Sebelum Rasulullah SAW diutus, seorang pemimpin Quraisy menjaga Baginda dengan penuh kasih sayang. Beliau ialah Abdul Muttalib bin Hasyim, datuk Rasulullah SAW.
Nama beliau terkait dengan telaga Zamzam, peristiwa Tahun Gajah dan zaman kecil Rasulullah SAW. Kisahnya banyak direkodkan dalam kitab sirah seperti catatan Ibnu Hisyam.
Panduan ini menghimpunkan asal usul, peranan, kisah dan pengajaran daripada kehidupan Abdul Muttalib. Semuanya disusun berdasarkan al-Quran, hadis sahih dan catatan sirah yang muktabar, insya-Allah.
Disemak pada 1 November 2026 · Rujukan utama ialah al-Quran, Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, al-Sirah al-Nabawiyyah Ibnu Hisyam dan al-Tabaqat al-Kubra Ibnu Sa‘ad.
Nota AkuIslam
Panduan ini memberi fokus kepada peranan Abdul Muttalib dalam menjaga Kaabah dan membesarkan Rasulullah SAW. Pembaca dapat mengenali latar keluarga Baginda sebelum kenabian.
Kebanyakan kisah beliau terdapat dalam kitab sirah, bukan dalam Sahih al-Bukhari atau Sahih Muslim. Setiap kisah itu disandarkan terus kepada kitabnya.
Ketika Rasulullah SAW kehilangan ibu, Allah SWT menghadirkan seorang datuk yang memeluk Baginda dengan kasih sayang.
Abdul Muttalib Dalam Sekilas Pandang
Pemimpin Quraisy yang menjaga Rasulullah SAW sejak kecil hingga usia lapan tahun.
Abdul Muttalib ialah ketua Bani Hasyim dan antara pemimpin yang dihormati di Mekah. Beliau bertanggungjawab memberi minum dan makan kepada tetamu yang datang ke Kaabah.
Rasulullah SAW sendiri menyebut nama datuknya dengan bangga ketika Perang Hunain. Hal ini menunjukkan kedudukan datuknya dalam keturunan Baginda.
- Tarikh masyhur
- Wafat ketika Rasulullah SAW berusia 8 tahun
- Tahun Masihi
- Sekitar 578 Masihi
- Nama asal
- Syaibah bin Hasyim
- Ibu
- Salma binti Amr, Bani Najjar
- Tempat lahir
- Yathrib, kini Madinah
- Keturunan
- Bani Hasyim, Quraisy
- Peranan
- Siqayah dan rifadah di Kaabah
- Peristiwa besar
- Menggali semula telaga Zamzam
- Hubungan
- Datuk sebelah bapa Rasulullah SAW
- Tempat wafat
- Mekah
Asal Usul Abdul Muttalib Dari Yathrib Ke Mekah
Nama Abdul Muttalib bukan nama asalnya.
Nama asal beliau ialah Syaibah. Bapanya, Hasyim bin Abd Manaf, berkahwin dengan Salma binti Amr daripada Bani Najjar di Yathrib.
Hasyim wafat ketika Syaibah masih kecil, lalu Syaibah membesar bersama ibunya di Yathrib. Menurut Ibnu Hisyam, bapa saudaranya al-Muttalib kemudian membawanya pulang ke Mekah.
Ketika tiba di Mekah, orang Quraisy menyangka budak itu hamba al-Muttalib. Mereka memanggilnya Abdul Muttalib dan nama itu kekal sehingga akhir hayatnya.
Hubungan ini menjadikan Bani Najjar di Madinah sebagai keluarga sebelah ibu kepada Abdul Muttalib.
Penjaga Siqayah Dan Rifadah
Beliau mewarisi tugas melayan tetamu Kaabah.
Siqayah ialah tugas menyediakan air minuman untuk jemaah haji. Rifadah pula ialah tugas menyediakan makanan untuk mereka.
Selepas al-Muttalib wafat, beliau mengambil alih kedua-dua tugas ini. Menurut Ibnu Hisyam, beliau dihormati oleh kaumnya kerana kemuliaan dan kepimpinannya.
Menggali Semula Telaga Zamzam
Telaga yang lama tertimbus ditemui semula melalui usaha Abdul Muttalib.
Menurut catatan sirah, telaga Zamzam tertimbus selama bertahun-tahun sebelum zaman beliau. Lokasinya tidak lagi diketahui oleh penduduk Mekah.
Menurut Ibnu Hisyam, Abdul Muttalib bermimpi diperintahkan menggali telaga Zamzam. Beliau menggalinya bersama al-Harith, anak lelaki tunggalnya ketika itu. Usaha mereka berterusan sehingga air ditemui.
Sejak itu, air zamzam kembali mengalir untuk jemaah di Tanah Haram. Panduan tapaknya boleh dibaca dalam artikel Telaga Zamzam.
