Kira-kira 500 meter di barat daya Masjid Quba terdapat sebuah masjid kecil yang dibina daripada batu basalt hitam. Masjid Bani Anif dikaitkan dengan tempat Rasulullah SAW bersolat ketika menziarahi seorang sahabat yang sakit.
Masjid ini turut dikenali sebagai Masjid Bani Unaif dan Masjid Musbih. Walaupun kecil, masjid ini mengingatkan kita tentang kasih sayang Rasulullah SAW kepada para sahabat.
Panduan ini menerangkan sejarah Masjid Bani Anif, seni binanya dan cara menziarahinya. Maklumatnya dirujuk daripada hadis sahih, kitab sejarah Madinah dan sumber rasmi Arab Saudi.
Disemak pada 30 Oktober 2026 · Rujukan utama ialah Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, kitab sejarah Madinah dan Program Pengalaman Jemaah (PEP) Arab Saudi.
Nota AkuIslam
Panduan ini membezakan riwayat hadis sahih daripada catatan ahli sejarah Madinah. Perbezaan sumber ini membantu jemaah memahami kisah masjid tanpa menganggap semua catatan mempunyai taraf kesahihan yang sama.
Masjid Bani Anif ialah tapak ziarah sejarah. Kunjungannya bukan sebahagian daripada rukun atau wajib umrah dan haji serta tiada amalan khusus yang ditetapkan untuknya.
Satu ziarah kepada sahabat yang sakit menjadi kenangan yang dijaga hingga hari ini.
Masjid Bani Anif Dalam Sekilas Pandang
Masjid kecil di al-Usbah yang menyimpan kisah ziarah Rasulullah SAW.
Masjid Bani Anif terletak di kejiranan al-Usbah, di barat daya Masjid Quba. Masjid ini dinamakan sempena Bani Unaif, satu suku daripada kabilah Bali yang menetap di kawasan tersebut.
Menurut catatan ahli sejarah Madinah, Rasulullah SAW bersolat di tapak ini ketika menziarahi Talhah bin al-Bara’ RA. Bani Unaif kemudian menjaga tempat solat tersebut sebelum membina sebuah masjid di atasnya.
- Lokasi
- Kejiranan al-Usbah, Quba, Madinah
- Jarak ke Masjid Quba
- Sekitar 500 meter ke arah barat daya
- Jarak ke Masjid Nabawi
- Sekitar 3.5 km jarak lurus
- Peristiwa
- Rasulullah SAW bersolat ketika menziarahi Talhah bin al-Bara’ RA
- Kabilah
- Bani Unaif daripada kabilah Bali, sekutu Bani Amr bin Auf
- Binaan
- Batu basalt hitam tanpa bumbung
- Keluasan
- Sekitar 37.5 meter persegi
- Pemuliharaan
- Program Penjagaan Masjid Bersejarah, era Raja Salman
Lokasi Masjid Bani Anif Dan Kawasan Al-Usbah
Al-Usbah ialah kawasan bersejarah di pinggir barat Quba.
Masjid Bani Anif berada kira-kira 500 meter di barat daya Masjid Quba. Kawasan sekitarnya masih dikelilingi kebun kurma dan tinggalan binaan batu lama.
Al-Usbah turut disebut dalam riwayat tentang penghijrahan umat Islam ke Madinah. Golongan Muhajirin terawal berkumpul di sini sebelum ketibaan Rasulullah SAW.
لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الأَوَّلُونَ الْعُصْبَةَ، مَوْضِعٌ بِقُبَاءٍ، قَبْلَ مَقْدَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، كَانَ يَؤُمُّهُمْ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ، وَكَانَ أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا
“Ketika golongan Muhajirin yang awal tiba di al-Usbah, sebuah tempat di Quba, sebelum kedatangan Rasulullah SAW, mereka diimamkan oleh Salim maula Abu Huzaifah. Dialah yang paling banyak menghafaz al-Quran dalam kalangan mereka.”
Riwayat Abdullah bin Umar RA, Sahih al-Bukhari, no. 692
Hadis ini menunjukkan bahawa solat berjemaah sudah dilaksanakan di al-Usbah pada awal hijrah. Masjid Bani Anif terletak dalam kawasan yang sama, berhampiran perkampungan Bani Amr bin Auf di Quba.
