Adakah anak perlu mengqada solat ibu atau ayah yang telah meninggal dunia? Jika tidak, adakah waris perlu membayar fidyah bagi setiap solat yang ditinggalkan?
Jawapan ringkasnya: menurut pandangan muktamad Mazhab Syafi’e, waris tidak diwajibkan mengqada dan tidak perlu membayar fidyah solat si mati. Namun, terdapat pandangan kedua dalam mazhab yang membenarkan qada atau fidyah dan diiktiraf sebagai khilaf muktabar.[1]
Oleh sebab pandangan kedua boleh melibatkan jumlah yang besar, cara pengiraan dan harta pusaka, keluarga jangan terus menetapkan bilangan atau kadar bayaran sendiri. Panduan ini menerangkan pilihan yang ada dan langkah paling selamat untuk waris.
Jawapan Pantas untuk Waris
- Pandangan muktamad Mazhab Syafi’e: solat si mati tidak diqada oleh orang lain dan tidak digugurkan dengan fidyah.
- Pandangan kedua: ada ulama yang membenarkan waris mengqada atau memberi satu mud makanan bagi setiap solat yang dipastikan tertinggal.
- Waris tidak berdosa kerana memilih pandangan muktamad. Jangan menambah beban keluarga dengan anggaran yang tidak mempunyai asas.
- Jangan samakan solat dengan puasa. Hukum qada dan fidyah puasa si mati mempunyai dalil serta perincian yang berbeza.
- Jangan gunakan harta pusaka sesuka hati. Jika keluarga mahu mengikuti pandangan kedua, rujuk pejabat mufti atau majlis agama negeri terlebih dahulu.
Pandangan Muktamad Mazhab Syafi’e
Solat ialah ibadah badani yang ditunaikan sendiri oleh setiap Muslim ketika masih hidup dan ditaklifkan. Menurut pandangan muktamad Mazhab Syafi’e, apabila seseorang meninggal dunia dengan solat yang belum ditunaikan, waris tidak mengerjakan solat itu bagi pihaknya dan tidak membayar fidyah untuk menggugurkannya.
Mufti Wilayah Persekutuan menjelaskan bahawa qada atau fidyah solat bagi pihak si mati tidak disyariatkan dan tidak sah menurut pandangan muktamad kerana tiada nas sahih yang menetapkannya. Himpunan keputusan fatwa Pulau Pinang turut menyatakan bahawa pendapat muktamad ialah solat si mati tidak diqada dan tidak difidyahkan.[2]
Ini bukan bermaksud meninggalkan solat menjadi perkara kecil. Kewajipan dan tanggungjawab si mati berada antara dirinya dengan Allah. Maksudnya ialah syarak tidak memindahkan pelaksanaan solat itu kepada anak, pasangan atau waris selepas kematiannya.
Mengapa Ada Keluarga Tetap Membayar Fidyah Solat?
Kerana isu ini mempunyai khilaf dalam Mazhab Syafi’e. Selain pandangan muktamad, terdapat pandangan kedua yang membenarkan amalan bagi pihak si mati. Sebahagian ulama membenarkan waris atau kerabat mengqada solat, manakala sebahagian yang lain membenarkan pemberian satu mud makanan kepada fakir miskin bagi setiap solat yang ditinggalkan.[3]
Mufti Wilayah Persekutuan menyifatkan pandangan ini sebagai pandangan kedua yang lemah berbanding pendapat muktamad, tetapi masih termasuk khilaf muktabar dan mempunyai sandaran dalam mazhab. Oleh itu, keluarga yang memilih pandangan tersebut tidak semestinya dianggap melakukan amalan tanpa asas.
1. Pandangan muktamad: waris tidak mengqada dan tidak membayar fidyah solat si mati. Ini ialah pegangan utama Mazhab Syafi’e dan pilihan yang paling mudah serta selamat bagi keluarga awam.
2. Pandangan kedua — qada: waris atau kerabat mengerjakan solat bagi pihak si mati. Kaedah ini tidak boleh dianggap wajib ke atas semua waris kerana ia bukan pandangan muktamad.
3. Pandangan kedua — fidyah: satu mud makanan diberikan kepada fakir miskin bagi setiap solat yang dipastikan tertinggal. Nilai semasa, penerima dan sumber wang perlu ditentukan melalui pihak berautoriti negeri; jangan salin kadar fidyah puasa atau kadar negeri lain.
