Pada hari Uhud, Rasulullah SAW menghulurkan anak panah kepada seorang sahabat sambil bersabda, “Panahlah, ayah dan ibuku menjadi tebusanmu.” Ali RA berkata beliau tidak pernah mendengar Baginda menghimpunkan ayah dan ibunya untuk orang lain selain Sa‘ad bin Abi Waqqas RA.
Sahabat itu ialah Saidina Sa‘ad bin Abi Waqqas RA. Beliau antara Muslim terawal dan orang Arab pertama yang memanah di jalan Allah SWT. Beliau kemudian memimpin tentera Islam di Qadisiyyah.
Panduan ini menghimpunkan riwayat hidup, keberanian dan doa mustajab Sa‘ad RA bersama jejaknya di Madinah. Semuanya disusun berdasarkan hadis sahih dan kitab sirah yang muktabar, insya-Allah.
Disemak pada 31 Oktober 2026 · Rujukan utama ialah Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Sunan al-Tirmizi, al-Tabaqat al-Kubra Ibnu Sa‘ad dan Siyar A‘lam al-Nubala’ al-Zahabi.
Nota AkuIslam
Panduan ini memberi tumpuan kepada perjalanan hidup Sa‘ad bin Abi Waqqas RA dari zaman awal Islam di Mekah hingga kewafatannya di Madinah. Setiap fakta utama dirujuk kepada hadis sahih, manakala kisah daripada kitab sirah dinyatakan sumbernya.
Peristiwa pembukaan wilayah pada zaman khalifah disampaikan secara ringkas. Butiran yang riwayatnya tidak kukuh tidak dimasukkan dalam panduan ini.
Panah yang dilepaskan bersama doa Rasulullah SAW.
Sa‘ad bin Abi Waqqas RA Dalam Sekilas Pandang
Muslim terawal, pemanah Rasulullah SAW dan panglima Qadisiyyah.
Sa‘ad bin Abi Waqqas RA berasal daripada Bani Zuhrah, keluarga Aminah binti Wahab, ibu Rasulullah SAW. Beliau memeluk Islam ketika masih muda pada hari-hari pertama dakwah.
Beliau terkenal sebagai pemanah yang handal dan sahabat yang doanya dimakbulkan. Namanya disebut dalam hadis sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3747.
Pada zaman Umar bin al-Khattab RA, beliau memimpin tentera Islam di Qadisiyyah dan membuka Iraq. Kitab sejarah mencatatkan beliau antara yang terakhir wafat dalam kalangan sepuluh sahabat itu.
- Tarikh masyhur
- Wafat sekitar tahun 55 Hijrah
- Tahun Masihi
- Sekitar 675 Masihi
- Keturunan
- Bani Zuhrah, Quraisy
- Hubungan
- Keluarga Aminah, ibu Rasulullah SAW
- Memeluk Islam
- Antara tiga yang terawal (al-Bukhari, no. 3727)
- Keistimewaan perang
- Orang Arab pertama memanah di jalan Allah
- Peristiwa utama
- Uhud, Qadisiyyah dan pembukaan Iraq
- Ahli syura
- Antara enam ahli syura selepas Umar RA
- Keistimewaan
- Antara sepuluh sahabat dijanjikan syurga
- Tempat bersemadi
- Perkuburan Baqi‘, Madinah
Garis Masa Kehidupan Sa‘ad bin Abi Waqqas RA
Perjalanan hidup beliau merentasi zaman Rasulullah SAW dan empat khalifah.
Garis masa di bawah menyusun peristiwa utama mengikut urutan. Setiap titik disertakan sumber supaya pembaca dapat membezakan hadis sahih daripada catatan sirah.
