Hajarul Aswad ialah batu hitam pada penjuru tenggara Kaabah yang menjadi penanda permulaan setiap pusingan tawaf. Batu ini dilindungi bingkai perak dan mempunyai kedudukan penting dalam sejarah Baitullah.
Mengenali Hajarul Aswad membantu jemaah memahami sunnah Rasulullah SAW dan adab ketika berada di Masjidil Haram. Menciumnya ialah amalan sunat yang perlu disesuaikan dengan kemampuan serta keselamatan jemaah.
Panduan ini menghimpunkan sejarah, hadis, lokasi dan cara melakukan istilam, iaitu menyentuh atau memberi isyarat ke arah Hajarul Aswad. Turut diterangkan salah faham yang lazim dan panduan ketika kawasan tawaf sesak.
Disemak pada 2 November 2026 · Rujukan utama ialah al-Quran, Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Jami‘ al-Tirmizi dan panduan rasmi Haramain.
Nota AkuIslam
Artikel ini menerangkan Hajarul Aswad sebagai lokasi bersejarah dan penanda tawaf. Syarat serta tatacara ibadah boleh dibaca dalam artikel Panduan Tawaf AkuIslam.
Akses ke mataf boleh berubah mengikut musim dan arahan petugas. Semak keadaan sebenar dengan mutawif sebelum merancang pergerakan.
Mengikuti sunnah memerlukan ilmu, ketertiban dan sikap menjaga hak jemaah lain.
Hajarul Aswad Dalam Sekilas Pandang
Kenali kedudukan dan fungsi Hajarul Aswad sebelum memahami sejarah serta amalan yang berkaitan dengannya.
Hajarul Aswad berasal daripada perkataan Arab al-Hajar al-Aswad yang bermaksud batu hitam. Batu ini terletak pada penjuru tenggara Kaabah dan dikelilingi bingkai perak yang melindungi bahagian yang kelihatan.
Kedudukannya mempunyai fungsi penting dalam ibadah tawaf kerana setiap pusingan bermula dan berakhir pada garisan yang sejajar dengannya. Oleh itu, jemaah yang melakukan tawaf akan melalui kawasan berhampiran Hajarul Aswad sebanyak tujuh kali.
- Lokasi
- Penjuru tenggara Kaabah
- Kawasan
- Masjidil Haram, Mekah
- Ketinggian
- Sekitar 1.5 meter dari aras mataf
- Ciri Utama
- Batu gelap yang dilindungi bingkai perak
- Fungsi
- Penanda mula dan tamat setiap pusingan tawaf
- Amalan
- Istilam dan mencium jika dapat dilakukan tanpa menyakiti orang lain
- Hukum Mencium
- Sunat, bukan syarat sah tawaf
- Rujukan
- Sahih al-Bukhari, no. 1597 dan 1613
Kawasan Hajarul Aswad merupakan antara bahagian paling mudah dikenali pada Kaabah. Namun, ia juga boleh menjadi kawasan yang sangat sesak kerana ramai jemaah berharap dapat menghampiri dan menciumnya.
Tip AkuIslam
Kenali kedudukan Hajarul Aswad sebelum memulakan tawaf. Langkah ini membantu anda menentukan titik permulaan tanpa perlu berhenti lama di hadapan Kaabah.
Lokasi Hajarul Aswad Pada Binaan Kaabah
Penjuru Hajarul Aswad menjadi panduan permulaan setiap pusingan tawaf.
Hajarul Aswad terletak pada penjuru tenggara Kaabah, berhampiran bahagian dinding yang mempunyai pintu Kaabah. Apabila jemaah berdiri menghadap penjuru ini, mereka dapat melihat bingkai perak yang dipasang mengelilingi batu berkenaan.
Dari sudut kedudukan, Hajarul Aswad juga menjadi pemisah antara penghujung satu pusingan tawaf dengan permulaan pusingan berikutnya. Setiap kali melaluinya, jemaah meneruskan perjalanan dengan Kaabah berada di sebelah kiri.
Empat Penjuru Kaabah
| Penjuru | Kedudukan dan ciri |
|---|---|
| Rukun Hajarul Aswad | Penjuru tenggara, tempat Hajarul Aswad dipasang |
| Rukun Iraqi | Penjuru timur laut, menghala ke arah Iraq |
| Rukun Syami | Penjuru barat laut, menghala ke arah Syam |
| Rukun Yamani | Penjuru barat daya, sebelum kembali ke Hajarul Aswad |
Susunan ini membantu jemaah memahami kedudukan empat penjuru Kaabah ketika bergerak melawan arah jam. Selepas melalui Rukun Yamani, jemaah akan sampai semula ke penjuru Hajarul Aswad.
Peta Lokasi
Lokasi: Kaabah, Masjidil Haram, Mekah, Arab Saudi.
Peta digital menunjukkan kedudukan Kaabah di tengah Masjidil Haram, tetapi tidak memberikan laluan khusus untuk menghampiri Hajarul Aswad. Jemaah perlu mengikut akses mataf dan arahan petugas yang sedang berkuat kuasa.
Nota AkuIslam
Hajarul Aswad berada pada Kaabah, bukan di sebuah lokasi ziarah yang berasingan. Oleh itu, lawatan untuk melihatnya perlu disesuaikan dengan keadaan ibadah dan pergerakan jemaah di kawasan mataf.
Asal Usul Hajarul Aswad Menurut Hadis
Hadis menerangkan asal usul Hajarul Aswad dan perubahan warnanya.
Dalam tradisi Islam, Hajarul Aswad mempunyai kedudukan yang istimewa kerana terdapat hadis yang menerangkan asal usulnya. Rasulullah SAW menyatakan bahawa batu ini diturunkan daripada syurga dan pada asalnya mempunyai warna yang lebih putih daripada susu.