Fidyah Solat Tidak Sama dengan Fidyah Puasa
Inilah kekeliruan yang paling biasa. Terdapat nas khusus tentang waris menggantikan puasa tertentu atau membayar fidyah puasa daripada harta si mati. Mufti Wilayah Persekutuan membezakan hukum tersebut daripada solat: solat tidak digantikan oleh orang lain menurut pandangan jumhur, sedangkan puasa si mati mempunyai keadaan dan dalilnya sendiri.[4]
Jadi, kalkulator fidyah puasa tidak boleh digunakan terus untuk mengira “fidyah solat”. Bilangan lima waktu sehari, gandaan tahun dan kadar secupak bagi puasa bukan formula automatik yang disepakati untuk solat.
Jangan masukkan umur arwah ke dalam kalkulator fidyah puasa lalu menganggap hasilnya sebagai hutang solat. Itu mencampurkan dua hukum yang berbeza dan boleh menghasilkan jumlah yang sangat besar tanpa asas yang tepat.
Bolehkah Menggunakan Harta Pusaka?
Jangan mengeluarkan wang pusaka secara sepihak. Selepas kematian, harta tersebut berkait dengan hak semua waris dan urusan lain yang mesti diselesaikan. Mufti WP menjelaskan bahawa mewakafkan atau menginfakkan harta pusaka tanpa pengetahuan waris adalah haram; sumbangan bagi pihak si mati boleh dibuat daripada bahagian waris sendiri atau dengan persetujuan yang sah.[5]
Dalam isu fidyah solat, terdapat nukilan pandangan yang mengaitkan qada atau pemberian makanan dengan harta peninggalan. Namun kedudukannya bukan hukum muktamad dan pelaksanaannya boleh berbeza mengikut negeri. Jika keluarga mahu mengikutinya, bawa maklumat sebenar kepada pejabat mufti atau majlis agama negeri sebelum menggunakan satu sen pun daripada pusaka.
Jika Waris Mahu Membayar dengan Wang Sendiri
Waris yang mahu beramal dengan pandangan kedua boleh bertanya sama ada bayaran boleh dibuat daripada wangnya sendiri. Ini lebih selamat daripada mengambil pusaka yang belum dibahagikan, tetapi kadar, bentuk makanan, penerima dan niat masih perlu dipastikan daripada pihak berautoriti. Jangan menjadikan sumbangan sukarela itu sebagai kewajipan ke atas adik-beradik lain.
Jika Jumlah Solat Tidak Diketahui
Jangan bermula dengan andaian bahawa semua solat sejak baligh telah ditinggalkan. Jika arwah dikenali sebagai orang yang menjaga solat dan tidak pernah menyatakan hutang tertentu, keluarga tidak perlu mencipta hutang berdasarkan sangkaan. Prinsip asalnya ialah seseorang tidak dibebani tanggungan yang tidak dapat dibuktikan.
Jika terdapat maklumat yang nyata—contohnya pesanan arwah, catatan, atau tempoh tertentu dia sengaja tidak solat—rekodkan apa yang benar-benar diketahui. Jangan masukkan waktu ketika kewajipan mungkin gugur, seperti tempoh hilang akal, koma yang sebenar atau nyanyuk sehingga tidak lagi memahami keadaan. Hukum pesakit yang masih sedar juga berbeza daripada orang yang benar-benar kehilangan kewarasan.[6]
Jika keluarga tetap memilih pandangan kedua, minta pihak berautoriti menerangkan cara membuat anggaran yang munasabah. Jangan tukarkan rasa bersalah atau kasih kepada arwah menjadi angka yang membebankan keluarga.
Langkah Praktikal untuk Waris
- Asingkan solat daripada puasa. Catat kedua-duanya pada helaian berbeza kerana hukum dan kaedahnya tidak sama.
- Kumpulkan maklumat yang pasti. Semak pesanan, catatan dan tempoh sakit; jangan bergantung pada sangkaan seorang waris sahaja.
- Kenal pasti status kesedaran arwah. Bezakan sakit tetapi sedar daripada koma, hilang akal atau nyanyuk yang menghilangkan kefahaman.
- Pilih pendirian dengan jelas. Mengikuti pandangan muktamad bermaksud tiada qada dan tiada fidyah. Jika memilih pandangan kedua, jangan mencampurkannya dengan formula sendiri.
- Rujuk negeri tempat urusan dibuat. Tanyakan kaedah, kadar, penerima dan sumber harta kepada pejabat mufti atau majlis agama negeri.