- Hari pertama dakwahMemeluk Islam dan menjadi antara tiga Muslim yang terawal.Sahih al-Bukhari, no. 3727
- Zaman MekahTeguh walaupun ibunya bersumpah tidak makan dan minum.Sahih Muslim, no. 1748
- Awal hijrahMenjadi orang Arab pertama yang memanah di jalan Allah.Sahih al-Bukhari, no. 3728
- 3 HijrahMemanah di sisi Rasulullah SAW di Uhud dengan doa tebusan ayah dan ibu Baginda.Sahih al-Bukhari, no. 4055
- 10 HijrahSakit di Mekah ketika Haji Wada dan menerima nasihat tentang wasiat sepertiga.Sahih al-Bukhari, no. 1295
- Sekitar 15 HijrahMemimpin tentera Islam dalam Perang Qadisiyyah.Catatan sejarah · al-Zahabi
- 23 HijrahMenjadi ahli syura enam sahabat selepas Umar RA.Sahih al-Bukhari, no. 3700
- Sekitar 55 HijrahWafat di al-Aqiq dan dikebumikan di Baqi‘.Catatan sejarah · al-Zahabi
Keturunan Bani Zuhrah Dan Hubungan Dengan Rasulullah SAW
Beliau kerabat Rasulullah SAW dari sebelah keluarga ibu Baginda.
Nama sebenar Abi Waqqas ialah Malik bin Uhaib daripada Bani Zuhrah. Bani Zuhrah ialah keluarga Aminah binti Wahab, ibu Rasulullah SAW.
Kerana hubungan ini, Rasulullah SAW pernah memperkenalkan Sa‘ad RA sebagai bapa saudaranya dari sebelah ibu. Riwayat ini terdapat dalam Sunan al-Tirmizi, no. 3752.
Memeluk Islam Dan Ujian Daripada Ibunya
Imannya diuji oleh insan yang paling dekat dengannya.
Sa‘ad RA sendiri menceritakan bahawa beliau memeluk Islam pada hari yang sama dengan beberapa sahabat lain. Beliau menyebut dirinya pernah menjadi satu pertiga daripada umat Islam selama tujuh hari, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3727.
Ibunya bersumpah tidak akan makan dan minum sehingga Sa‘ad RA meninggalkan Islam. Sa‘ad RA tetap teguh. Allah SWT lalu menurunkan ayat tentang berbuat baik kepada ibu bapa tanpa mentaati mereka dalam syirik, seperti riwayat Muslim, no. 1748.
وَإِن جَاهَدَاكَ عَلَىٰ أَن تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا ۖ وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا
“Dan jika kedua-duanya mendesakmu supaya mempersekutukan Aku dengan sesuatu yang engkau tidak mempunyai pengetahuan tentangnya, maka janganlah engkau taat kepada mereka. Dan bergaullah dengan mereka di dunia dengan cara yang baik.”
Surah Luqman, ayat 15.
Ayat ini mengajar keseimbangan antara mentaati Allah dan berbakti kepada ibu bapa. Sa‘ad RA tidak meninggalkan iman dan dalam masa yang sama tidak memutuskan hubungan dengan ibunya.
Panah Pertama Di Jalan Allah Dan Hari Uhud
Kemahiran memanah beliau menjadi perisai Rasulullah SAW ketika keadaan paling genting.
Sa‘ad RA menyebut bahawa beliau ialah orang Arab pertama yang melepaskan anak panah di jalan Allah. Kenyataan ini diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 3728.
Dalam Perang Uhud, Rasulullah SAW mengeluarkan anak panah dari tabung Baginda untuk Sa‘ad RA. Baginda menyuruhnya memanah sambil menyebut ayah dan ibu Baginda sebagai tebusan untuknya.
ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي
“Panahlah, ayah dan ibuku menjadi tebusanmu.”
Hadis Sa‘ad bin Abi Waqqas RA. Riwayat al-Bukhari, no. 4055.
Ali RA berkata beliau tidak pernah mendengar Rasulullah SAW menghimpunkan ayah dan ibunya untuk sesiapa selain Sa‘ad RA. Kenyataan ini diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 2905.
Pada salah satu detik pertempuran itu, hanya Sa‘ad dan Talhah RA yang masih berada di sisi Baginda, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3722 dan 3723. Kisah Talhah RA boleh dibaca dalam artikel Talhah bin Ubaidillah RA.
Penjaga Rasulullah SAW Dan Doa Yang Dimakbulkan
Beliau hadir ketika Baginda memerlukan penjaga. Doanya pula dikenali sebagai doa yang mustajab.
Aisyah RA meriwayatkan bahawa pada suatu malam di Madinah, Rasulullah SAW berharap ada seorang lelaki soleh yang menjaga Baginda. Tiba-tiba terdengar bunyi senjata, lalu Sa‘ad RA datang untuk berjaga dan Baginda dapat tidur, seperti riwayat al-Bukhari, no. 2885.