Siapakah Bani Anif?
Satu suku kecil yang menjadi sekutu penduduk Quba.
Bani Unaif ialah satu suku daripada kabilah Bali. Dalam sebutan Melayu, nama ini lazim ditulis sebagai Bani Anif.
Mereka bersekutu dengan Bani Amr bin Auf, iaitu satu suku kaum Aus yang menetap di Quba. Kawasan penempatan Bani Unaif terletak antara perkampungan Bani Amr bin Auf dengan al-Usbah.
Bani Unaif juga mempunyai utum, iaitu rumah berkubu daripada batu yang biasa dibina di Madinah pada zaman tersebut. Antara anggota suku ini ialah Talhah bin al-Bara’ RA yang disebut dalam sejarah masjid berkenaan.
Rasulullah SAW Menziarahi Talhah Bin Al-Bara’ RA
Kisah ziarah kepada sahabat yang sakit dan tapak solat yang dipelihara.
Talhah bin al-Bara’ RA ialah seorang sahabat daripada Bani Unaif. Menurut catatan sejarah Madinah, Rasulullah SAW datang menziarahinya ketika beliau sakit di perkampungan tersebut.
Dalam kunjungan itu, Baginda bersolat di suatu tempat berhampiran kubu Bani Unaif. Catatan ini dinukilkan oleh Asim bin Suwaid daripada orang tua dalam kalangan Bani Unaif.
Penduduk Bani Unaif kemudian menyiram dan menjaga tapak solat Baginda. Selepas itu, mereka membina sebuah masjid di atasnya.
إِنَّ الْمُسْلِمَ إِذَا عَادَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ لَمْ يَزَلْ فِي خُرْفَةِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَرْجِعَ
“Sesungguhnya seorang Muslim apabila menziarahi saudaranya sesama Muslim yang sakit, dia sentiasa berada dalam taman buah-buahan syurga sehingga dia pulang.”
Riwayat Thauban RA, Sahih Muslim, no. 2568
Hadis ini menerangkan kelebihan menziarahi orang sakit. Catatan tentang Masjid Bani Anif pula mengingatkan kita kepada amalan Rasulullah SAW menziarahi sahabat Baginda.
Nama Lain Masjid Bani Anif
Tiga nama untuk satu tapak yang sama.
Masjid Bani Anif mempunyai beberapa nama dalam catatan sejarah dan sumber rasmi. Perbezaannya berkaitan dengan ejaan nama suku serta sebutan yang digunakan oleh penduduk setempat.
Kronologi Masjid Bani Anif
Daripada tapak solat kepada masjid batu yang dipulihara.
Tarikh sebenar pembinaan masjid ini tidak diketahui berdasarkan sumber yang dirujuk. Garis masa berikut hanya menyenaraikan peristiwa yang mempunyai catatan atau rujukan sejarah.
- Awal HijrahGolongan Muhajirin yang awal berkumpul di al-Usbah sebelum Rasulullah SAW tiba di Quba.Sahih al-Bukhari, no. 692
- Zaman Rasulullah SAWRasulullah SAW bersolat di tapak ini ketika menziarahi Talhah bin al-Bara’ RA yang sedang sakit.Riwayat Asim bin Suwaid · SPA
- Selepas PeristiwaBani Unaif menjaga tempat solat itu dan kemudian membina masjid di atasnya.Laporan SPA
- Abad Ke-8 Hingga Ke-10 HijrahAl-Matari, al-Fairuzabadi dan al-Samhudi mencatat kedudukan masjid ini berhampiran al-Usbah.Kitab sejarah Madinah
- Era Raja SalmanMasjid dipulihara di bawah Program Penjagaan Masjid Bersejarah dengan bumbung yang dikekalkan terbuka.PEP, Mac 2026
Struktur asal masjid dibina daripada batu basalt dan bata lumpur. Menurut laporan rasmi, hanya sedikit kesan binaan asal yang masih kekal hari ini.
Seni Bina Batu Basalt Tanpa Bumbung
Kecil dan sederhana, namun dipulihara dengan teliti.
