Apakah maksud tamakninah dan saktah?
Kedua-dua istilah ini sering disebut dalam perbahasan solat, tetapi tidak semua orang benar-benar memahaminya dengan jelas.
Dalam panduan ini, saya akan menerangkan maksud tamakninah dan saktah secara ringkas, mudah, dan terus kepada poin.
Semoga bermanfaat..
Ringkasan Cepat
- Tamakninah ialah ketenangan dalam rukun-rukun perbuatan solat.
- Saktah pula ialah diam sejenak pada tempat tertentu dalam bacaan solat.
- Tamakninah wajib dijaga kerana ia berkait dengan sah dan sempurnanya solat.
- Saktah pula ialah amalan sunat yang membantu solat dilakukan dengan lebih tertib.
Maksud Tamakninah
Tamakninah ialah berhenti sejenak dalam rukun solat sehingga anggota benar-benar tenang dan stabil.
Dengan kata yang lebih mudah, tamakninah bermaksud bertenang dalam pergerakan solat, bukan sekadar singgah lalu. Seseorang itu tidak dianggap sudah bertamakninah jika dia masih bergerak ketika berpindah dari satu rukun ke satu rukun yang lain.
Sebab itu, tamakninah bukan bererti perlu berhenti lama. Yang penting ialah tubuh benar-benar sudah tetap pada kedudukan rukun tersebut walaupun seketika.
Sebagai contoh, ketika rukuk, seseorang itu tidak memadai sekadar menundukkan badan lalu terus bangun semula. Begitu juga ketika sujud, tidak memadai hanya mencecahkan dahi ke lantai lalu terus bangkit. Setiap rukun perlu dilakukan dengan tenang dan tertib.
Dalil Tentang Tamakninah
Tamakninah bukan sekadar adab dalam solat, bahkan ia termasuk perkara yang sangat penting untuk dijaga.
Hal ini berdasarkan hadis seorang lelaki yang diajar semula cara solat oleh Nabi SAW. Dalam hadis tersebut, Baginda memerintahkan supaya seseorang itu rukuk sehingga tenang, bangun semula sehingga berdiri lurus, sujud sehingga tenang, dan duduk sehingga tenang. Hadis ini menjadi dalil yang sangat jelas bahawa solat tidak boleh dilakukan secara gopoh-gapah.[1]
Rasulullah SAW juga memberi amaran keras terhadap orang yang tidak menyempurnakan rukuk dan sujudnya. Inilah yang menjelaskan mengapa para ulama sangat tegas dalam isu tamakninah.
Di Mana Tamakninah Perlu Dijaga?
Secara asasnya, tamakninah perlu dijaga pada rukun-rukun perbuatan solat, dan antara tempat yang paling jelas disebut ialah:
- Rukuk
- Iktidal
- Sujud
- Duduk antara dua sujud.
Empat tempat ini sangat penting kerana ia disebut dengan jelas dalam hadis-hadis sifat solat.
Maka, seseorang tidak sepatutnya terlalu laju ketika melakukannya sehingga hilang ketenangan pada rukun tersebut.
Hukum Meninggalkan Tamakninah
Dalam mazhab Syafi‘e, tamakninah ialah perkara yang mesti dijaga dalam solat.
Oleh itu, jika seseorang meninggalkan tamakninah sehingga rukuk, iktidal, sujud atau duduk antara dua sujud dilakukan secara tergesa-gesa tanpa ketenangan yang sepatutnya, maka solatnya tidak sempurna, bahkan boleh menjejaskan sahnya solat.
Sebab itu para ulama menegaskan bahawa solat yang terlalu laju bukan tanda semangat beribadah, tetapi tanda seseorang belum memberi hak kepada setiap rukun.
Penjelasan Mufti Wilayah Persekutuan juga menegaskan bahawa rukuk tidak memadai sekadar tunduk lalu terus bangkit, bahkan mesti ada tamakninah.[2]
Dalam bahasa yang mudah, jika seseorang solat seperti orang yang terburu-buru mengejar sesuatu, maka dia sedang merugikan solatnya sendiri.