Ketika menjadi gabenor Kufah, seorang lelaki membuat tuduhan palsu terhadap Sa‘ad RA di hadapan Umar RA. Sa‘ad RA berdoa supaya Allah menguji lelaki itu jika dia berdusta, dan doa itu dimakbulkan, seperti riwayat al-Bukhari, no. 755.
Riwayat al-Tirmizi, no. 3751, pula menyebut Rasulullah SAW berdoa agar Allah memakbulkan doa Sa‘ad apabila beliau berdoa. Kerana itu, para sahabat dan tabiin berhati-hati daripada didoakan keburukan oleh beliau.
Wasiat Sepertiga Harta
Ketika Haji Wada, Sa‘ad RA jatuh sakit di Mekah dan meminta izin mewasiatkan sebahagian besar hartanya. Rasulullah SAW hanya membenarkan sepertiga, lalu bersabda bahawa sepertiga itu pun sudah banyak.
الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ، إِنَّكَ أَنْ تَذَرَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذَرَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ
“Sepertiga, dan sepertiga itu banyak. Sesungguhnya engkau meninggalkan warismu dalam keadaan kaya lebih baik daripada meninggalkan mereka dalam keadaan miskin meminta-minta kepada orang.”
Hadis Sa‘ad bin Abi Waqqas RA. Riwayat al-Bukhari, no. 1295.
Hadis ini menjadi asas hukum wasiat tidak melebihi sepertiga harta. Baginda juga mendoakan kesembuhannya. Sa‘ad RA hidup puluhan tahun selepas itu.
Panglima Qadisiyyah Dan Ahli Syura
Beliau memimpin pembukaan Iraq dan kemudian menjauhkan diri daripada perpecahan umat.
Pada zaman Umar RA, Sa‘ad RA dilantik memimpin tentera Islam menghadapi Parsi. Kitab sejarah mencatatkan kemenangan besar dalam Perang Qadisiyyah sekitar tahun 15 Hijrah dan pembukaan kota al-Mada’in selepasnya.
Beliau kemudian menjadi gabenor Kufah, kota yang dibina sebagai pangkalan tentera Islam di Iraq. Pada tahun 23 Hijrah, Umar RA menamakannya dalam enam ahli syura, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3700.
Ketika berlaku perpecahan dalam kalangan umat Islam, kitab sejarah mencatatkan Sa‘ad RA memilih untuk tidak terlibat dalam peperangan. Beliau tinggal di kawasan al-Aqiq di pinggir Madinah hingga akhir hayatnya.
Kewafatan Sa‘ad bin Abi Waqqas RA Dan Makamnya Di Baqi‘
Beliau antara yang terakhir wafat dalam kalangan sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga.
Menurut catatan al-Zahabi, Sa‘ad RA wafat di al-Aqiq sekitar tahun 55 Hijrah. Jenazahnya kemudian dibawa ke Madinah. Sebahagian riwayat menyebut tahun yang berbeza, iaitu antara 50 hingga 58 Hijrah.
Beliau dikebumikan di Perkuburan Baqi‘. Kitab biografi mencatatkan beliau berwasiat supaya dikafankan dengan jubah bulu yang dipakainya pada hari Badar.
Jejak Sa‘ad bin Abi Waqqas RA Di Madinah
Makam beliau berada di Baqi‘, dan kisah keberaniannya berlaku di kaki Jabal Uhud.
Kisah Sa‘ad RA boleh dihayati di beberapa tapak yang lazim diziarahi jemaah umrah. Sebahagiannya jelas kaitannya, manakala yang lain hanya diketahui melalui nama kawasan dalam riwayat.
Renungan Di Tapak
Tiga renungan ringkas ini boleh dibawa ketika berada di Madinah. Renungan ini membantu menghubungkan kisah beliau dengan diri kita hari ini.
Ziarah tapak ini bukan rukun atau wajib umrah. Waktu dan akses ke Baqi‘ boleh berubah, jadi semak dengan mutawif sebelum berkunjung.
Enam Pengajaran Daripada Kehidupan Sa‘ad bin Abi Waqqas RA
Kisah beliau mengajar keteguhan iman dan keseimbangan dalam hidup.