Daripada Ibnu Abbas RA, Rasulullah SAW bersabda:
نَزَلَ الْحَجَرُ الْأَسْوَدُ مِنَ الْجَنَّةِ وَهُوَ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ فَسَوَّدَتْهُ خَطَايَا بَنِي آدَمَ
“Batu Hitam turun dari syurga dalam keadaan lebih putih daripada susu, kemudian dosa anak-anak Adam menjadikannya hitam.”
Imam al-Tirmizi menilai riwayat ini sebagai hadis hasan sahih.
Hadis ini menjadi asas kepada penjelasan tentang asal usul Hajarul Aswad dari sudut keimanan. Ia termasuk perkara yang diterima berdasarkan khabar daripada Rasulullah SAW, bukan hasil pemeriksaan geologi atau kajian makmal.
Mengapa Batu Ini Berwarna Hitam?
Berdasarkan hadis tersebut, Hajarul Aswad pada asalnya berwarna putih sebelum berubah menjadi hitam. Penjelasan ini datang daripada riwayat agama dan tidak sepatutnya dianggap sebagai kesimpulan saintifik tentang proses perubahan mineral.
Terdapat pelbagai dakwaan popular yang mengaitkan Hajarul Aswad dengan batu meteor atau bahan tertentu. Namun, dakwaan sebegini tidak wajar dikemukakan sebagai fakta yang telah disahkan tanpa bukti penyelidikan yang mencukupi.
Nota Sirah
Riwayat bahawa Hajarul Aswad berasal daripada syurga mempunyai sandaran hadis. Sebaliknya, penentuan jenis batu berdasarkan teori geologi memerlukan bukti yang berbeza dan tidak boleh dipastikan melalui rupa luaran semata-mata.
Hajarul Aswad Dalam Sejarah Nabi Ibrahim AS
Al-Quran menghubungkan sejarah Baitullah dengan Nabi Ibrahim AS dan Nabi Ismail AS.
Sejarah Kaabah berkait rapat dengan Nabi Ibrahim AS dan puteranya, Nabi Ismail AS. Al-Quran menerangkan bahawa kedua-duanya meninggikan asas Baitullah sambil memohon agar Allah menerima amalan mereka.
Allah SWT berfirman:
وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
“Dan ketika Ibrahim dan Ismail meninggikan asas-asas Baitullah, mereka berdoa: Wahai Tuhan kami, terimalah daripada kami. Sesungguhnya Engkaulah Yang Maha Mendengar lagi Maha Mengetahui.”
Ayat ini menjadi sandaran yang jelas tentang pembinaan Kaabah oleh Nabi Ibrahim AS dan Nabi Ismail AS. Adapun perincian bagaimana Hajarul Aswad dibawa dan diletakkan pada penjuru Kaabah disebut dalam beberapa riwayat sejarah dan tafsir.
Peranan Hajarul Aswad Pada Binaan Kaabah
Dalam catatan sejarah Islam, Hajarul Aswad dikaitkan dengan pembinaan dan penyempurnaan salah satu penjuru Kaabah. Kedudukannya kemudian menjadi tanda yang dikenali oleh penduduk Mekah sejak sebelum kerasulan Rasulullah SAW.
Walaupun binaan Kaabah mengalami perubahan dan pembaikan sepanjang sejarah, Hajarul Aswad kekal sebagai salah satu unsur yang penting. Ia menghubungkan ingatan umat Islam kepada sejarah Baitullah dan perjalanan ibadah yang diwarisi daripada para nabi.
Tip AkuIslam
Ketika melihat Hajarul Aswad, ingatlah juga doa Nabi Ibrahim AS dan Nabi Ismail AS dalam Surah al-Baqarah ayat 127. Ia mengajar bahawa nilai sesuatu amalan terletak pada keikhlasan dan penerimaan Allah.
Kisah Rasulullah SAW Menyelesaikan Pertikaian Hajarul Aswad
Kebijaksanaan Rasulullah SAW membantu menyelesaikan pertikaian antara kabilah Quraisy.
Antara kisah terkenal berkaitan Hajarul Aswad ialah pembinaan semula Kaabah oleh kaum Quraisy. Peristiwa ini berlaku sebelum Rasulullah SAW menerima wahyu dan lazimnya diletakkan ketika usia Baginda sekitar 35 tahun.
Pada waktu itu, binaan Kaabah mengalami kerosakan dan memerlukan pembaikan. Beberapa kelompok dalam Quraisy kemudian bekerjasama membinanya semula dengan membahagikan tugas antara kabilah.
Pertikaian timbul apabila mereka hendak menentukan pihak yang akan meletakkan Hajarul Aswad pada kedudukannya. Setiap kabilah menganggapnya sebagai penghormatan besar yang tidak sepatutnya diserahkan kepada pihak lain.
Rasulullah SAW yang dikenali sebagai al-Amin kemudian menyelesaikan pertikaian itu. Baginda meletakkan batu tersebut di atas sehelai kain supaya wakil kabilah dapat mengangkatnya bersama-sama.
Setelah Hajarul Aswad dibawa ke tempatnya, Baginda sendiri meletakkannya pada penjuru Kaabah. Dengan cara itu, semua pihak mendapat bahagian dalam penghormatan tersebut tanpa ada kabilah yang dipinggirkan.
Kronologi Pertikaian Hajarul Aswad
| Peringkat | Peristiwa |
|---|---|
| 1 | Kaum Quraisy memutuskan untuk membina semula Kaabah |
| 2 | Kerja pembinaan dibahagikan antara kabilah |
| 3 | Pertikaian timbul ketika menentukan pihak yang akan meletakkan Hajarul Aswad |
| 4 | Rasulullah SAW dipilih untuk membantu menyelesaikan pertikaian |
| 5 | Baginda menggunakan sehelai kain supaya beberapa kabilah dapat mengangkat batu bersama |
| 6 | Baginda meletakkan Hajarul Aswad pada kedudukannya |
Kisah ini terkenal dalam karya sirah, termasuk riwayat yang dinukil oleh Ibnu Ishaq melalui Ibnu Hisyam. Catatan ini berbeza daripada hadis sahih tentang amalan Rasulullah SAW ketika tawaf.