Maksud Saktah
Saktah pula bermaksud diam atau berhenti sejenak pada tempat tertentu dalam bacaan solat.
Di sinilah ramai orang keliru. Tamakninah dan saktah bukan perkara yang sama.
Tamakninah berkait dengan ketenangan anggota dalam rukun perbuatan.
Saktah pula berkait dengan diam sejenak dalam bacaan.
Jadi, apabila disebut saktah, perbahasannya bukan tentang rukuk atau sujud yang tenang, tetapi tentang tempat-tempat tertentu dalam bacaan solat yang disunatkan berhenti sejenak.
Saktah Dalam Solat Menurut Mazhab Syafi‘e
Perlu difahami bahawa huraian ini dibentangkan menurut kerangka mazhab Syafi‘e.
Dalam perbahasan ulama, terdapat juga perincian lain pada sebahagian tempat saktah, khususnya berkaitan tempoh diam imam selepas bacaan al-Fatihah.
Oleh itu, penjelasan dalam artikel ini difokuskan kepada huraian yang masyhur dalam mazhab Syafi‘i agar lebih mudah difahami pembaca.
Dalam huraian mazhab Syafi‘e yang masyhur, imam disunatkan menjaga empat saktah utama dalam solat jahriah. Perincian ini dinukilkan dalam syarah-syarah fiqh Syafi‘e, antaranya yang dinisbahkan kepada huraian Imam al-Nawawi.[3]
1. Saktah selepas takbiratul ihram
Imam berhenti sejenak selepas takbiratul ihram untuk membaca doa iftitah.
Sebahagian ulama menyebut ini sebagai saktah secara majazi, kerana pada ketika itu imam bukan diam sepenuhnya, tetapi sedang membaca doa iftitah secara perlahan.
2. Saktah antara “walad-dallin” dan “amin”
Imam disunatkan berhenti sejenak selepas selesai membaca Surah al-Fatihah, iaitu antara akhir lafaz walad-dallin dan ucapan amin.
Tujuannya ialah supaya tidak disangka bahawa “amin” itu sebahagian daripada Surah al-Fatihah.
3. Saktah selepas “amin”
Selepas mengucapkan “amin”, imam disunatkan berhenti sejenak.
Dalam huraian mazhab Syafi‘i, saktah ini memberi ruang kepada makmum untuk membaca al-Fatihah dalam solat jahriah. Namun, perbahasan ini ada perincian dalam kalangan ulama, maka elok difahami dalam kerangka mazhab yang dipegang.[4]
4. Saktah selepas selesai membaca surah
Imam juga disunatkan berhenti sejenak selepas selesai membaca surah, sebelum turun rukuk.
Saktah ini sangat ringan. Fungsinya ialah memisahkan antara bacaan al-Quran dengan takbir untuk rukuk. Dalam beberapa riwayat, ada disebut bahawa Nabi SAW mempunyai sela diam pada permulaan bacaan dan selepas selesai membaca sebelum rukuk.[5]
Perbezaan Antara Tamakninah dan Saktah
Ringkasnya, perbezaan antara kedua-duanya ialah seperti berikut:
- Tamakninah ialah ketenangan dalam pergerakan solat.
- Saktah ialah diam sejenak pada tempat tertentu dalam bacaan solat.
- Tamakninah lebih rapat dengan sah dan sempurnanya pelaksanaan rukun solat.
- Saktah pula ialah amalan sunat yang menambahkan tertib dan keindahan dalam bacaan, khususnya bagi imam dalam solat jahriah.
Apabila dua istilah ini difahami dengan betul, maka seseorang tidak akan lagi mencampuradukkan antara berhenti ketika rukuk dengan berhenti ketika bacaan.
Kesilapan Yang Selalu Berlaku
Antara kesilapan yang sering berlaku dalam bab ini ialah seseorang rukuk terlalu cepat, iktidal belum stabil tetapi sudah turun sujud, sujud terlalu laju, atau duduk antara dua sujud sekadar singgah.
Selain itu, ada juga yang menyangka saktah itu sama seperti tamakninah. Sedangkan kedua-duanya berbeza dari sudut maksud dan tempat pelaksanaannya.
