HARRAH WAQIM MADINAH: Sejarah Kawasan Lava Timur dan Peristiwa al-Harrah

Harrah Waqim ialah kawasan batu hitam di sebelah timur Madinah. Batu-batu ini ialah sisa lava gunung berapi yang membeku sejak ribuan tahun dahulu.

Harrah ini bukan sekadar landskap. Kawasan ini menjadi sempadan semula jadi kota Madinah dan menyaksikan satu peristiwa duka dalam sejarah umat Islam.

Panduan ini menerangkan maksud harrah, kedudukannya dalam hadis sahih dan sejarah yang berlaku di sini. Fokusnya ialah membantu pembaca memahami geografi Madinah dengan lebih jelas.

Disemak pada 1 November 2026 · Rujukan utama ialah Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Syarah Sahih Muslim al-Nawawi, Mu‘jam al-Buldan Yaqut al-Hamawi dan al-Bidayah wa al-Nihayah Ibnu Kathir.

Harrah Waqim Dalam Sekilas Pandang

Harrah Waqim ialah medan lava di timur Madinah yang membentuk sempadan kota sejak dahulu.

Harrah bermaksud tanah yang dilitupi batu hitam akibat lava gunung berapi. Madinah diapit oleh dua harrah, iaitu Harrah Waqim di timur dan Harrah al-Wabrah di barat.

Kawasan ini sukar dilalui kerana batunya tajam dan tidak rata. Oleh itu, harrah berfungsi sebagai benteng semula jadi bagi kota Madinah.

Asal Nama Harrah Waqim

Nama Waqim dikaitkan dengan sebuah kubu lama milik kabilah Ansar.

Menurut Yaqut al-Hamawi dalam Mu‘jam al-Buldan, Waqim ialah nama kubu atau utum milik Bani Abd al-Asyhal. Kabilah ini berasal daripada kaum Aus dan menetap di timur Madinah.

Utum ialah binaan batu bertingkat yang digunakan sebagai kubu dan tempat simpanan. Nama kubu itu kemudian digunakan bagi seluruh harrah di sekitarnya.

Dua Harrah Sebagai Sempadan Tanah Haram Madinah

Rasulullah SAW menjadikan kawasan di antara dua harrah sebagai Tanah Haram Madinah.

Dalam hadis, harrah disebut dengan perkataan labah yang membawa maksud yang sama. Abu Hurairah RA meriwayatkan sabda Rasulullah SAW tentang kawasan di antara dua labah Madinah.

Hadis ini juga diriwayatkan dalam Sahih Muslim, no. 1372. Riwayat ini menunjukkan Harrah Waqim dan Harrah al-Wabrah menjadi penanda timur dan barat bagi Tanah Haram Madinah.

Kabilah Yang Menetap Di Timur Madinah

Pada zaman Rasulullah SAW, kawasan timur Madinah didiami oleh beberapa kabilah penting.

Bani Abd al-Asyhal, kabilah Sa‘ad bin Mu‘az RA, menetap di pinggir Harrah Waqim. Sa‘ad RA ialah pemimpin Aus yang memeluk Islam sebelum hijrah Rasulullah SAW.

Di bahagian tenggara kota pula terdapat penempatan Bani Quraizah. Kawasan ini dibincangkan dalam artikel Kawasan Bani Quraizah Madinah.

Peristiwa Al-Harrah Pada Tahun 63 Hijrah

Harrah Waqim menjadi lokasi satu peristiwa duka selepas zaman Khulafa’ al-Rasyidin.

Pada tahun 63 Hijrah, sebahagian penduduk Madinah menolak pemerintahan Yazid bin Muawiyah. Tentera dari Syam dihantar ke Madinah dan bertembung dengan penduduknya di Harrah Waqim.

Menurut catatan Ibnu Kathir dalam al-Bidayah wa al-Nihayah, ramai penduduk Madinah terkorban, termasuk anak-anak sahabat. Peristiwa ini dikenali sebagai Waq‘ah al-Harrah atau Peristiwa al-Harrah.

Peristiwa Al-Harrah Dalam Hadis Sahih

Dua riwayat sahih merakamkan kesan peristiwa ini kepada para sahabat.

Riwayat-riwayat ini tidak memperincikan pertempuran. Sebaliknya, riwayat tersebut menunjukkan cara para sahabat yang masih hidup menghadapi ujian perpecahan dengan doa, nasihat dan kesabaran.

Letusan Api Pada Tahun 654 Hijrah

Ulama mengaitkan letusan lava berhampiran Madinah dengan sabda Rasulullah SAW tentang api dari Hijaz.

Hadis Abu Hurairah RA dalam Sahih al-Bukhari, no. 7118, menyebut api akan keluar dari bumi Hijaz sebelum kiamat. Cahayanya digambarkan menerangi leher unta di Busra, Syam.

Imam al-Nawawi dalam Syarah Sahih Muslim menyatakan api itu keluar pada zamannya, iaitu tahun 654 Hijrah. Letusan itu berlaku di harrah tenggara Madinah dan turut dicatat oleh Abu Syamah.

Garis Masa Harrah Waqim

Susunan peristiwa membantu pembaca melihat peranan harrah dalam sejarah Madinah.

Melihat Harrah Waqim Pada Hari Ini

Kawasan ini paling mudah dihayati dari jalan raya di pinggir timur Madinah.

Sebahagian Harrah Waqim kini menjadi kawasan kediaman dan jalan raya. Batu hitamnya masih kelihatan di tepi jalan dan di kawasan yang belum dibangunkan.

Tiada pusat pelawat atau papan tanda rasmi khusus untuk Harrah Waqim. Jemaah boleh meminta mutawif menunjukkan arah harrah semasa ziarah Madinah.

Adab Ketika Menghayati Tapak Sejarah Madinah

Madinah ialah Tanah Haram yang mempunyai adab tersendiri.

Soalan Lazim Tentang Harrah Waqim

Jawapan ringkas bagi soalan yang sering ditanya oleh pembaca.

Penutup: Batu Hitam Yang Menyimpan Sejarah

Harrah Waqim mengingatkan kita tentang sempadan Madinah dan nilai perpaduan.

Batu hitam di timur Madinah telah wujud sejak awal sejarah kota Nabi. Kawasan ini juga menandakan sempadan Tanah Haram yang ditetapkan oleh Rasulullah SAW.

Peristiwa al-Harrah pula mengingatkan kita tentang akibat perpecahan. Semoga kita mengambil iktibar dan menjaga kesatuan umat.

Sumber Rujukan

• Sahih al-Bukhari, no. 1873Kawasan di antara dua harrah Madinah ialah Tanah Haram
• Sahih Muslim, no. 1372Riwayat yang sama tentang Tanah Haram Madinah
• Sahih al-Bukhari, no. 4906Kesedihan Anas RA atas mereka yang terkorban di al-Harrah
• Sahih Muslim, no. 1851Nasihat Ibnu Umar RA ketika Peristiwa al-Harrah
• Sahih al-Bukhari, no. 7118Khabar api yang keluar dari bumi Hijaz
• Syarah Sahih Muslim, al-NawawiCatatan letusan api tahun 654 Hijrah
• Mu‘jam al-Buldan, Yaqut al-HamawiAsal nama Waqim
• Al-Bidayah wa al-Nihayah, Ibnu KathirPeristiwa al-Harrah tahun 63 Hijrah

Bacaan Lanjut Di AkuIslam

• Kawasan Bani Quraizah MadinahSejarah penempatan di tenggara Madinah
• Wadi al-Aqiq MadinahLembah yang diberkati di barat Madinah