Pengajaran Daripada Peristiwa Ini
Peristiwa tersebut memperlihatkan kebijaksanaan Rasulullah SAW dalam menyelesaikan masalah yang melibatkan maruah dan kepentingan masyarakat. Baginda memilih jalan yang menjaga hubungan sesama kabilah tanpa membiarkan pertikaian menjadi semakin buruk.
Bagi umat Islam hari ini, kisah Hajarul Aswad membawa pengajaran tentang keadilan, musyawarah dan ketenangan ketika menghadapi perbezaan. Nilai ini juga sangat relevan ketika berada di Masjidil Haram yang menghimpunkan jemaah daripada pelbagai negara.
Peristiwa Penting Dalam Sejarah Hajarul Aswad
Pemeliharaan batu ini melibatkan pembaikan sepanjang beberapa zaman.
Hajarul Aswad telah melalui perjalanan sejarah yang panjang, termasuk peristiwa kerosakan Kaabah dan gangguan terhadap keselamatannya. Keadaan batu yang dilihat hari ini turut berkait dengan pemeliharaan serta pembaikan yang dilakukan sepanjang beberapa zaman.
Salah satu peristiwa besar yang direkodkan dalam sejarah ialah serangan golongan Qaramitah terhadap Mekah pada tahun 317 Hijrah. Dalam serangan itu, Hajarul Aswad telah dibawa keluar dari Kaabah sebelum dikembalikan beberapa tahun kemudian.
Garis Masa Ringkas
- Zaman Nabi Ibrahim ASPembinaan Kaabah bersama Nabi Ismail ASSurah al-Baqarah, ayat 127
- Sebelum kerasulanQuraisy membina semula Kaabah dan berlaku pertikaian Hajarul AswadCatatan sirah · Ibnu Hisyam
- Zaman Rasulullah SAWBaginda menunjukkan amalan istilam dan mencium Hajarul AswadHadis sahih · al-Bukhari, no. 1597
- 317 HSerangan Qaramitah dan pengambilan Hajarul AswadRekod sejarah dan pemeliharaan Haramain
- 339 HHajarul Aswad dikembalikan ke Mekah menurut rekod sejarahRekod sejarah dan pemeliharaan Haramain
- 1979Pembaharuan bingkai perak pada zaman Raja KhalidRekod sejarah dan pemeliharaan Haramain
- 2001Pembaharuan bingkai perak pada zaman Raja FahdRekod sejarah dan pemeliharaan Haramain
- 2021Dokumentasi imej resolusi tinggi menggunakan teknik fotografi gabungan fokusRekod sejarah dan pemeliharaan Haramain
- Masa kiniPenjagaan dan penyelenggaraan oleh pihak berkuasa Arab SaudiRekod sejarah dan pemeliharaan Haramain
Peristiwa Qaramitah
Serangan Qaramitah merupakan antara episod paling menyedihkan dalam sejarah Masjidil Haram. Hajarul Aswad telah dipisahkan daripada tempat asalnya dan dibawa keluar dari Mekah.
Menurut catatan sejarah, batu itu akhirnya dipulangkan pada tahun 339 Hijrah. Peristiwa tersebut mengingatkan umat Islam bahawa binaan dan benda fizikal boleh mengalami kerosakan, sedangkan ibadah kepada Allah tetap diteruskan.
Pemeliharaan Pada Zaman Moden
Hari ini, penjagaan Hajarul Aswad termasuk dalam usaha pemeliharaan Kaabah oleh pihak berkuasa Arab Saudi. Antara aspek yang diberikan perhatian ialah keadaan bingkai perak dan penyelenggaraan bahagian batu yang terdedah.
Pada tahun 2021, imej Hajarul Aswad turut didokumentasikan menggunakan teknologi fotografi yang menggabungkan pelbagai titik fokus. Dokumentasi tersebut membantu menghasilkan gambaran yang lebih terperinci tentang permukaan batu dan bingkai yang mengelilinginya.
Nota AkuIslam
Tarikh peristiwa sejarah awal adalah berdasarkan rekod historiografi Islam, manakala rekod penyelenggaraan moden bersumberkan pihak pengurusan Haramain. Kedua-dua jenis sumber mempunyai kaedah pembuktian yang berbeza.
Bentuk Hajarul Aswad Dan Bingkai Peraknya
Bingkai perak melindungi bahagian batu yang kelihatan pada penjuru Kaabah.
Apabila dilihat dari dekat, Hajarul Aswad tidak kelihatan seperti seketul batu besar yang mempunyai permukaan rata. Bahagian yang terdedah terdiri daripada beberapa serpihan berwarna gelap yang disatukan dalam satu ruang perlindungan.
Bingkai perak di sekelilingnya menjadikan lokasi Hajarul Aswad mudah dikenali pada penjuru Kaabah. Selain berfungsi sebagai pelindung, bingkai tersebut juga membantu mengekalkan susunan bahagian batu yang kelihatan.
Ciri Fizikal Yang Dapat Diperhatikan
- Warna: Hitam atau gelap dengan perbezaan tona pada permukaan.
- Permukaan: Tidak sekata dan mempunyai beberapa bahagian yang kelihatan berasingan.
- Bingkai: Perak berkilat yang mengelilingi bahagian batu.
- Kedudukan: Pada penjuru tenggara Kaabah, sedikit tinggi daripada lantai mataf.
- Akses: Bergantung pada kesesakan dan kawalan petugas Masjidil Haram.
Keadaan batu ini berubah akibat pelbagai peristiwa sepanjang sejarah. Bilangan serpihan dalam catatan sejarah tidak semestinya sama dengan bahagian yang dapat dilihat dengan mata kasar.
Mengapa Menggunakan Bingkai Perak?