Ada pula yang menyebut saktah dalam bentuk yang terlalu keras seolah-olah semua tempatnya disepakati tanpa khilaf.
Padahal, perincian saktah itu dibahaskan oleh para ulama berdasarkan riwayat dan huraian mazhab.
Sebab itu, penjelasan yang paling selamat ialah menyebutnya mengikut kerangka mazhab Syafi‘i yang masyhur.
Soalan Lazim (FAQ)
Berikut adalah dikumpulkan beberapa soalan lazim yang berkaitan topik ini:
Ya. Tamakninah ialah perkara yang mesti dijaga dalam pelaksanaan rukun-rukun solat seperti rukuk, iktidal, sujud dan duduk antara dua sujud. Solat yang dilakukan terlalu laju tanpa ketenangan yang sepatutnya boleh menyebabkan solat tidak sah jika benar-benar hilang tamakninah pada rukun tersebut.[6]
Kadar minimumnya ialah berhenti sejenak sehingga anggota benar-benar stabil pada rukun tersebut. Dalam huraian fiqh, kadarnya sangat singkat, iaitu sekadar cukup untuk dikatakan anggota telah berhenti dan stabil.[7]
Tidak. Tamakninah berkait dengan ketenangan anggota dalam rukun perbuatan solat, manakala saktah berkait dengan diam sejenak pada tempat tertentu dalam bacaan. Kedua-duanya berbeza dari sudut maksud dan tempat pelaksanaannya.
Dalam huraian mazhab Syafi‘i yang masyhur, terdapat empat saktah utama bagi imam dalam solat jahriah: selepas takbiratul ihram, antara “walad-dallin” dan “amin”, selepas “amin”, dan selepas selesai membaca surah sebelum rukuk.
Tidak. Saktah bukan seperti tamakninah. Ia termasuk amalan sunat yang dihuraikan oleh ulama untuk menambahkan tertib dan susunan bacaan dalam solat.
Jika terlalu laju sehingga hilang tamakninah pada rukun-rukun utama, maka itu bukan sekadar mengurangkan kesempurnaan solat, bahkan boleh menjejaskan sahnya solat. Nabi SAW sendiri mengajar agar rukuk, berdiri, sujud dan duduk dilakukan sehingga tenang.[8]
Dalam perbahasan fiqh, isu ini ada perincian. Dalam huraian mazhab Syafi‘i, saktah selepas “amin” sering dikaitkan dengan ruang untuk makmum membaca al-Fatihah dalam solat jahriah. Namun, ulama lain menghuraikannya dengan pendekatan yang berbeza.
Kesimpulan
Kesimpulannya, tamakninah ialah berhenti sejenak sehingga anggota tenang dalam rukun solat, manakala saktah ialah diam sejenak pada tempat tertentu dalam bacaan solat.
Tamakninah wajib dijaga kerana ia berkait rapat dengan sempurna atau tidaknya pelaksanaan rukun solat. Saktah pula merupakan amalan sunat yang membantu solat dilakukan dengan lebih tertib dan tenang.
Semoga penjelasan ini membantu kita memahami solat dengan lebih baik, lalu mengerjakannya dengan lebih cermat, khusyuk dan sempurna.
Jika ada persoalan, bolehlah tinggalkan soalan pada ruangan komen di bawah.
