajar hadis kepada masyarakat di sana.
- Tarikh masyhur
- Lahir 214 atau 215 H, wafat 303 H
- Tahun Masihi
- Sekitar 829 hingga 915 Masihi
- Nama penuh
- Ahmad bin Syu‘aib bin Ali al-Nasa’i
- Kuniah
- Abu Abdul Rahman
- Tempat lahir
- Nasa, Khurasan
- Tempat menetap
- Mesir
- Kitab utama
- Sunan al-Nasa’i
Sunan al-Nasa’i
Imam al-Nasa’i menyusun dua koleksi Sunan, iaitu al-Sunan al-Kubra dan al-Sunan al-Sughra. Karya yang lebih kecil dikenali sebagai al-Mujtaba dan inilah yang lazim disebut Sunan al-Nasa’i.
Al-Sunan al-Sughra ialah pilihan daripada himpunan al-Sunan al-Kubra. Penyusunannya memperlihatkan perhatian beliau terhadap ketepatan riwayat dan perawi.
Kitab ini banyak memuatkan hadis tentang ibadah dan hukum. Antaranya ialah bersuci, solat, puasa, zakat, haji dan pelbagai persoalan fiqah.
Penghujung Kehidupan
Imam al-Nasa’i wafat pada tahun 303 Hijrah. Sumber sejarah berbeza pendapat tentang tempat dan keadaan akhir hayatnya.
Walaupun begitu, sumbangannya dalam ilmu hadis diakui ulama. Sunan al-Nasa’i terus menjadi rujukan penting dalam pengajian hadis dan fiqah.
Imam Ibnu Majah, Pengarang Sunan Ibnu Majah
Imam hadis dari Qazwin yang melengkapkan susunan enam kitab hadis utama.
Imam Ibnu Majah dilahirkan di Qazwin dan membesar dalam suasana perkembangan ilmu hadis. Beliau menunjukkan minat terhadap pengajian sejak muda.
Beliau mengembara ke Baghdad, Basrah, Kufah, Mekah, Syam dan Mesir untuk mendapatkan hadis. Antara gurunya yang terkenal ialah Abu Bakar bin Abi Syaibah, Suwaid bin Sa‘id dan Hisyam bin Ammar.
- Tarikh masyhur
- Lahir 209 H, wafat 273 H
- Tahun Masihi
- Sekitar 824 hingga 887 Masihi
- Nama penuh
- Muhammad bin Yazid al-Rab‘i al-Qazwini
- Kuniah
- Abu Abdullah
- Tempat lahir
- Qazwin
- Tempat wafat
- Qazwin
- Kitab utama
- Sunan Ibnu Majah
Sunan Ibnu Majah
Sunan Ibnu Majah disusun mengikut bab fiqah. Kandungannya merangkumi bersuci, solat, zakat, puasa, muamalat, adab, zuhud serta ujian dan kekacauan akhir zaman.
Kitab ini dibuka dengan mukadimah tentang kepentingan ilmu dan kedudukan sunnah. Bahagian ini menggambarkan pendekatan Imam Ibnu Majah terhadap pengajian hadis.
Walau bagaimanapun, kitab ini mengandungi hadis pelbagai darjat. Sebahagiannya daif dan beberapa riwayat dinilai palsu oleh ulama hadis.
Oleh itu, setiap riwayat perlu diteliti dan tidak dianggap sahih hanya kerana terdapat dalam kitab ini.
Kedudukan Sunan Ibnu Majah Sebagai Kitab Keenam
Kedudukan kitab ini dalam al-Kutub al-Sittah mempunyai sejarah perbincangan tersendiri. Sebahagian ulama mengutamakan al-Muwatta’ Imam Malik atau Sunan al-Darimi daripada kitab ini.
Perbezaan ini berkaitan pemilihan koleksi yang paling sesuai sebagai enam kitab utama. Hal ini tidak bermaksud karya Imam Ibnu Majah kurang bernilai dalam ilmu hadis.
Penghujung Kehidupan
Imam Ibnu Majah wafat pada tahun 273 Hijrah di Qazwin. Karyanya terus digunakan dalam pengajian hadis dan perbincangan hukum Islam.
Perbezaan Enam Kitab Hadis Utama
Setiap pengarang mempunyai cara penyusunan tersendiri walaupun kitab mereka berada dalam kelompok yang sama.
Perbezaan ini menjadikan setiap kitab mempunyai kelebihan dan fungsi tertentu. Kad berikut meringkaskan penekanan utama setiap kitab.