Bingkai perak merupakan sebahagian daripada usaha melindungi Hajarul Aswad dan mengekalkan kedudukannya pada Kaabah. Ia juga memudahkan pengenalpastian batu tersebut dalam keadaan ramai jemaah melakukan tawaf.
Namun, bingkai itu sendiri tidak mempunyai fungsi sebagai objek ibadah yang berasingan. Penghormatan terhadap Hajarul Aswad perlu difahami berdasarkan sunnah Rasulullah SAW, bukan anggapan bahawa perak atau batu tersebut memiliki kuasa tersendiri.
Mengapa Hajarul Aswad Dimuliakan?
Penghormatan terhadap Hajarul Aswad berasaskan sunnah Rasulullah SAW.
Hajarul Aswad dihormati kerana kedudukannya dalam sejarah Kaabah dan kerana Rasulullah SAW menunjukkan cara berinteraksi dengannya ketika tawaf. Penghormatan itu merupakan sebahagian daripada mengikuti sunnah, bukan ibadah menyembah batu.
Penjelasan paling penting tentang perkara ini datang daripada Saidina Umar bin al-Khattab RA. Ketika mencium Hajarul Aswad, beliau menegaskan bahawa batu tersebut tidak mampu memberi manfaat atau mudarat dengan sendirinya.
Umar RA menjelaskan perkara ini dalam riwayat al-Bukhari, no. 1597.
“Aku mengetahui bahawa engkau hanyalah batu yang tidak mampu memberi mudarat atau manfaat. Sekiranya aku tidak melihat Rasulullah SAW menciummu, tentu aku tidak akan menciummu.”
UCAPAN UMAR BIN AL-KHATTAB RA. RIWAYAT AL-BUKHARI, NO. 1597.
Pengajaran Daripada Saidina Umar RA
Kata-kata Saidina Umar RA menjelaskan bahawa penghormatan terhadap Hajarul Aswad lahir daripada ketaatan kepada ajaran Rasulullah SAW. Ia bukan kepercayaan bahawa batu tersebut dapat mengabulkan permintaan, menghilangkan kesusahan atau menentukan nasib manusia.
Prinsip ini sangat penting ketika membincangkan amalan mencium Hajarul Aswad. Umat Islam mengikuti sunnah Baginda sambil meyakini bahawa segala manfaat dan pertolongan datang daripada Allah SWT.
Nota Akidah
Umat Islam tidak menyembah Hajarul Aswad. Batu ini dihormati kerana kedudukannya dalam ibadah dan sunnah, manakala doa serta permohonan hanya ditujukan kepada Allah SWT.
Hajarul Aswad Sebagai Titik Permulaan Tawaf
Tawaf bermula pada kedudukan yang sejajar dengan Hajarul Aswad.
Setiap tawaf mengelilingi Kaabah dimulakan dari kawasan yang sejajar dengan Hajarul Aswad. Jemaah kemudian bergerak melawan arah jam dengan memastikan Kaabah sentiasa berada di sebelah kiri.
Satu pusingan dianggap lengkap apabila jemaah kembali ke titik Hajarul Aswad selepas mengelilingi Kaabah. Proses ini diulangi sehingga cukup tujuh pusingan sebagaimana tuntutan ibadah tawaf.
Aliran Tujuh Pusingan Tawaf
- Berdiri atau bergerak pada kedudukan sejajar dengan Hajarul Aswad.
- Mulakan tawaf dengan bertakbir dan melakukan istilam mengikut kemampuan.
- Bergerak mengelilingi Kaabah dengan tertib.
- Melalui penjuru-penjuru Kaabah sehingga sampai ke Rukun Yamani.
- Teruskan perjalanan sehingga kembali ke Hajarul Aswad.
- Lengkapkan satu pusingan dan ulangi sehingga tujuh kali.
- Tamatkan tawaf selepas melengkapkan pusingan ketujuh.
Jemaah tidak perlu menghampiri atau menyentuh Hajarul Aswad pada setiap pusingan. Memadai melakukan isyarat dari tempat yang sesuai apabila tidak dapat mendekatinya dengan selamat.
Adakah Tawaf Sah Tanpa Mencium Hajarul Aswad?
Ya, tawaf tetap sah walaupun jemaah tidak mencium atau menyentuh Hajarul Aswad. Mencium batu tersebut merupakan amalan sunat yang tertakluk pada kemampuan dan keadaan jemaah.
Dalam keadaan kawasan mataf dipenuhi orang ramai, mengutamakan keselamatan ialah langkah yang lebih wajar. Jemaah boleh meneruskan tawaf dan melakukan isyarat ke arah Hajarul Aswad tanpa berhenti.
Tip AkuIslam
Jangan menganggap tawaf kurang sempurna hanya kerana tidak berjaya mencium Hajarul Aswad. Yang utama ialah melaksanakan tawaf dengan cukup syarat, menjaga tertib dan tidak menyakiti jemaah lain.
Cara Menyentuh, Mencium Dan Melakukan Istilam
Amalkan istilam mengikut kemampuan tanpa menyakiti jemaah lain.
Istilam merujuk kepada amalan yang berkaitan dengan menyentuh atau memberi isyarat ke arah Hajarul Aswad ketika tawaf. Cara pelaksanaannya bergantung pada kemampuan jemaah dan keadaan kawasan berhampiran Kaabah.
Amalan mencium Hajarul Aswad disebut dalam riwayat al-Bukhari, no. 1597. Baginda juga memberi isyarat ke arahnya dan bertakbir, seperti riwayat al-Bukhari, no. 1613.
Tiga Keadaan Ketika Melalui Hajarul Aswad
| Keadaan | Panduan |
|---|---|
| Dapat menghampiri tanpa berasak | Boleh menyentuh dan mencium Hajarul Aswad |
| Dapat menyentuh tetapi tidak mencium | Sentuh dengan tangan kemudian cium tangan, seperti riwayat Muslim, no. 1268b |
| Tidak dapat menghampiri | Beri isyarat dengan tangan kanan sambil bertakbir. Panduan mazhab Syafi‘i turut menyebut mengucup tangan selepas isyarat |
Dalam suasana tawaf yang sesak, pilihan ketiga lebih praktikal. Isyarat tersebut membolehkan jemaah mengikuti sunnah tanpa mengganggu pergerakan orang lain.