Nazar Dan Tebusan 100 Ekor Unta
Kisah nazar ini menjelaskan asal tebusan 100 ekor unta.
Ketika menggali Zamzam, beliau hanya mempunyai seorang anak lelaki. Menurut Ibnu Hisyam, beliau bernazar untuk menyembelih seorang anak jika dikurniakan sepuluh anak lelaki yang dewasa.
Apabila hajatnya tercapai, undian jatuh kepada Abdullah, anak yang paling disayanginya. Kaum Quraisy menghalang perkara itu. Undian antara Abdullah dan unta tebusan kemudian dibuat berulang kali.
Undian akhirnya jatuh kepada unta apabila bilangannya mencapai 100 ekor. Abdullah selamat dan kemudian menjadi bapa kepada Rasulullah SAW.
Nota AkuIslam
Kisah nazar ini terdapat dalam catatan sirah Ibnu Ishaq dan Ibnu Hisyam. Kisah ini tidak diriwayatkan dalam Sahih al-Bukhari atau Sahih Muslim.
Amalan bernazar menyembelih anak ialah amalan jahiliah. Islam kemudian membatalkan sebarang nazar untuk melakukan maksiat.
Abdul Muttalib Dan Peristiwa Tahun Gajah
Abdul Muttalib berhadapan dengan tentera Abrahah yang datang untuk meruntuhkan Kaabah.
Abrahah, pemerintah Yaman, datang dengan tentera bergajah untuk meruntuhkan Kaabah. Tenteranya merampas harta penduduk Mekah, termasuk unta milik Abdul Muttalib.
Menurut Ibnu Hisyam, Abdul Muttalib menemui Abrahah dan meminta untanya dipulangkan. Beliau menjelaskan bahawa dirinya pemilik unta itu, manakala Kaabah mempunyai Tuhan yang akan menjaganya.
أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ
“Tidakkah engkau mengetahui bagaimana Tuhanmu telah bertindak terhadap tentera bergajah? Bukankah Dia telah menjadikan rancangan jahat mereka sia-sia?”
SURAH AL-FIL, AYAT 1 HINGGA 2.
Allah SWT membinasakan tentera Abrahah sebelum mereka sampai ke Kaabah. Rasulullah SAW lahir pada tahun yang sama, seperti yang dihuraikan dalam artikel Tahun Gajah.
Menjaga Rasulullah SAW Selepas Kewafatan Aminah
Selepas Rasulullah SAW menjadi yatim piatu, datuknya mengambil alih tanggungjawab menjaga Baginda.
Bapa Rasulullah SAW, Abdullah, wafat sebelum Baginda lahir. Ibu Baginda, Aminah binti Wahb, pula wafat di al-Abwa’ ketika Baginda berusia enam tahun.
Abdul Muttalib lalu menjaga cucunya dengan penuh kasih sayang. Menurut Ibnu Hisyam, beliau membenarkan Rasulullah SAW duduk di atas hamparannya di sisi Kaabah. Kedudukan ini tidak diberikan kepada anak-anak beliau sendiri.
Beliau berkata cucunya itu akan mempunyai kedudukan yang besar. Kisah zaman kecil Baginda boleh dibaca dalam artikel Zaman Kanak-Kanak Nabi Muhammad SAW.
Kewafatan Abdul Muttalib Dan Wasiat Kepada Abu Talib
Datuk Rasulullah SAW ini wafat ketika Baginda masih kecil.
Abdul Muttalib wafat ketika Rasulullah SAW berusia lapan tahun. Menurut catatan sirah, beliau dikebumikan di kawasan al-Hajun di Mekah.
Sebelum wafat, beliau mewasiatkan penjagaan Rasulullah SAW kepada Abu Talib. Abu Talib ialah saudara seibu sebapa dengan Abdullah, bapa Rasulullah SAW.
Panduan ziarah kawasan ini boleh dibaca dalam artikel Makam al-Ma‘la. Lokasi kubur beliau secara tepat tidak dapat dipastikan hari ini.
Anak-Anak Abdul Muttalib
Beberapa anak Abdul Muttalib menjadi tokoh penting dalam sirah.
Antara anak perempuan beliau pula ialah Safiyyah binti Abdul Muttalib RA, ibu kepada al-Zubair bin al-Awwam RA. Rasulullah SAW menyebut nama datuknya ketika Perang Hunain.
أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ، أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ
“Akulah Nabi, bukan dusta. Akulah cucu Abdul Muttalib.”
HADIS AL-BARA’ BIN AZIB RA. RIWAYAT AL-BUKHARI, NO. 2864.
Garis Masa Kehidupan Abdul Muttalib
Perjalanan hidup beliau mengikut catatan sirah.