- Sahih al-Bukhari
- Imam al-Bukhari · hadis sahih dengan syarat sangat ketat
- Sahih Muslim
- Imam Muslim · jalur riwayat sahih yang dihimpunkan bersama
- Sunan Abu Daud
- Imam Abu Daud · hadis hukum dan fiqah
- Jami‘ al-Tirmizi
- Imam al-Tirmizi · darjat hadis dan pandangan ulama
- Sunan al-Nasa’i
- Imam al-Nasa’i · hadis hukum dengan penelitian perawi
- Sunan Ibnu Majah
- Imam Ibnu Majah · hadis pelbagai bidang mengikut bab
Apakah Perbezaan Sahih Dan Sunan?
Nama Sahih digunakan pada dua kitab, iaitu Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim. Kedua-duanya menghimpunkan hadis yang memenuhi syarat sahih menurut penelitian pengarangnya.
Sunan pula ialah koleksi yang disusun mengikut bab hukum dan amalan. Kitab Sunan tidak semestinya mengandungi hadis sahih sahaja.
Apakah Perbezaan Jami‘ Dan Sunan?
Jami‘ ialah koleksi yang merangkumi pelbagai bidang agama, bukan hukum sahaja. Contohnya, Jami‘ al-Tirmizi memuatkan hadis tentang akidah, hukum, adab, tafsir dan kelebihan amalan.
Sunan lebih menumpukan susunan hadis mengikut tajuk fiqah. Walau bagaimanapun, kandungan kedua-dua jenis kitab ini banyak bertindih.
Mengapa al-Kutub al-Sittah Penting Dalam Islam?
Keenam-enam kitab ini membantu umat Islam memelihara, memahami dan mengamalkan sunnah Rasulullah SAW.
Sumbangannya bukan sekadar menyimpan hadis. Kitab-kitab ini membantu ulama meneliti dan menjelaskan sunnah Baginda daripada satu generasi kepada generasi seterusnya.
نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا حَدِيثًا فَحَفِظَهُ حَتَّى يُبَلِّغَهُ غَيْرَهُ فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ لَيْسَ بِفَقِيهٍ
“Semoga Allah memberi cahaya kepada wajah seseorang yang mendengar hadis daripada kami, lalu dia menghafalnya hingga dia menyampaikannya kepada orang lain. Boleh jadi pembawa ilmu menyampaikannya kepada orang yang lebih faham daripadanya. Boleh jadi juga pembawa ilmu itu sendiri bukan seorang yang faham.”
Hadis Zaid bin Thabit RA. Riwayat al-Tirmizi, no. 2656.
Hadis ini menggalakkan umat Islam menghafal dan menyampaikan hadis dengan tepat. Semangat inilah yang mendorong para pengarang al-Kutub al-Sittah menghabiskan usia untuk ilmu hadis.
Memelihara Sunnah Rasulullah SAW
Hadis ialah sumber penting untuk memahami ajaran Baginda. Usaha para imam memastikan riwayat hadis dapat dipelajari dan dinilai oleh generasi selepas mereka.
Menjadi Rujukan Hukum Islam
Banyak perbincangan fiqah memerlukan penelitian terhadap hadis. Kitab-kitab ini antara sumber utama yang dirujuk ulama ketika menghuraikan hukum.
Mengenali Kehidupan Rasulullah SAW
Hadis merakamkan ibadah, keluarga, kepimpinan dan akhlak Baginda. Melalui riwayat ini, umat Islam dapat mengenali sunnah Rasulullah SAW dengan lebih dekat.
Perjalanan hidup Baginda dari kelahiran hingga kewafatan boleh diikuti dalam artikel Kronologi Hidup Rasulullah SAW.
Mengembangkan Ilmu Penilaian Hadis
Karya para imam menunjukkan betapa pentingnya penelitian terhadap sanad dan perawi. Usaha ini menjadi asas perkembangan ilmu mustalah hadis dan ilmu rijal, iaitu ilmu tentang perawi.
Menghubungkan Generasi Umat Islam
Hadis sampai kepada kita melalui sahabat, tabiin dan ulama selepas mereka. Rangkaian ilmu yang panjang ini membantu umat Islam memahami sumber ajaran agama dengan teratur.
Salah Faham Tentang al-Kutub al-Sittah
Beberapa perkara sering disalahfahami apabila seseorang mula mengenali enam kitab ini.
Penjelasan berikut membantu pembaca memahami kedudukan setiap kitab dengan tepat.