Pengajaran ini sesuai untuk pelajar, anak muda dan sesiapa sahaja yang sedang diuji. Setiap satu bersandarkan peristiwa yang dirakam dalam riwayat sahih.
Pengajaran ini relevan dalam kehidupan seharian, daripada menjaga hubungan keluarga hingga mengurus harta pusaka. Kisah beliau mengingatkan bahawa iman yang teguh tidak memutuskan bakti.
Fakta Dan Salah Faham Tentang Sa‘ad bin Abi Waqqas RA
Beberapa tanggapan popular tentang beliau perlu diluruskan dengan sumber yang jelas.
Kisah sahabat mudah tersebar walaupun butirannya tidak tepat. Jadual di bawah meluruskan beberapa dakwaan yang sering didengar.
Sa‘ad RA dikebumikan di China kerana membawa Islam ke sana.
Kitab biografi yang muktabar mencatatkan beliau wafat di al-Aqiq dan dikebumikan di Baqi‘, Madinah.
Ayat Luqman 15 menyuruh anak meninggalkan ibu bapa yang bukan Islam.
Ayat itu melarang taat dalam syirik, tetapi menyuruh bergaul dengan mereka secara baik di dunia.
Hanya Sa‘ad RA yang pernah menerima ucapan tebusan ayah dan ibu.
Ali RA menyebut Sa‘ad RA dalam riwayatnya, tetapi Baginda juga pernah mengucapkannya kepada al-Zubair RA, seperti riwayat al-Bukhari, no. 3720.
Wasiat boleh dibuat sesuka hati atas seluruh harta.
Hadis Sa‘ad RA menetapkan wasiat tidak melebihi sepertiga harta.
Makam Sa‘ad RA boleh ditunjukkan dengan tepat di Baqi‘.
Beliau memang dikebumikan di Baqi‘, tetapi kubur di sana tidak bertanda nama.
Menziarahi jejak beliau ialah sebahagian ibadah umrah.
Ziarah ini bukan rukun atau wajib umrah. Lawatan ini bertujuan menambah ilmu dan penghayatan sirah.
- Menyebut sumber ketika berkongsi kisah beliau
- Memberi salam dan mendoakan penghuni Baqi‘
- Meneladani keteguhan iman dan baktinya
- Menjaga had wasiat dalam urusan harta
- Mendoakan para sahabat dengan rahmat dan keredaan
- Menyebarkan kisah tanpa sumber yang jelas
- Menentukan lokasi makam tanpa bukti
- Mengambil tanah atau batu Baqi‘ sebagai tabarruk
- Menetapkan amalan khusus di tapak sirah
- Bergambar sehingga mengganggu jemaah lain
Soalan Lazim Sa‘ad bin Abi Waqqas RA
Siapakah Sa‘ad bin Abi Waqqas RA?
Beliau ialah sahabat Rasulullah SAW daripada Bani Zuhrah dalam kabilah Quraisy. Beliau memeluk Islam pada hari-hari pertama dakwah dan termasuk dalam sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga.
Apakah hubungan Sa‘ad RA dengan Rasulullah SAW?
Beliau daripada Bani Zuhrah, keluarga Aminah binti Wahab. Rasulullah SAW pernah memperkenalkannya sebagai bapa saudara dari sebelah ibu, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3752.
Apakah kisah Sa‘ad RA dengan ibunya?
Ibunya bersumpah tidak makan dan minum supaya beliau meninggalkan Islam. Beliau tetap teguh, lalu Allah SWT menurunkan ayat tentang berbuat baik kepada ibu bapa tanpa mentaati mereka dalam syirik, seperti riwayat Muslim, no. 1748.
Apakah peranan Sa‘ad RA dalam Perang Uhud?
Beliau memanah di sisi Rasulullah SAW. Baginda menyebut ayah dan ibu Baginda sebagai tebusan untuknya, seperti riwayat al-Bukhari, no. 4055.
Benarkah doa Sa‘ad RA mustajab?
Ya, Rasulullah SAW berdoa agar doa Sa‘ad RA dimakbulkan, seperti riwayat al-Tirmizi, no. 3751. Kisah doanya di Kufah pula diriwayatkan oleh al-Bukhari, no. 755.
Apakah kaitan Sa‘ad RA dengan hukum wasiat?