Masjid Bani Anif dibina daripada batu basalt hitam yang terdapat di kawasan harrah, iaitu dataran batuan gunung berapi di sekitar Madinah. Keluasan masjid ini sekitar 37.5 meter persegi.
Lembaga Pembangunan Wilayah Madinah menjalankan kerja pemuliharaan bersama Suruhanjaya Warisan. Kerja tersebut bertujuan mengekalkan ciri sejarah dan rupa asal masjid.
| Unsur | Keterangan |
|---|---|
| Dinding | Batu basalt hitam dari kawasan harrah |
| Bumbung | Terbuka dan dikekalkan seperti asal |
| Keluasan | Sekitar 37.5 meter persegi |
| Tiang | Tiang kayu tradisional untuk mengukuhkan dinding dan memberi pengudaraan |
| Lantai | Marmar putih |
| Pencahayaan | Tanglung yang selaras dengan suasana warisan |
| Halaman | Berturap batu dengan pokok kurma dan pokok renek |
Makna Di Sebalik Bumbung Terbuka
Bumbung dibiarkan terbuka untuk mengekalkan ciri sejarah masjid. Tiang kayu dipasang pada jarak tertentu untuk mengukuhkan dinding dan membantu pengudaraan semula jadi.
Laluan Ziarah Di Masjid Bani Anif
Paling mudah diziarahi selepas solat di Masjid Quba.
Masjid Bani Anif mudah diziarahi selepas Masjid Quba kerana kedua-duanya terletak berdekatan. Jemaah boleh bersolat di Masjid Quba dahulu sebelum berjalan kaki ke kawasan al-Usbah.
مَنْ تَطَهَّرَ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ أَتَى مَسْجِدَ قُبَاءٍ فَصَلَّى فِيهِ صَلاَةً كَانَ لَهُ كَأَجْرِ عُمْرَةٍ
“Sesiapa yang bersuci di rumahnya kemudian datang ke Masjid Quba lalu menunaikan solat di dalamnya, baginya pahala seperti pahala umrah.”
Riwayat Sahl bin Hunaif RA, Sunan Ibn Majah, no. 1412 (sahih)
- 1Masjid QubaSolat sunat dua rakaat di masjid pertama yang dibina dalam Islam30 minit
- 2Berjalan Ke Al-UsbahIkut arah barat daya sejauh kira-kira 500 meter10 minit
- 3Halaman MasjidLihat dinding batu basalt dan tiang kayu dari dekat10 minit
- 4Renungan RingkasIngat kembali kisah Rasulullah SAW menziarahi Talhah RA5 minit
Masjid ini kecil dan boleh dilihat dalam masa yang singkat. Oleh sebab keluasannya sekitar 37.5 meter persegi, berilah ruang kepada pengunjung lain.
Cara Ke Masjid Bani Anif Dari Masjid Nabawi
Mulakan dari Masjid Quba untuk perjalanan yang paling mudah.
Jarak lurus Masjid Bani Anif dari Masjid Nabawi ialah sekitar 3.5 kilometer ke arah selatan. Jemaah boleh pergi ke Masjid Quba dahulu sebelum berjalan kaki kira-kira 500 meter ke masjid ini.
Oleh sebab lokasinya dekat dengan Masjid Quba, kunjungan ke sini mudah digabungkan dalam ziarah pagi. Sebaik-baiknya, datang sebelum cuaca menjadi terlalu panas.
Tip Ziarah
Simpan lokasi Masjid Bani Anif dalam Google Maps sebelum keluar dari hotel. Google Maps menyenaraikannya dengan nama Masjid Bani Anif.
Waktu Ziarah Dan Kemudahan Pengunjung
Kawasan terbuka yang paling selesa dikunjungi pada siang hari.
Program Pengalaman Jemaah Arab Saudi menyarankan kunjungan pada waktu siang. Cahaya semula jadi memudahkan pengunjung melihat butiran seni bina masjid dengan lebih jelas.
Masjid ini tidak berbumbung dan mempunyai halaman terbuka. Bawalah air minuman serta pelindung matahari terutama ketika cuaca panas.
Panduan Warga Emas, OKU Dan Keluarga
Jarak yang dekat memudahkan ziarah untuk semua lapisan jemaah.