Bacaan Ketika Melakukan Istilam
اللّٰهُ أَكْبَرُ
Allahu Akbar
Maksudnya: Allah Maha Besar.
Bacaan takbir ketika melalui Hajarul Aswad mempunyai sandaran dalam hadis sahih. Jemaah boleh mengucapkannya dengan suara sederhana sambil meneruskan tawaf.
Dalil Melakukan Isyarat
Ibnu Abbas RA meriwayatkan bahawa Rasulullah SAW pernah bertawaf dengan menaiki unta. Baginda memberi isyarat ke arah Hajarul Aswad dengan sesuatu yang dibawa lalu bertakbir setiap kali melaluinya.
HADIS IBNU ABBAS RA. RIWAYAT AL-BUKHARI, NO. 1613.
Hadis ini menunjukkan bahawa menghampiri dan mencium Hajarul Aswad bukan satu-satunya cara mengikuti sunnah. Melakukan isyarat ketika tidak dapat mendekatinya juga mempunyai sandaran yang jelas.
Nota Fikah
Dalam panduan mazhab Syafi‘i yang dipetik oleh Mufti Wilayah, jemaah boleh menghulurkan tangan dari jauh kemudian mengucupnya. Amalan ini bukan syarat sah tawaf dan tidak boleh dilakukan sehingga menghalang laluan.
Panduan Melihat Hajarul Aswad Di Masjidil Haram
Kenali lokasi batu ini sambil menjaga kelancaran pergerakan di mataf.
Bagi jemaah kali pertama, melihat Hajarul Aswad dari kawasan mataf sudah cukup untuk memahami lokasi dan kedudukannya. Tidak semestinya seseorang perlu berada betul-betul di hadapan bingkai perak untuk menghayati sejarah batu tersebut.
Kawasan paling hampir dengan Kaabah juga merupakan laluan jemaah yang sedang melaksanakan tawaf. Oleh itu, sebarang usaha menghampiri Hajarul Aswad perlu mengambil kira keselamatan dan keadaan sekeliling.
Cadangan Laluan Pemerhatian
| Langkah | Panduan |
|---|---|
| 1. Kenali Kaabah | Perhatikan kedudukan pintu Kaabah dan penjuru tenggaranya |
| 2. Cari Hajarul Aswad | Kenal pasti bingkai perak pada penjuru berkenaan |
| 3. Perhatikan tawaf | Fahami bagaimana jemaah memulakan setiap pusingan |
| 4. Dengar penerangan | Ikuti penjelasan mutawif dari tempat yang tidak menghalang laluan |
| 5. Teruskan ibadah | Utamakan tawaf, zikir dan doa tanpa memaksa diri menghampiri batu |
Tiada tempoh masa khusus yang perlu diperuntukkan untuk melihat Hajarul Aswad. Sekiranya keadaan terlalu sesak, memadai mengenali kedudukannya ketika melakukan tawaf bersama rombongan.
Waktu Sesuai Untuk Melihatnya
Kepadatan di kawasan Hajarul Aswad boleh berubah mengikut waktu solat, musim umrah, Ramadan dan musim haji. Walau bagaimanapun, masa tertentu tidak boleh dianggap sentiasa lengang kerana keadaan jemaah berubah dari semasa ke semasa.
Rancang pergerakan berdasarkan keadaan sebenar dan nasihat mutawif. Sekiranya akses berhampiran Kaabah dihadkan oleh petugas, gunakan ruang tawaf yang dibenarkan tanpa cuba memasuki kawasan terkawal.
Tip AkuIslam
Ambil peluang mengenali kedudukan Hajarul Aswad ketika penerangan sebelum tawaf bermula. Ini lebih mudah berbanding cuba mencari batu tersebut ketika sudah berada dalam aliran jemaah yang padat.
Keselamatan Jemaah Ketika Kawasan Hajarul Aswad Sesak
Keselamatan diri dan hak jemaah lain perlu diutamakan ketika kawasan sesak.
Ramai jemaah berharap dapat mencium Hajarul Aswad untuk mengikuti sunnah Rasulullah SAW. Namun, keinginan tersebut tidak sepatutnya mengatasi kewajipan menjaga keselamatan diri dan menghormati hak jemaah lain.
Kawasan berhampiran batu ini boleh mengalami kesesakan apabila ramai orang cuba menuju ke satu titik yang sama. Tolakan, perubahan arah secara tiba-tiba dan tindakan berhenti mengejut boleh menimbulkan risiko kepada mereka yang berada di belakang.
Perkara Yang Perlu Dielakkan
- Menolak jemaah lain untuk sampai ke Hajarul Aswad.
- Melawan arah pergerakan tawaf.
- Berhenti secara mengejut di laluan yang padat.
- Menarik atau berpaut pada pakaian jemaah lain.
- Membawa kanak-kanak kecil ke kawasan yang sedang berasak.
- Cuba merakam gambar ketika tangan diperlukan untuk menjaga keseimbangan.
- Mengabaikan arahan petugas Masjidil Haram.
Risiko boleh menjadi lebih besar kepada jemaah yang bertubuh kecil, warga emas atau mempunyai masalah pernafasan. Mereka mungkin sukar mengekalkan keseimbangan apabila berlaku tolakan daripada pelbagai arah.
Jika Terperangkap Dalam Kesesakan
Sekiranya pergerakan menjadi terlalu padat, kekalkan ketenangan dan elakkan tindakan melawan arus secara mendadak. Bergerak mengikut laluan yang tersedia sehingga menemui ruang lebih selamat untuk meneruskan perjalanan.
Jika mengalami sesak nafas, pening, sakit dada atau hampir pengsan, dapatkan bantuan petugas dengan segera. Jangan memaksa diri meneruskan usaha menghampiri batu tersebut.