Nota Kaki
- Al-Bukhari, Sahih al-Bukhari, Kitab al-Adzan, hadis no. 793. Hadis ini menjadi dalil utama bahawa rukuk, iktidal, sujud dan duduk dalam solat hendaklah dilakukan sehingga tenang. [Pautan] ↩︎
- Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad Hukum Ke-36: Solat Tarawih Pantas, penjelasan bahawa rukuk tidak memadai sekadar tunduk lalu terus bangkit, bahkan mesti ada tamakninah. [Pautan] ↩︎
- Al-Nawawi, al-Majmu‘ Syarh al-Muhadzdzab, perbahasan tentang empat saktah imam dalam solat jahriah: selepas takbiratul ihram, antara “walad-dallin” dan “amin”, selepas “amin”, dan selepas selesai surah sebelum rukuk. Teks ini dinukilkan dalam perpustakaan Islamweb [Pautan] ↩︎
- Syaikh Ibn Baz, penjelasan bahawa isu diam imam selepas al-Fatihah untuk memberi ruang kepada makmum membaca al-Fatihah termasuk perkara yang dibahaskan oleh ulama dan tidak dihuraikan secara sama oleh semua mazhab. [Pautan] ↩︎
- Sunan Ibn Majah, riwayat tentang dua saktah dalam solat yang diingati oleh Samurah RA, yang menjadi antara asas perbahasan ulama mengenai sela diam dalam bacaan solat. [Pautan] ↩︎
- Sunan al-Nasa’i, riwayat yang juga menegaskan rukuk, sujud dan duduk hendaklah dilakukan sehingga benar-benar tenang. [Pautan] ↩︎
- Sahih al-Bukhari, hadis sifat solat yang menegaskan “lakukan demikian dalam seluruh solatmu”, menunjukkan prinsip tenang dan tertib itu berulang pada keseluruhan solat. [pautan] ↩︎
- Mufti Wilayah Persekutuan, Al-Kafi #1515, penjelasan bahawa ketika sujud juga mesti ada tempoh berhenti seketika dengan anggota yang sempurna pada tempat sujud. [Pautan] ↩︎
Assalamualaikum Ustaz, maaf nak tanya agak musykil .Kalau lepas bangun sujud Kedua nak ke duduk tahiyat akhir .Tak perlu kepada tomakninah kan ustaz ? Sbb tomakninah pada 4 tempat saja setahu saya .Incase kalau lepas bangun dari sujud kedua ke duduk tahiyat keadaan badan bergerak sedikit Sebb baru lepas bangun dari sujud dan terus baca tahiyat akhir takpe ke ya ?
Ke kena tunggu tomakninah sekejap ya ?
Jazakumullahu Khairan Kathira Ustaz.
Waalaikumussalam puan Bintu Rosli.
Secara ringkasnya, apabila puan bangun daripada sujud kedua untuk duduk tahiyat akhir, tidak perlu dibuat satu “tamakninah tambahan” yang berasingan sebelum duduk itu. Tetapi, apabila sudah masuk pada duduk tahiyat akhir, hendaklah badan berada dalam keadaan tenang ketika membaca bacaan tahiyat.
Maksudnya, jika masih ada sedikit pergerakan kerana baru sahaja naik dari sujud untuk mengambil posisi duduk, itu tidak mengapa. Namun yang lebih baik ialah puan tunggu sejenak sehingga duduk benar-benar stabil, kemudian barulah mula membaca tahiyat akhir.
Jadi, yang diambil kira ialah adanya ketenangan ketika duduk dan membaca bacaan wajib tahiyat, bukan semata-mata gerakan kecil semasa sedang menyesuaikan posisi duduk. Dalam fiqh Syafi‘i, duduk untuk tahiyat akhir itu sendiri ialah rukun, dan ketenangan dalam rukun fi‘li juga perlu dijaga.
Semoga Allah mempermudahkan ibadah puan dan menerima solat puan.
Wallahu a‘lam.
Sempoi lah
Alhamdulillah terima kasih atas ilmu yg diberi
Alhamdulillah, sama-sama tuan
Tamakninah semasa baca i’tidal macm mana ya? adakah ia dibuat sebelum kita membaca rabbana lakalhhamd atau selepas membacanya ??
Waalaikumussalam.
Tamakninah ketika iktidal ialah apabila kita sudah bangun daripada rukuk lalu berdiri tegak dan bertenang seketika.
Jadi, bacaan Rabbana lakal-hamd dibaca ketika sudah berada dalam iktidal itu, bukan selepas selesai iktidal.
Maksudnya, selepas bangun daripada rukuk, berdirilah dengan sempurna dahulu sehingga stabil, kemudian bacalah zikir iktidal.
Yang penting, jangan terlalu cepat sehingga belum sempat berdiri tegak dan bertenang, tetapi sudah terus turun sujud.
Semoga Allah mempermudahkan solat kita dan memberi kefahaman yang sahih dalam beribadah.
Wallahu a‘lam.