Warga Emas Dan Pengguna Kerusi Roda
Jemaah warga emas boleh menaiki teksi terus ke Masjid Bani Anif. Pilihan ini mengurangkan keperluan berjalan kaki dari Masjid Quba ketika cuaca panas.
Halaman masjid berturap batu dan laman rasmi Visit Madinah menyenaraikannya sebagai tapak yang boleh diakses. Pengguna kerusi roda digalakkan menyemak keadaan laluan sebelum datang.
Membawa Anak-Anak
Saiz masjid yang kecil memudahkan ibu bapa memperkenalkan kisah sirah kepada anak-anak. Ketika berada di halaman, ceritakan kisah Rasulullah SAW menziarahi sahabat yang sakit.
Pastikan anak-anak sentiasa berada dekat dengan ibu bapa ketika berjalan dari Masjid Quba.
Jemaah Wanita
Jemaah wanita boleh berziarah bersama keluarga atau rombongan mengikut keselesaan masing-masing. Pakailah pakaian yang menutup aurat dan kasut yang sesuai untuk berjalan di halaman berbatu.
Adab Dan Amalan Ketika Berziarah
Berziarah untuk mengambil pengajaran, bukan untuk mencari berkat daripada binaan.
Tiada solat atau doa khusus yang ditetapkan untuk Masjid Bani Anif. Amalan yang disebut dalam hadis sahih ialah datang ke Masjid Quba dan bersolat di sana.
كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَأْتِي مَسْجِدَ قُبَاءٍ كُلَّ سَبْتٍ مَاشِيًا وَرَاكِبًا
“Nabi SAW datang ke Masjid Quba setiap hari Sabtu, sama ada berjalan kaki atau menunggang kenderaan.”
Riwayat Abdullah bin Umar RA, Sahih al-Bukhari, no. 1193
- Berselawat dan mengingati kisah ziarah Rasulullah SAW
- Menjaga kebersihan dan ketenangan kawasan
- Memberi ruang kepada pengunjung lain
- Mengambil gambar dengan sopan tanpa mengganggu orang yang bersolat
- Menyapu dinding atau mengambil batu untuk mencari berkat
- Memanjat dinding dan pagar batu
- Bercakap kuat atau merakam kandungan yang tidak beradab
- Menganggap ziarah ini wajib atau sebahagian daripada umrah
Ziarah ke tapak sejarah lebih bermakna apabila kita memahami peristiwa yang dikaitkan dengannya. Kisah Talhah bin al-Bara’ RA mengingatkan kita tentang kepentingan menziarahi orang sakit.
Fakta Dan Salah Faham Tentang Masjid Bani Anif
Membezakan riwayat yang sahih dengan cerita yang tersebar.
Menziarahi Masjid Bani Anif ialah sebahagian daripada ibadah umrah.
Masjid Bani Anif ialah tapak ziarah sejarah. Ibadah umrah tetap sah tanpa menziarahi mana-mana masjid di Madinah.
Solat di Masjid Bani Anif menyamai pahala umrah.
Kelebihan pahala seperti umrah disebut untuk solat di Masjid Quba, bukan Masjid Bani Anif. Hadis berkenaan diriwayatkan oleh Ibn Majah dan al-Nasa’i.
Kisah Talhah bin al-Bara’ RA terdapat dalam Sahih al-Bukhari.
Kisah ini dicatat dalam kitab sejarah Madinah, bukan dalam Sahih al-Bukhari atau Sahih Muslim.
Bangunan yang ada sekarang ialah binaan asal zaman Rasulullah SAW.
Binaan yang dilihat hari ini telah melalui kerja pemuliharaan. Menurut laporan rasmi, hanya sedikit kesan struktur asal yang masih kekal.
Di Sekitar Masjid Bani Anif
Kawasan Quba yang kaya dengan tapak sirah dalam jarak yang dekat.
Masjid Bani Anif terletak di kawasan Quba yang turut mempunyai beberapa tapak sejarah lain. Telaga Aris terletak di dataran Masjid Quba, manakala Masjid Jumaat berada kira-kira satu kilometer di utara.
Masjid Quba termasuk dalam jadual ziarah Siri Saver tetapi Masjid Bani Anif tidak tersenarai. Jemaah boleh merancang kunjungan sendiri selepas ziarah di Quba atau datang pada hari lain.