Semua hadis dalam al-Kutub al-Sittah sahih.
Tidak semua hadis dalam keenam-enam kitab ini bertaraf sahih. Empat kitab Sunan turut mengandungi riwayat hasan, daif dan riwayat yang perlu diteliti.
Keenam-enam kitab mempunyai kedudukan dan syarat yang sama.
Setiap pengarang mempunyai syarat penerimaan hadis tersendiri. Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim mempunyai kedudukan yang lebih tinggi daripada kitab Sunan.
Keenam-enam imam hidup pada zaman Rasulullah SAW.
Mereka hidup selepas zaman sahabat. Hadis sampai kepada mereka melalui rangkaian guru dan perawi daripada generasi terdahulu.
Sunan Ibnu Majah diterima sebagai kitab keenam tanpa perbezaan pandangan.
Sebahagian ulama mengutamakan al-Muwatta’ Imam Malik atau Sunan al-Darimi. Namun, susunan yang memasukkan Ibnu Majah paling meluas digunakan hari ini.
Bilangan hadis dalam setiap kitab sentiasa sama dalam semua cetakan.
Bilangan hadis boleh berbeza mengikut kaedah pengiraan dan edisi. Perbezaan berlaku apabila hadis berulang, jalur sanad dan riwayat tambahan dikira secara berbeza.
Adab Membaca Dan Berkongsi Hadis
Mengenali enam kitab ini membantu kita membaca dan berkongsi hadis dengan lebih berhati-hati.
Senarai berikut boleh dijadikan panduan ringkas ketika merujuk kitab hadis. Panduan yang sama juga sesuai ketika berkongsi hadis di media sosial.
- Menyebut nama kitab dan nombor hadis ketika berkongsi
- Merujuk terjemahan yang menyertakan status hadis
- Membaca syarah untuk memahami maksud hadis
- Bertanya kepada guru yang berkelayakan
- Memulakan bacaan dengan Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim
- Menganggap semua hadis dalam kitab Sunan sahih
- Berkongsi hadis tanpa menyemak sumbernya
- Menilai darjat hadis tanpa ilmu yang cukup
- Memetik terjemahan tanpa melihat konteks bab
- Merendahkan mana-mana imam kerana perbezaan pendekatan
Pengajaran Daripada Pengarang al-Kutub al-Sittah
Kehidupan para pengarang al-Kutub al-Sittah menunjukkan bahawa pemeliharaan ilmu memerlukan kesabaran, ketelitian dan amanah.
Kita boleh mencontohi ketekunan mereka dengan menyemak setiap hadis sebelum berkongsi. Usaha kecil ini membantu menjaga ketulenan sunnah Rasulullah SAW.
Soalan Lazim Pengarang al-Kutub al-Sittah
Apakah maksud al-Kutub al-Sittah?
Al-Kutub al-Sittah bermaksud enam kitab hadis utama dalam tradisi ilmu Ahli Sunnah. Kitab tersebut ialah Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Sunan Abu Daud, Jami‘ al-Tirmizi, Sunan al-Nasa’i dan Sunan Ibnu Majah.
Siapakah enam pengarang al-Kutub al-Sittah?
Pengarang al-Kutub al-Sittah ialah Imam al-Bukhari, Imam Muslim, Imam Abu Daud, Imam al-Tirmizi, Imam al-Nasa’i dan Imam Ibnu Majah. Mereka hidup antara kurun kedua dan awal kurun keempat Hijrah.
Kitab manakah yang paling tinggi kedudukannya?
Sahih al-Bukhari diterima secara meluas sebagai kitab hadis paling sahih selepas al-Quran. Sahih Muslim berada di tempat kedua dan kedua-duanya dikenali sebagai al-Sahihain.
Adakah semua hadis dalam al-Kutub al-Sittah sahih?
Tidak. Empat kitab Sunan turut mengandungi hadis pelbagai darjat, jadi setiap riwayat perlu dibaca bersama penilaian ahli hadis.
Mengapa Sunan Ibnu Majah dikira sebagai kitab keenam?
Sunan Ibnu Majah termasuk dalam susunan enam kitab yang paling meluas digunakan. Namun, sebahagian ulama terdahulu mengutamakan al-Muwatta’ Imam Malik atau Sunan al-Darimi.
Adakah enam imam ini sahabat Rasulullah SAW?
Tidak. Mereka hidup selepas zaman sahabat dan menerima hadis melalui rangkaian guru serta perawi terdahulu.
Apakah beza Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim?