- Dapatkan persetujuan berkaitan harta. Jangan ambil wang pusaka atau tetapkan sumbangan adik-beradik tanpa hak dan persetujuan yang sah.
- Simpan rekod. Jika bayaran dibuat, catat pandangan yang diikuti, pengiraan, sumber wang, penerima dan bukti penyerahan.
Soalan Lazim Qada dan Fidyah Solat Si Mati
Tidak menurut pandangan muktamad Mazhab Syafi’e. Solat si mati tidak dipindahkan menjadi kewajipan anak, pasangan atau waris selepas kematiannya.
Tidak menurut pandangan muktamad. Ada pandangan kedua yang membenarkan fidyah dan boleh diamalkan sebagai khilaf muktabar, tetapi ia bukan kewajipan yang mesti dikenakan kepada semua waris.
Pandangan muktamad tidak membenarkan solat digantikan oleh orang lain. Namun terdapat pandangan kedua dalam Mazhab Syafi’e yang membenarkan waris atau kerabat mengqadanya.
Pandangan yang membenarkan fidyah menyebut satu mud makanan bagi setiap solat. Jangan menukar ukuran itu kepada kadar wang sendiri atau menyalin kadar puasa; minta kadar dan kaedah semasa daripada pihak berautoriti negeri.
Jangan ambil harta pusaka secara sepihak. Pandangan dan tatacara penggunaan harta perlu disahkan, dan hak semua waris mesti dijaga. Pilihan yang lebih selamat ialah merujuk pejabat mufti atau majlis agama negeri sebelum membuat bayaran.
Jangan terus mengira semua waktu sebagai hutang. Pesakit yang masih sedar mungkin tetap wajib solat mengikut kemampuan, manakala kewajipan boleh gugur ketika akal dan kesedaran benar-benar hilang. Kes sempadan perlu dinilai berdasarkan keadaan sebenar.
Jangan menganggap semua solat sejak baligh telah ditinggalkan. Catat hanya tempoh atau bilangan yang mempunyai asas. Jika mahu mengikuti pandangan kedua, dapatkan kaedah anggaran daripada pihak berautoriti.
Tidak. Fidyah puasa mempunyai dalil dan perincian khusus. Kalkulator atau kadar fidyah puasa tidak boleh digunakan secara automatik untuk menentukan fidyah solat si mati.
Perlu memahami qada untuk diri sendiri?
Rujuk panduan lengkap cara qada solat untuk maksud qada, waktu, niat dan bilangan rakaat. Panduan tersebut menerangkan tanggungjawab orang yang masih hidup, manakala artikel ini khusus untuk urusan waris selepas kematian.
Kesimpulan mudah: waris boleh berpegang pada pandangan muktamad—tiada qada dan tiada fidyah solat si mati. Jika keluarga memilih pandangan kedua, buat keputusan dengan ilmu, data yang munasabah dan panduan pihak berautoriti; bukan kerana tekanan, sangkaan atau formula internet.
Nota Rujukan
- Al-Kafi #1942 menghuraikan pandangan muktamad dan pandangan kedua yang membenarkan qada atau fidyah bagi solat si mati sebagai khilaf muktabar. [Pautan] ↩︎
- Himpunan Keputusan Fatwa Negeri Pulau Pinang 1976–1989 menyenaraikan tiga qaul dan menetapkan pendapat muktamad bahawa solat si mati tidak diqada serta tidak difidyahkan. [Pautan] ↩︎
- Al-Kafi #1942 menukilkan pandangan yang mengharuskan qada oleh waris dan pandangan memberi satu mud makanan kepada fakir miskin bagi setiap solat. [Pautan] ↩︎
- Irsyad Hukum #261 membezakan solat yang tidak digantikan oleh orang lain daripada puasa si mati yang mempunyai nas dan perincian qada atau fidyah tersendiri. [Pautan] ↩︎
- Irsyad Hukum Siri Ke-913 menjelaskan bahawa harta pusaka tidak boleh diwakafkan atau diinfakkan tanpa pengetahuan waris; waris boleh menggunakan bahagian sendiri atau bahagian yang dilepaskan dengan persetujuan. [Pautan] ↩︎
- Al-Kafi #1186 menerangkan hukum qada selepas hilang akal atau koma dan membezakan keadaan tersebut daripada sakit ketika seseorang masih sedar serta ditaklifkan. [Pautan] ↩︎