Peringatan AkuIslam
Mencium Hajarul Aswad ialah amalan sunat, sedangkan menjaga keselamatan diri dan tidak mencederakan orang lain merupakan tanggungjawab yang lebih utama. Tidak perlu mengambil risiko semata-mata untuk mendapatkan peluang menciumnya.
Panduan Warga Emas, Wanita Dan Keluarga
Sesuaikan pergerakan dengan kemampuan setiap ahli rombongan.
Setiap jemaah mempunyai kemampuan fizikal yang berbeza ketika berada di Masjidil Haram. Oleh itu, pendekatan untuk melihat atau menghampiri Hajarul Aswad perlu disesuaikan dengan kesihatan, umur dan keadaan rombongan.
Warga Emas
Jemaah warga emas tidak perlu memaksa diri untuk menghampiri Hajarul Aswad, khususnya ketika kawasan mataf sangat sesak. Mereka boleh melakukan istilam dari jauh sambil meneruskan tawaf mengikut kemampuan.
Sekiranya menggunakan kerusi roda, patuhi laluan yang telah ditetapkan oleh pengurusan masjid. Laluan tersebut mungkin berbeza daripada kawasan mataf yang digunakan oleh jemaah berjalan kaki.
Jemaah Wanita
Jemaah wanita juga boleh melakukan istilam dari jauh tanpa perlu memasuki kawasan yang penuh dengan tolakan. Menjaga keselamatan, aurat dan ruang peribadi lebih penting daripada cuba mendapatkan tempat di hadapan Hajarul Aswad.
Jika datang bersama rombongan, tetapkan lokasi pertemuan selepas tawaf dan kekal bersama kumpulan masing-masing. Jangan berpisah semata-mata kerana ingin menghampiri penjuru Kaabah.
Keluarga Bersama Kanak-Kanak
Kanak-kanak mungkin tertarik untuk melihat Hajarul Aswad dengan lebih dekat selepas mendengar kisahnya. Namun, kawasan yang padat bukan tempat sesuai untuk membawa mereka menghampiri batu tersebut.
Ibu bapa boleh menerangkan kedudukan Hajarul Aswad dari kawasan yang lebih lapang dan menunjukkan gambarnya sebelum memulakan tawaf. Pendekatan ini membantu anak-anak memahami sirah tanpa perlu mengambil risiko.
Jemaah Yang Mempunyai Masalah Kesihatan
Jemaah dengan masalah jantung, pernafasan atau pergerakan perlu mengutamakan kawasan tawaf yang lebih selesa. Sekiranya cepat penat, rancang waktu ibadah bersama pembimbing dan berehat mengikut keperluan.
Tidak mencium Hajarul Aswad bukan tanda kekurangan dalam ibadah. Kesempurnaan tawaf bergantung pada pelaksanaan rukun dan syaratnya, bukannya kemampuan seseorang menghampiri batu tersebut.
Adab Dan Amalan Ketika Berhampiran Hajarul Aswad
Adab ketika tawaf mencerminkan penghayatan terhadap sunnah.
Hajarul Aswad perlu dihormati mengikut cara yang ditunjukkan oleh Rasulullah SAW. Penghormatan itu tidak memerlukan perbuatan tambahan yang tidak mempunyai sandaran dalam ibadah.
Ketika melaluinya, jemaah boleh bertakbir dan melakukan istilam mengikut kemampuan. Selebihnya, teruskan tawaf dengan tenang sambil berzikir, membaca al-Quran atau berdoa kepada Allah SWT.
- Bertakbir ketika sejajar dengan Hajarul Aswad
- Melakukan istilam mengikut keadaan dan kemampuan
- Mencium Hajarul Aswad jika benar-benar boleh dilakukan tanpa menyakiti orang lain
- Menjaga pergerakan tawaf supaya tidak menghalang jemaah
- Berdoa dan berzikir dengan khusyuk
- Mematuhi arahan petugas Masjidil Haram
- Mengutamakan keselesaan jemaah yang lemah atau memerlukan bantuan
- Menganggap batu mempunyai kuasa memberi rezeki atau menghapuskan masalah
- Berebut sehingga mencederakan orang lain
- Menetapkan bacaan khas yang dianggap wajib setiap kali melaluinya
- Mengusap barang peribadi pada batu atau bingkai dengan kepercayaan tertentu tanpa dalil
- Menghalang jemaah tawaf demi mengambil gambar
- Memaksa warga emas atau kanak-kanak menghampiri batu
- Menolak atau memarahi jemaah lain kerana berebut giliran
Menghayati sejarah Hajarul Aswad sepatutnya mendidik seseorang menjadi lebih sabar dan bertimbang rasa. Itulah antara nilai yang dapat dibawa pulang selepas menyempurnakan ibadah di Tanah Suci.
Fakta Dan Salah Faham Tentang Hajarul Aswad
Bezakan tuntutan ibadah daripada kepercayaan dan cerita yang tidak berasas.
Terdapat beberapa anggapan yang sering berulang dalam kalangan jemaah ketika membincangkan Hajarul Aswad. Membezakan antara fakta, hukum dan cerita popular membantu kita menjaga kefahaman yang tepat.
Wajib Mencium Hajarul Aswad Ketika Umrah.
Mencium Hajarul Aswad ialah sunnah, bukan rukun atau syarat sah umrah.
Jemaah boleh menyempurnakan tawaf tanpa menyentuh atau mencium batu tersebut. Apabila tidak dapat menghampirinya, memadai melakukan isyarat dan bertakbir.
Hajarul Aswad Boleh Mengabulkan Doa.
Hajarul Aswad tidak memiliki kuasa memberi manfaat atau mudarat dengan sendirinya.
Saidina Umar RA telah menjelaskan perkara ini melalui hadis sahih. Segala doa, harapan dan permohonan hendaklah ditujukan kepada Allah SWT.