Kedua-duanya menghimpunkan hadis sahih tetapi dengan kaedah penyusunan yang berbeza. Imam al-Bukhari terkenal dengan syarat yang sangat ketat manakala Imam Muslim terkenal dengan susunan jalur riwayat yang teratur.
Apakah beza Sunan Abu Daud dan Jami‘ al-Tirmizi?
Sunan Abu Daud menumpukan hadis hukum dan fiqah. Jami‘ al-Tirmizi lebih luas bidangnya dan sering menyertakan penilaian hadis serta pandangan ulama.
Apakah kitab lain karya Imam al-Tirmizi?
Kitab lain karya Imam al-Tirmizi ialah al-Syama’il al-Muhammadiyyah. Kitab ini menghimpunkan riwayat tentang rupa, akhlak dan kehidupan Rasulullah SAW.
Adakah al-Muwatta’ Imam Malik termasuk dalam al-Kutub al-Sittah?
Tidak, al-Muwatta’ Imam Malik tidak termasuk dalam susunan al-Kutub al-Sittah yang paling lazim. Namun, ada ulama yang mengutamakannya daripada Sunan Ibnu Majah.
Penutup: Warisan Ilmu Yang Terus Hidup
Enam pengarang al-Kutub al-Sittah memberi sumbangan besar dalam memelihara hadis Rasulullah SAW. Melalui usaha mereka, umat Islam memiliki koleksi hadis yang tersusun untuk dirujuk dalam pelbagai bidang.
Setiap imam mempunyai pendekatan tersendiri dalam mengumpul dan menilai hadis. Perbezaan ini menunjukkan keluasan ilmu dan ketelitian yang menjadi asas tradisi hadis.
Mengenali para pengarang al-Kutub al-Sittah mengingatkan kita bahawa hadis tidak sampai kepada kita tanpa usaha. Di sebalik setiap riwayat ada rangkaian perawi, guru dan amanah ilmu yang panjang.
Semoga usaha ulama terdahulu mendorong kita lebih menghargai sunnah Rasulullah SAW. Ilmu yang diwariskan bukan sekadar untuk dibaca, tetapi untuk difahami dan diamalkan.
Allah SWT lebih mengetahui.
MERANCANG UMRAH?
Menghayati Sirah Di Tanah Suci Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menghayati sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Jami‘ al-Tirmizi, no. 2656Galakan menghafal dan menyampaikan hadis
- Sunnah.com, Sahih al-BukhariKoleksi dan susunan bab kitab Imam al-Bukhari
- Sunnah.com, Sahih MuslimKoleksi dan susunan bab kitab Imam Muslim
- Sunnah.com, Sunan Abu DaudKoleksi hadis hukum Imam Abu Daud
- Sunnah.com, Jami‘ al-TirmiziKoleksi hadis dan penilaian Imam al-Tirmizi
- Sunnah.com, Sunan al-Nasa’iKoleksi al-Sunan al-Sughra atau al-Mujtaba
- Sunnah.com, Sunan Ibnu MajahKoleksi hadis Imam Ibnu Majah
- Sunnah.com, al-Syama’il al-MuhammadiyyahRiwayat tentang rupa dan akhlak Rasulullah SAW
- Irsyad al-Hadith Siri 24, Pejabat Mufti Wilayah PersekutuanKedudukan Sahih al-Bukhari dan penilaian hadis
- Siyar A‘lam al-Nubala’, al-ZahabiBiografi enam imam hadis
- Tahzib al-Kamal, al-MizziGuru, murid dan tarikh wafat para imam
- Taqrib al-Tahzib, Ibnu Hajar al-AsqalaniRingkasan kedudukan perawi hadis
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- 10 Sahabat Perawi HadisSahabat yang menjadi sumber utama riwayat hadis
- Ulama Dan Penyusun Kitab HadisSepuluh ulama hadis di luar al-Kutub al-Sittah
- Sahabat Rasulullah SAWNama, peranan dan pengorbanan para sahabat
- Abu Hurairah RASahabat yang paling banyak meriwayatkan hadis
- Aisyah binti Abu Bakar RAKisah hidup dan keilmuan Ummul Mukminin
- Ciri-Ciri Rasulullah SAWRupa dan akhlak Baginda menurut hadis sahih
- Kronologi Hidup Rasulullah SAWGaris masa sirah dari kelahiran hingga kewafatan
- Masjid NabawiSejarah dan panduan ziarah masjid Rasulullah SAW
- Masuk RaudhahPermit Nusuk dan panduan ke Raudhah