Soalan Lazim Masjid Bani Anif
Di manakah lokasi Masjid Bani Anif?
Masjid Bani Anif terletak di kejiranan al-Usbah, kira-kira 500 meter di barat daya Masjid Quba. Jarak lurusnya dari Masjid Nabawi ialah sekitar 3.5 kilometer.
Mengapa masjid ini dinamakan Masjid Bani Anif?
Masjid ini dinamakan sempena Bani Unaif, satu suku daripada kabilah Bali. Mereka menetap di kawasan ini dan menjaga tapak solat Rasulullah SAW.
Siapakah Talhah bin al-Bara’ RA?
Talhah bin al-Bara’ RA ialah sahabat daripada Bani Unaif. Catatan sejarah Madinah menyebut Rasulullah SAW menziarahinya ketika dia sakit.
Adakah Masjid Musbih sama dengan Masjid Bani Anif?
Ya, Musbih ialah nama lain bagi Masjid Bani Anif. Penduduk setempat lebih lazim menggunakan nama ini.
Adakah solat di Masjid Bani Anif menyamai pahala umrah?
Tidak. Hadis yang menyebut pahala seperti umrah merujuk kepada solat di Masjid Quba, bukan Masjid Bani Anif.
Bilakah waktu terbaik untuk berziarah?
Siang hari ialah waktu yang disarankan oleh sumber rasmi Arab Saudi. Butiran seni bina masjid lebih jelas dilihat ketika itu.
Adakah Masjid Bani Anif termasuk dalam jadual ziarah Siri Saver?
Tidak. Jadual ziarah Siri Saver merangkumi Masjid Quba tetapi tidak menyenaraikan Masjid Bani Anif.
Penutup: Sebuah Masjid Daripada Satu Ziarah
Masjid Bani Anif kecil dan sederhana binaannya. Namun, catatan sejarahnya mengingatkan kita tentang kasih sayang Rasulullah SAW kepada para sahabat.
Ketika berada di halaman masjid ini, ingatlah bahawa menziarahi orang sakit merupakan amalan yang dituntut dalam Islam. Semoga kunjungan ke Quba menambah kecintaan kita kepada Rasulullah SAW.
MERANCANG UMRAH?
Menjejaki Tapak Sirah Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi termasuk Masjid Quba. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menjejaki tapak sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Sahih al-Bukhari, no. 692 dan no. 1193Hadis Muhajirin di al-Usbah dan amalan Rasulullah SAW ke Masjid Quba setiap Sabtu.
- Sahih Muslim, no. 2568Kelebihan menziarahi saudara Muslim yang sakit.
- Sunan Ibn Majah, no. 1412Kelebihan solat di Masjid Quba yang menyamai pahala umrah.
- Al-Matari, al-Fairuzabadi dan al-Samhudi, kitab sejarah MadinahCatatan Masjid Bani Unaif dan riwayat Asim bin Suwaid daripada para tua Bani Unaif, seperti dilaporkan SPA.
- Program Pengalaman Jemaah (PEP), Mac 2026Pemuliharaan, ciri seni bina dan waktu kunjungan yang disarankan.
- Agensi Berita Saudi (SPA) melalui Al Riyadh DailyLokasi di kejiranan al-Usbah dan kerja pemuliharaan oleh Lembaga Pembangunan Wilayah Madinah.
- Ajel, laporan SPAJarak dari Masjid Quba, keluasan masjid dan nama Musbih.
- Visit Madinah, laman pelancongan rasmi MadinahSejarah ringkas dan status akses pengunjung.
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Masjid QubaMasjid pertama yang dibina dalam Islam dan panduan ziarahnya.
- Telaga ArisTelaga bersejarah di dataran Masjid Quba.
- Telaga IhnSejarah telaga al-Yasirah di kawasan Quba.
- Telaga GharsTelaga bersejarah yang terletak di kawasan berhampiran Quba.
- Masjid JumaatTempat Rasulullah SAW menunaikan solat Jumaat pertama.
- Ketibaan Rasulullah SAW Di MadinahKisah Baginda singgah di Quba selepas hijrah.