- Zaman kecilDibawa dari Yathrib ke Mekah oleh al-Muttalib.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- DewasaMengambil alih siqayah dan rifadah.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- Sebelum Tahun GajahMenggali semula telaga Zamzam.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- Sebelum Tahun GajahMenebus Abdullah dengan 100 ekor unta.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- Sekitar 570 MasihiPeristiwa Tahun Gajah dan kelahiran Rasulullah SAW.Surah al-Fil
- Sekitar 576 MasihiMenjaga Rasulullah SAW selepas Aminah wafat.Catatan sirah · Ibnu Hisyam
- Sekitar 578 MasihiWafat ketika Rasulullah SAW berusia 8 tahun.Catatan sirah · Ibnu Sa‘ad
Enam Pengajaran Daripada Kisah Abdul Muttalib
Kisah Abdul Muttalib memberi pelajaran tentang penjagaan Allah SWT terhadap Rasul-Nya.
Fakta Yang Perlu Diluruskan
Beberapa dakwaan tentang datuk Rasulullah SAW ini perlu diluruskan.
Abdul Muttalib ialah nama asal beliau.
Nama asal beliau ialah Syaibah. Gelaran Abdul Muttalib datang daripada salah sangka orang Quraisy.
Abdul Muttalib ialah sahabat Rasulullah SAW.
Beliau wafat ketika Rasulullah SAW berusia lapan tahun, lama sebelum kenabian.
Abdul Muttalib menggali telaga Zamzam buat kali pertama.
Telaga Zamzam sudah wujud sejak zaman Nabi Ismail AS. Beliau menggali semula telaga yang tertimbus.
- Menyebut kitab sirah bagi kisah beliau
- Membezakan riwayat sahih dan catatan sirah
- Mengambil pengajaran tentang penjagaan anak yatim
- Menggelar beliau sebagai sahabat
- Menokok tambah dialog yang tiada sumber
- Menganggap nazar jahiliah sebagai amalan yang baik
Soalan Lazim Abdul Muttalib
Siapakah Abdul Muttalib?
Abdul Muttalib ialah datuk Rasulullah SAW dan ketua Bani Hasyim di Mekah. Beliau menjaga Rasulullah SAW selepas Aminah wafat.
Apakah nama sebenar Abdul Muttalib?
Nama sebenar beliau ialah Syaibah bin Hasyim. Gelaran Abdul Muttalib diberikan oleh orang Quraisy ketika bapa saudaranya membawanya ke Mekah.
Berapakah usia Rasulullah SAW ketika Abdul Muttalib wafat?
Rasulullah SAW berusia lapan tahun ketika datuknya wafat. Penjagaan Baginda kemudian diserahkan kepada Abu Talib.
Apakah kaitan Abdul Muttalib dengan telaga Zamzam?
Menurut catatan sirah, beliau menggali semula telaga Zamzam yang tertimbus. Sejak itu air zamzam kembali digunakan oleh jemaah.
Apakah yang dikatakan Abdul Muttalib kepada Abrahah?
Menurut Ibnu Hisyam, beliau meminta untanya dipulangkan. Beliau berkata Kaabah mempunyai Tuhan yang akan menjaganya.
Adakah Rasulullah SAW menyebut nama Abdul Muttalib?
Ya, Rasulullah SAW menyebut dirinya cucu Abdul Muttalib ketika Perang Hunain. Hadis ini diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 2864.
Penutup: Datuk Yang Melindungi
Abdul Muttalib hadir dalam hidup Rasulullah SAW pada saat Baginda paling memerlukan kasih sayang. Melalui beliau, kita melihat bagaimana Allah SWT menjaga Rasul-Nya sejak kecil.
Semoga kisah ini mendorong kita untuk menyayangi anak yatim dan menghargai keluarga. Setiap penjagaan yang ikhlas boleh menjadi sebab kebaikan yang besar.
MERANCANG UMRAH?
Menghayati Sirah Di Tanah Suci Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menghayati sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Sahih al-Bukhari, no. 2864Rasulullah SAW menyebut dirinya cucu Abdul Muttalib
- Sahih Muslim, no. 1776Riwayat yang sama ketika Perang Hunain
- Surah al-Fil, ayat 1 hingga 5Peristiwa tentera bergajah
- al-Sirah al-Nabawiyyah, Ibnu HisyamAsal usul, telaga Zamzam, nazar dan penjagaan Rasulullah SAW
- al-Tabaqat al-Kubra, Ibnu Sa‘adKewafatan Abdul Muttalib
- al-Rahiq al-Makhtum, al-MubarakfuriRingkasan sirah keluarga Rasulullah SAW
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Tahun GajahPeristiwa tentera Abrahah
- Zaman Kanak-Kanak Nabi Muhammad SAWZaman kecil Rasulullah SAW
- Telaga ZamzamPanduan tapak sirah di Masjidil Haram
- Makam al-Ma‘laPanduan ziarah perkuburan di Mekah