Tidak Mencium Hajarul Aswad Bermakna Umrah Tidak Sempurna.
Kesempurnaan ibadah bergantung pada pelaksanaan rukun dan syarat yang ditetapkan.
Mencium Hajarul Aswad bukan ukuran penerimaan umrah seseorang. Jemaah yang tidak berpeluang menciumnya tetap boleh menunaikan ibadah dengan sempurna.
Semua Bahagian Bingkai Perak Mempunyai Kelebihan Khusus.
Bingkai perak berfungsi melindungi Hajarul Aswad dan mengekalkan kedudukannya.
Tiada alasan untuk menganggap bingkai tersebut sebagai objek yang mempunyai kuasa tersendiri. Amalan yang dilakukan perlu berasaskan sunnah, bukan kepercayaan tambahan.
Hajarul Aswad Sudah Dibuktikan Sebagai Batu Meteor.
Dakwaan mengenai komposisi geologi Hajarul Aswad tidak boleh dipastikan hanya melalui cerita popular.
Riwayat agama menerangkan asal usulnya daripada syurga, manakala penentuan bahan mineral memerlukan bukti saintifik yang tersendiri. Kedua-dua perkara itu tidak wajar dicampuradukkan.
Jemaah Mesti Mendekati Batu Pada Setiap Pusingan Tawaf.
Jemaah boleh melakukan istilam dari jauh setiap kali melalui penjuru Hajarul Aswad.
Cara ini mempunyai sandaran daripada hadis Rasulullah SAW yang melakukan isyarat dan bertakbir. Oleh itu, tidak perlu memasuki kawasan sesak pada setiap pusingan.
Tempat Bersejarah Di Sekitar Hajarul Aswad
Beberapa lokasi berdekatan membantu jemaah memahami susunan Kaabah.
Hajarul Aswad terletak dalam kawasan Kaabah yang mempunyai beberapa tempat penting lain. Memahami hubungan antara lokasi ini membantu jemaah mengenali susunan Baitullah dengan lebih menyeluruh.
1. Pintu Kaabah
Pintu Kaabah berada pada dinding yang berhampiran dengan penjuru Hajarul Aswad. Kedudukannya lebih tinggi daripada lantai mataf dan mempunyai reka bentuk yang mudah dikenali.
Pintu ini merupakan sebahagian daripada struktur Kaabah, namun akses ke bahagian dalam tidak dibuka untuk lawatan umum. Jemaah boleh melihatnya ketika berada di kawasan mataf yang dibenarkan.
2. Multazam
Multazam ialah bahagian dinding Kaabah yang terletak di antara Hajarul Aswad dengan pintu Kaabah. Panduan doa di hadapan Kaabah menerangkan bacaan yang boleh diamalkan ketika berada di kawasan ini.
Namun, jemaah tidak perlu berebut untuk menghampiri kawasan tersebut. Doa boleh dilakukan di mana-mana tempat yang sesuai tanpa menghalang tawaf orang lain.
3. Maqam Ibrahim
Maqam Ibrahim terletak berhampiran Kaabah dan berkait dengan sejarah pembinaan Baitullah oleh Nabi Ibrahim AS. Batu yang mempunyai kesan tapak kaki itu dipelihara dalam struktur perlindungan khas.
Selepas tawaf, jemaah disunatkan menunaikan solat sunat tawaf dua rakaat di belakang Maqam Ibrahim jika keadaan mengizinkan. Jika kawasan berhampiran terlalu sesak, solat boleh dilakukan di tempat lain yang sesuai dalam Masjidil Haram.
4. Rukun Yamani
Rukun Yamani ialah penjuru Kaabah yang dilalui sebelum jemaah kembali ke Hajarul Aswad. Amalan Baginda menyentuh penjuru ini disebut dalam riwayat Muslim, no. 1268a.
Panduan rasmi Haramain menerangkan bahawa Rukun Yamani disentuh tanpa dicium apabila mudah dilakukan. Jika tidak dapat menyentuhnya, teruskan tawaf tanpa berebut atau menghalang laluan.
5. Hijir Ismail
Hijir Ismail ialah kawasan separuh bulatan yang terletak di bahagian utara Kaabah. Sebahagian kawasan ini termasuk dalam binaan asal Kaabah, seperti riwayat al-Bukhari, no. 1584.
Ketika tawaf, jemaah perlu bergerak di luar lengkungan Hijir Ismail supaya mengelilingi keseluruhan Kaabah. Melalui ruang dalam Hijir Ismail tidak memenuhi laluan tawaf yang sepatutnya bagi pusingan tersebut.
Soalan Lazim Hajarul Aswad
Jawapan ringkas tentang sejarah, hukum dan panduan ketika melalui Hajarul Aswad.
Apakah maksud Hajarul Aswad?
Hajarul Aswad bermaksud batu hitam dalam bahasa Arab. Batu ini terletak pada penjuru tenggara Kaabah dan menjadi penanda permulaan serta pengakhiran setiap pusingan tawaf.
Adakah Hajarul Aswad berasal daripada syurga?
Terdapat hadis daripada Ibnu Abbas RA yang menyatakan bahawa Hajarul Aswad diturunkan daripada syurga. Riwayat tersebut direkodkan oleh al-Tirmizi dalam hadis nombor 877.
Mengapa Hajarul Aswad berwarna hitam?
Menurut hadis, batu ini pada asalnya lebih putih daripada susu sebelum menjadi hitam akibat dosa anak-anak Adam. Penjelasan tersebut merupakan riwayat agama dan tidak boleh disamakan dengan dapatan kajian geologi.
Adakah wajib mencium Hajarul Aswad semasa tawaf?
Tidak, mencium Hajarul Aswad bukan wajib. Jemaah tetap boleh menyempurnakan tawaf dengan sah tanpa menyentuh atau menciumnya.
Bagaimana jika tidak dapat menghampiri Hajarul Aswad?