Ketika beliau sakit di Mekah, Baginda menetapkan wasiat tidak melebihi sepertiga harta, seperti riwayat al-Bukhari, no. 1295.
Bilakah Sa‘ad RA wafat?
Menurut catatan al-Zahabi, beliau wafat sekitar tahun 55 Hijrah di al-Aqiq, pinggir Madinah. Jenazahnya kemudian dibawa ke Madinah dan dikebumikan di Perkuburan Baqi‘.
Di manakah makam Sa‘ad RA?
Beliau dikebumikan di Perkuburan Baqi‘, Madinah. Kedudukan tepat kuburnya tidak dapat dipastikan kerana kubur di sana tidak bertanda nama.
Adakah pakej umrah yang membawa jemaah ke Uhud?
Siri Saver bersama MK Haramain merangkumi ziarah Madinah termasuk Jabal Uhud. Semak atur cara terkini di halaman pakej umrah AkuIslam.
Penutup: Panah Yang Didoakan
Sa‘ad bin Abi Waqqas RA meninggalkan kisah tentang keteguhan iman, kemahiran yang digunakan untuk agama dan doa yang dimakbulkan. Beliau tetap berbakti kepada ibunya walaupun tidak mentaatinya dalam perkara syirik.
Apabila berada di Baqi‘ atau Uhud, kisahnya mengajak kita bertanya bagaimana kemahiran kita digunakan untuk kebaikan. Semoga Allah SWT meredai beliau dan seluruh sahabat Rasulullah SAW.
Kisah beliau berkait rapat dengan para sahabat di sekelilingnya. Tiga tokoh di bawah membantu menyambung bacaan.
MERANCANG UMRAH?
Jejak Sirah Madinah Bersama MK Haramain
Siri Saver 12 hari 10 malam merangkumi tiga kali umrah dan ziarah ke 25 lokasi termasuk Jabal Uhud. Bandingkan pakej Saver Eco, Saver Plus dan Saver Safwah mengikut keperluan anda.
Jemaah wanita juga boleh memilih Umrah4Ladies untuk perjalanan dalam kumpulan khas wanita.
Pakej ini dipilih oleh kru AkuIslam bersama MK Haramain, rakan agensi kami. Setiap pakej disusun untuk jemaah yang mahu beribadah dan menghayati sirah dengan lebih tenang.
Sumber Rujukan
- Sahih al-Bukhari, no. 3727Antara tiga Muslim yang terawal
- Sahih al-Bukhari, no. 3728Orang Arab pertama yang memanah di jalan Allah
- Sahih Muslim, no. 1748Sumpah ibunya dan ayat tentang ibu bapa
- Sahih al-Bukhari, no. 4055Panahlah, ayah dan ibuku menjadi tebusanmu
- Sahih al-Bukhari, no. 2905Kata-kata Ali RA tentang ucapan tebusan
- Sahih al-Bukhari, no. 3722 dan 3723Sa‘ad dan Talhah RA di sisi Baginda di Uhud
- Sahih al-Bukhari, no. 2885Menjaga Rasulullah SAW pada waktu malam
- Sahih al-Bukhari, no. 755Doa Sa‘ad RA di Kufah
- Sahih al-Bukhari, no. 1295Wasiat sepertiga harta
- Sahih al-Bukhari, no. 3700Syura enam sahabat selepas Umar RA
- Sunan al-Tirmizi, no. 3751 dan 3752Doa mustajab dan bapa saudara sebelah ibu
- Sunan al-Tirmizi, no. 3747Sepuluh sahabat yang dijanjikan syurga
- Ibnu Sa‘ad, al-Tabaqat al-KubraKeturunan dan kuniah
- Al-Zahabi, Siyar A‘lam al-Nubala’Qadisiyyah, Kufah, al-Aqiq dan kewafatan
Bacaan Lanjut Di AkuIslam
- Talhah bin Ubaidillah RAPelindung Rasulullah SAW di Uhud
- Abdul Rahman bin Auf RASahabat dermawan daripada Bani Zuhrah
- 10 Sahabat Dijanjikan SyurgaSenarai, hadis dan kisah setiap tokoh
- Perang UhudUjian disiplin pada tahun 3 Hijrah
- Makam Baqi‘Sejarah dan panduan ziarah Baqi‘
- Haji WadaHaji terakhir Rasulullah SAW