Jemaah boleh menunjuk ke arahnya dengan tangan kanan sambil bertakbir ketika melalui penjuru tersebut. Selepas itu, teruskan tawaf tanpa berhenti atau mengganggu pergerakan orang lain.
Adakah wanita boleh mencium Hajarul Aswad?
Wanita boleh menciumnya jika kawasan lapang dan tiada risiko berasak dengan jemaah lain. Dalam keadaan sesak, lakukan isyarat dari jauh dan utamakan keselamatan serta penjagaan aurat.
Adakah perlu mencium tangan selepas menunjuk Ke arah Hajarul Aswad?
Mencium tangan selepas isyarat bukan syarat sah tawaf. Mufti Wilayah turut menyebut pandangan mazhab Syafi‘i yang menganjurkan isyarat dari jauh kemudian mengucup tangan.
Adakah Hajarul Aswad mempunyai kuasa menghapuskan dosa?
Hajarul Aswad tidak mempunyai kuasa tersendiri untuk menghapuskan dosa atau mengabulkan doa. Segala pengampunan datang daripada Allah SWT, manakala amalan terhadap Hajarul Aswad dilakukan sebagai mengikuti sunnah.
Siapakah yang meletakkan Hajarul Aswad ketika Kaabah dibina semula oleh Quraisy?
Menurut catatan sirah, Rasulullah SAW menyelesaikan pertikaian antara kabilah dengan meminta mereka mengangkat batu menggunakan sehelai kain. Baginda kemudian meletakkan Hajarul Aswad pada kedudukannya.
Pernahkah Hajarul Aswad dibawa keluar dari Mekah?
Ya, catatan sejarah menyebut bahawa Hajarul Aswad dibawa keluar semasa serangan Qaramitah pada tahun 317 Hijrah. Batu itu kemudiannya dikembalikan ke Mekah pada tahun 339 Hijrah.
Adakah Hajarul Aswad batu meteor?
Dakwaan bahawa Hajarul Aswad telah disahkan sebagai batu meteor tidak disokong oleh sumber rujukan artikel ini. Riwayat tentang asal usulnya daripada syurga perlu dibezakan daripada teori geologi.
Apakah amalan paling penting ketika melalui Hajarul Aswad?
Amalan yang dianjurkan ialah melakukan istilam dan bertakbir mengikut kemampuan. Jemaah juga perlu memastikan tawaf berjalan dengan tertib serta tidak menyakiti orang lain.
Menghayati Sunnah Dengan Tertib
Ilmu dan adab membantu kita menghayati sunnah dengan lebih tenang.
Hajarul Aswad menyimpan sejarah yang panjang, bermula daripada kisah Baitullah hingga kepada amalan Rasulullah SAW ketika menunaikan tawaf. Kedudukannya pada Kaabah menjadikan batu ini antara tanda paling dikenali oleh umat Islam dari seluruh dunia.
Namun, nilai sebenar Hajarul Aswad bukan sekadar pada peluang untuk menyentuh atau menciumnya. Ia juga mengajar kita tentang ketaatan kepada sunnah, kesabaran dan penghormatan terhadap hak orang lain.
Bagi jemaah yang berpeluang melihatnya dari dekat, jadikan pengalaman tersebut sebagai ruang untuk mengenang perjalanan para nabi. Jika tidak berpeluang menghampirinya, teruskan ibadah dengan tenang kerana Allah SWT mengetahui kemampuan dan niat setiap hamba-Nya.
Semoga setiap langkah kita di Masjidil Haram dipenuhi adab, keikhlasan dan ketenangan. Mudah-mudahan penghayatan sirah ini menjadikan perjalanan umrah dan haji lebih bermakna, insya-Allah.
MERANCANG UMRAH?
Menjejaki Tapak Sirah Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menjejaki tapak sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Surah al-Baqarah, ayat 127Nabi Ibrahim AS dan Nabi Ismail AS meninggikan asas Baitullah.
- Sahih al-Bukhari, no. 1597Ucapan Umar RA tentang mengikuti sunnah ketika mencium Hajarul Aswad.
- Sahih al-Bukhari, no. 1613Isyarat dan takbir Rasulullah SAW ketika melalui Hajarul Aswad.
- Jami‘ al-Tirmizi, no. 877Asal usul Hajarul Aswad. Al-Tirmizi menilainya hasan sahih.
- Sahih Muslim, no. 1268bMenyentuh batu dengan tangan kemudian mencium tangan.
- Sahih Muslim, no. 1268aAmalan menyentuh Hajarul Aswad dan Rukun Yamani.
- Sahih Muslim, no. 1218aTawaf Rasulullah SAW dan solat selepasnya di belakang Maqam Ibrahim.
- Sahih al-Bukhari, no. 1584Hubungan Hijir Ismail dengan binaan asal Kaabah.
- Pengurusan Haramain, The Black StoneKedudukan batu, pemeliharaan bingkai pada 1979 dan 2001 serta dokumentasi foto pada 2021.
- Pengurusan Haramain, Description of UmrahPanduan pelaksanaan tawaf dan amalan pada penjuru Kaabah.
- Saudipedia, al-Masjid al-HaramRekod serangan Qaramitah pada 317 Hijrah dan pemulangan batu pada 339 Hijrah.
- Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Bayan Linnas Siri Ke-290Panduan ketika sesak, jemaah wanita dan pandangan mazhab Syafi‘i tentang isyarat serta mengucup tangan.
- Al-Sirah al-Nabawiyyah, Ibnu HisyamCatatan pembinaan semula Kaabah oleh Quraisy dan penyelesaian pertikaian Hajarul Aswad.
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Pembinaan Semula KaabahKisah pembinaan Quraisy dan kebijaksanaan Rasulullah SAW.
- Maqam IbrahimSejarah dan kedudukannya di hadapan Kaabah.
- Panduan TawafSyarat, niat dan langkah mengerjakan tawaf.
- Solat Sunat TawafPanduan solat dua rakaat selepas tawaf.
